بیوگرافی کامل فخرالدین عراقی

 

شیخ فخرالّدین ابراهیم بن بزرگمهر بن عبدالغفار همدانی یا فخرالّدین عراقیکه به او لقب کمیجانی و همدانی نیز داده اند از شاعران و عارفان ادب فارسی زبان در سدهٔ هفتم هجری می‌باشد. وی در کمیجان به دنیا آمد در مورد نام و نسب عراقی میان غالب تذکره‌نویسان اختلاف است. به روایت حمدالله مستوفی در کتاب تاریخ گزیده نام او ابراهیم، لقبش فخرالدین و نام پدر و جدش بوذرجمهر این عبدالغفار الجوالقی در همدان است. تولد عراقی بنا به تحقیق سعید نفیسی روستای کمیجان از نواحی شهر همدان و به سال ۶۱۰ هجری است. فخرالّدین عراقی در ۸ ذوالقعده ۶۸۸ ه. ق.، در دمشق درگذشت.

زندگی

فخرالدین ابراهیم ابن بزرگمهر ،متخلص به عراقی ،در سال ۶۱۰ هجری قمری در روستای کمیجان همدان متولد شد و در همدان به تحصیل علوم و ادبیات متداول زمان خود پرداخت و توانست در سالهای جوانی در مدرسه همدان تدریس کند بعداً حالش با دیدن جمعی از قلندران که از این شهر می گذشتند، تغییر کرد. از درس و بحث دست کشید و به دنبال ایشان به راه افتاد. صفحات عراق عجم را سیاحت کرد و به هندوستان رفت و در آنجا به خدمت شیخ بهاء الدین زکریا رسید و در حلقه ی مریدان او در آمد. در مقامات عرفانی به جایی رسید که شیخ مزبور خرقه خود را به وی پوشانید. پس از آن دختر خود را به او تزویج کرد و عراقی را از این زن پسری آمد که او را کبیر الدین نام نهاد. همین پسر پس از عراقی خلیفه او گردید. عراقی ۲۵ سال در خدمت شیخ بهاء الدین بسر برد. پس از وفات شیخ ، عراقی نتوانست در هندوستان بماند و از راه عمان رهسپار حج شد. از آنجا آسیای صغیر رفت و در شهر قونیه به خدمت صدرالدین قونیوی رسید. امیر معین الدین پروانه ، خانقاهی برای او در توقات (ترکیه فعلی) ساخت.پس از گرفتاری امیر معین الدین ، عراقی به مصر رفت و از آنجا به دمشق رهسپار شد و در همین شهر در سن ۷۸ سالگی و بقولی ۸۲ سالگی وفات یافت و در جبل الصالحه مدفون شد. دیوان عراقی شامل قصاید مقطعات، ترکیبات ، ترجیعات ، غزلیات و رباعیان است و به طبع رسیده . مثنوی عشاتنامه ، یاده نامه را به نام شمس الدین صاحب دیوان (جوینی) ساخته است. کتاب لمعات را به نثر در برابر سوانح العشاق غزالی ، در بیان مراتب عشق تالیف کرده است. اصطلاحات صوفیه نیز از آثار نثری او است. اشعار عراقی به روانی و شور عاشقانه و عارفانه معروف است . عبدالرحمن جامی در نفحات الانس راجع به او میگوید: عراقی در صغر سن حفظ قرآن کرده و بغایت خوش میخوانده ، چنانکه اهل دل شیفته آواز وی بودند. در سنین جوانی و بعد از آن به تحصیل علوم اشتغال نموده چنانکه گویند در هفده سالگی در بعضی مدارس مشهور همدان به تدریس مشغول بوده است.عراقی در جوانی از مریدان شیخ شهاب الدین سهروردی و بعدها از خواص مریدان شیخ بهاء الدین زکریا شده و قصایدی در مدح وی دارد. طبق گفته شمس الدین احمد افلاکی در کتاب مناقب العارفین، زمانی که عراقی در آسیای صغیر(ترکیه) و بیشتر در قونیه اقامت داشته با مولانا جلال الدین محمد بلخی روابط فراوان داشته است و گویا قونیوی را درک کرده و سپس کتاب لمعات خود را به او تقدیم داشته است. ادوارد براون در کتاب تاریخ ادبیات خود در شرح حال عراقی چنین نوشته است: وقتی که عراقی ۱۷ ساله بود جمعی از قلندران به همدان فرود آمدند. در میان ایشان جوانی صاحب جمال بود و چون از آنجا بازگشتند عراقی را که جمال آن درویش بچه مفتون ساخته بود تاب توقف نمانده از پی ایشان به هندوستان رفت و در مولتان به صحبت شیخ بهاء الدین زکریا نائل گردید. شیخ او را التزام چله فرمود که یک اربعین باید عزلت پیش کرده به مراقبت و تفکر بپردازد. لیکن در دهمین روز ، سایر درویشان نزد شیخ زکریا شکایت آمده گفتند : عراقی به جای سکوت و تفکر ، به سرودن غزلی که خود ساخته مشغول است. و آن غزل را در اثنای چند روز جمله مطربان شهر آموخته و اکنون در همه میکده ها با چنگ و چفانه میسر آیند و آن غزل این است :

