آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

تربیت فرزندان، اطرافیان تاثیر دارند؟ سوالسلام.سوالم اینه که برای تربیت فرزند وقتی ما مجبوریم با خانواده مون رفت و آمد کنیم بالاخره خانواده نزدیک هستند، ولی توی اونا افرادی هستند که ر...
عوارض سولاریوم برای بانوان، دست نگه دارید! اگر جزو افرادی هستید که دل تان می خواهد به کمک دستگاه سولاریوم پوست تان را چند درجه تیره تر کنید بهتر است همین حالا دست نگه دارید.خطر سرطان زا بو...
کودک بدغذای من، هیچی نمیخوره! سوال:پسر 7 ساله ای دارم که از ابتدا خیلی بدغذا بود. هنوز هم خیلی از غذاها و مواد غذایی را متاسفانه نمیخوره. مثلا تا حالا ماست نخورده ، خیلی از می...
تغذیه سالم بارداری، چرا و چگونه؟ تغذیه مناسب در دوران بارداری بسیار حائز اهمیت است و مادران باردار باید علاوه بر سلامتی خود سلامتی جنین را نیز در نظر داشته باشند زیرا جنین از طری...
استراحت مطلق در‌ بارداری، ممنوع! استراحت مطلق به این معنی است که پزشک به شما توصیه می‌کند بیشتر اوقات یا تمام روز را در رختخواب بمانید و فقط برای دستشویی رفتن از جای خود بلند شوید؛ ای...
عوارض ورزش در هوای آلوده ورزش در هوای آلوده سبب تشدید اثرات منفی آلودگی بر انسان می شود چون زمینه ورود حجم بالایی از ذرات معلق و گازهای آلوده را به بدن فراهم می کند. هنگام ور...
راهپیمایی علیه ورود زنان به ورزشگاه! +عکس طبق اطلاعیه گروه های مذهبی تهران ظهر دیروز بعد از اقامه نماز جمعه، راهپیمایی سراسری نماز گزاران در اعتراض به ورود زنان به ورزشگاه از دانشگاه تهران به ...
روابط زناشویی، اشتباهات رایج خانم ها برخی از رفتار و اعمال زنان در طول رابطه جنسی باعث سردی و یکنواختی آن می‌شود. یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات جنسی زنان آرایش کردن بیش از حد است.اگر روابط جن...
علت موهای زائد دور پستان، راه حل سوال:سلام خسته نباشید. من 25سال دارم از شروع سیکل قاعدگیم درد داشتم و اکثر وقتا خون لختگی الان حدود دو سال هست ک خون لختیگیم کمتر شده اما موهای ز...
ترشحات زردرنگ واژن، درمان داره؟ سوال:سلام مدتی هست که من ترشح بد بو و زردرنگ دارم به پزشکم مراجعه کردم ولی درمان نشدم میشه منو راهنمایی کنید .در ضمن پریودهامم خیلی نامنظم هستش م...
خوردن پنیر در بارداری، خطرناک است؟ چه نوع پنیرهایی در دوران بارداری می توانیم مصرف کنیم استفاده از کدام نوع پنیرهای خوراکی در این دوران بلامانع است علاقه مندان به مصرف پنیر بهتر اس...
در مدت زمان کوتاه و سریع چگونه چاق شویم ؟ چگونه چاق شویم . دانشمندان در جدید ترین مطالعات خود نشان دادند چاق شدن در زمانی کوتاه بسیار راحت تر از لاغر شدن است. چاق ها و لاغرها دوست دا...
پرورش استعداد کودکان، به این آموزشگاه سر بزنید آموزشگاه پانیذ با هدف تعالی درونمایه ها و استعدادهای بالقوه کودکان و نوجوانان با ایجاد مهارتهای اجتماعی و انسانی به عنوان اولین آموزشگاه تلاش می ...
تاریخچه ویروس کامپیوتری اولین تحقیق واقعی علمی و آکادمیک بر روی ویروس‌ها توسط فرد کوهن در سال 1983، با نام ویروس که توسط لِن آدلمن ابداع شده بود، انجام شد. بعضاً از کوهن ...
بارداری پوچ، چرا بعضی دچارش می شوند؟ علائم اولیه حاملگی رخ میدهد، قاعدگی به تاخیر میافتد و تست حاملگی مثبت می شود. حتی سونوگرافی طی هفته های اولیه نشان از تشکیل کیسه حامل جنین (ساک حاملگی...