نخستین باده کاندر جام کردند ز چشم مست ساقی وام کردند

تا جائی که گوید:

چو خود کردند راز خویشتن فاش عراقی را چرا بدنام کردند

وقتی شیخ بهاء الدین بیت آخر را شنید گفت : عراقی را کار تمام شد پس او را نزد خود طلبید و گفت عراقی مناجات در خرابات میکنی؟ بیرون آی ، پس چون بیرون آمد شیخ خرقه بر دوش او انداخت و او خود را بر زمین افکند و سر در قدم شیخ نهاد. شیخ وی را از خاک برداشت و پس از آن دختر خود را نیز بعقد وی درآورد که از او پسری زاده شد و به کبیر الدین موسوم گشت پس از بیست و پنج سال شیخ بهاء الدین وفات یافت ، در حالیکه عراقی را جانشین خود ساخته بود دیگر درویشان از این رهگذر بر او حسد بردند و نزد پادشاه از عراقی شکایت کردند و او را به اعمال خلاف شرع متهم ساختند او نیز از هندوستان مهاجرت کرده و به زیارت مکه و مدینه شتافت و بعد به آسیای صغیر رفت. در قونیه مجلس درس شیخ صدرالدین قونیوی را دریافت که مشغول تدریس کتاب فصوص الحکم محی الدین بن العربی بود عراقی در آنجا معروف ترین کتاب منثور خود را موسوم به لمعات تالیف و تقدیم شیخ ساخت.

شیخ آنرا پسندید و تحسین فرمود . عراقی مدتی نیز علیرغم ساعت معاندان ،شیخ الشیوخ مصر گردید و سپس به شام مسافرت کرد و در آنجا هم مقدم او گرامی داشته شد. شش ماه در آنجا بود که پسرش کبیر الدین از هندوستان به وی ملحق شد. سرانجام در هشتم ذی القعده ۶۸۸ قمری وفات یافت. در قبرستان صالحیه دمشق در جوار مزار صوفی بزرگ محی الدین عربی که ۵۰ سال قبل از او وفات یافته بود مدفون گشت. کبیر الدین نیز ۱۲ سال پس از مرگ پدرش در دمشق وفات یافته و در جنب او به خاک سپرده شد. از اشعار او:

شور عشق عشق شوری در نــهــاد ما نـهـاد جـان مــا را در کــف سـودا نــهــاد گفت و گویی در زبان ما فـــکــند جست و جویی در درون ما نـــهـاد داسـتـان دلـبـران آغــاز کــــــرد آرزویـــی در دل شـــیــــدا نــــهـاد رمـزی از اسـرار باده کشف کرد راز مستان جمله بر صـحـرا نـهــاد قـصـه خـوبـان بنوعی باز گـفت کـاتـشـی در پـیـر و در بـرنـا نـهــاد عقل مجنون در کف لیلی سپرد جـان وامـق در لـب عـذرا نــــهـــاد بر مثال خویشتن حرفی نوشت نـام آن حــرف آدم و حـــوا نــهــاد تـا تـمـاشای جمال خود کـند نـور خــود در دیـده بــیــنا نـــهــاد

 

بیوگرافی کامل ابن طیفور   ابوالفضل احمد بن ابی طاهر طیفور شناخته‌شده به ابن طیفور کاتب(زادهٔ ۲۰۴ تا ۲۰۶ قمری- مرگ۲۶ جمادی‌الاول ۲۸۰/۱۳ اوت ۸۹۳ میلادی) شاعر و تاریخنگا...
بیوگرافی محسن زهتاب + عکس   محسن زهتاب زمینه فعالیت تئاتر، سینما و تلویزیون تولد ۱ فروردین ۱۳۱۴ تهران ملیت ایرانی پیشه بازیگر سال‌ه...
بیوگرافی کامل ابراهیم بن ممشاد ابراهیم بن ممشاد اصفهانی دارای تخلص متوکلی یا المتوکلی شاعر ایرانی عربی‌سرای روزگار عباسیان بود. وی پیرو شعوبیه بود. ابراهیم در جی اصفهان ز...
بیوگرافی حسن رفیعی حسن رفیعی ملیت  ایران زمینه فعالیت نویسنده، بازیگر و کارگردان   حسن رفیعی یک فیلمساز ایرانی است. فیل...
بیوگرافی کامل عبدالقادر گیلانی   عبدالقادر بن صالح جنگی دوست زادروز ۱ رمضان ۴۷۱ قمری ۲۲ اسفند ۴۵۷ خورشیدی مازندران یا گیلان درگذشت ۸ ربیع‌الاول ۵۶۱ قمری ۲۹...
بیوگرافی کامل سیروس آتابای   سیروس آتابای زادروز ۱۵ شهریور ۱۳۰۸ خورشیدی ۶ سپتامبر ۱۹۲۹ زادگاه تهران، ایران مرگ ۶ بهمن ۱۳۷۴ خورشیدی ۲۶ ژانوی...
بیوگرافی کامل رودکی   ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم رودکی زمینهٔ کاری شاعر، موسیقی‌دان زادروز ۲۴۴ هجری قمری ۲۳۷ ...
بیوگرافی کامل ابن نصوح شیرازی   ابن نَصوح شیرازی (درگذشته به سال ۷۹۳ق- تبریز) از شاعران و ادیبان پارسی گوی ایرانی در قرن هشتم و معاصر حافظ شیرازی بوده است..   زندگ...
بیوگرافی کامل یغما گلرویی   یغما گلرویی زادروز ۶ مرداد ۱۳۵۴ ۲۸ ژوئیهٔ ۱۹۷۵ ارومیه محل زندگی تهران ملیت ایرانی پیشه شاعر، ترانه‌سرا ...
بیوگرافی کامل شیخ محمود شبستری   شیخ محمود شبستری (سعدالدّین محمودبن امین‌الدّین عبدالکریم‌بن یحیی شبستری) زادروز ۶۸۷ هجری قمری شبستر درگذشت ۷۴۰ هجری قم...
بیوگرافی قاسم زارع + عکس   قاسم زارع نام اصلی قاسم زارع زاغه زمینه فعالیت بازیگر تولد ۱ فروردین ۱۳۳۶ همدان ملیت  ایران سال‌های فعا...
بیوگرافی کامل مهدی اخوان ثالث   مهدی اخوان ثالث زمینهٔ کاری ادبیات ،موسیقی زادروز اسفند ۱۳۰۷ مشهد پدر و مادر علی و مریم مرگ ۴ شهریور ۱۳۶۹ ته...
بیوگرافی کامل منوچهر آتشی   منوچهر آتشی زادروز ۲ مهر ۱۳۱۰ روستای دهرود، شهرستان دشتستان مرگ ۲۹ آبان ۱۳۸۴ (۷۴ سال) بیمارستان سینا، تهران ملیت  ...
بیوگرافی امیر هوشنگ زند + عکس   امیر هوشنگ زند نام اصلی هوشنگ زند زمینه فعالیت مدیر دوبلاژ و دوبلر کارگردان تولد ۱۳۳۲ تهران، ایران والدین ...
بیوگرافی اکبر رحمتی + عکس   اکبر رحمتی زمینه فعالیت بازیگر تولد ۱۳۲۸ تهران ملیت ایرانی   اکبر رحمتی (زاده ۱۳۲۸ در تهران) بازیگر...