آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

 

نام مسجد جامع گلپایگان
کشور  ایران
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۹۱
تاریخ ثبت ملی ۹ مرداد ۱۳۱۲

 

مسجد جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی و از مساجد بزرگ ایران زمین است که با توجه به تاریخ ساخت آن شاید بتوان گفت معماری ایرانی – اسلامی این مسجد الگویی بوده‌است برای ساخت مسجدهای بزرگ دیگر بویژه مناطقی که در قلمرو حکومت سلجوقیان بودند. این مسجد در شهر گلپایگان و خیابان مسجد جامع قرار گرفته است.

تاریخ بنای مسجد جامع گلپایگان

مسجد جامع گلپایگان در سال ۵۰۸ هجری قمری، در دوران حکومت ابوشجاع محمدبن ملکشاه سلجوقی بنا شده‌است.

پیش از آن به استناد نام ابوشجاع که در کتیبه دور گنبد است، زمان ساخت مسجد گلپایگان را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۲ هجری قمری، یعنی دوران حکومت وی، می‌دانستند تا این که باستان شناسان با خواندن کتیبه‌های محراب دریافتند که بخشی از کتیبه‌ها در زیر کف شبستان مسجد است و به احتمال قوی تاریخ بنا هم روی آن نوشته شده‌است. چنین بود که تاریخ دقیق ساخت مسجد روشن شد.

مسجد جامع گلپایگان به دستور ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بابا عبدالملک ساخته شده و نام این شخص در ۲ جای مسجد، یکی در کتیبه دور گنبد و دیگری در حاشیه محراب درج شده‌است.

معماری مسجد

این مسجد را یک معمار قزوینی به نام ابوعمر بن محمد القزوینی (معروف به بواسار کسرار) ساخته و نام او نیز در بالای محراب در زیر کتیبه دور گنبد، در ۲ سطح نقش بسته‌است.

از دیگر آثاری که نام سلطان ابوشجاع محمد بن ملکشاه سلجوقی به یادگار روی آنها نقش بسته‌است، عبارتند از:

منار مسجد جامع ساوه به تاریخ ۵۰۴ هجری، مسجد جامع قزوین به تاریخ ۵۰۸ هجری، ۲ حجره در مسجد جامع دیار بکر ترکیه به تاریخ ۵۱۱ هجری و دیوار روبه روی شبستان مسجد اموی در دمشق به تاریخ ۵۰۳ هجری قمری.

وقتی تاریخ ساخت مسجد گلپایگان را با تاریخ ساخت مسجدهایی دیگر که در دیار بکر، سوریه، قزوین و ساوه می‌سنجیم، می‌فهمیم که در یک دوره کوتاه چند ساله از سال ۵۰۳ تا ۵۱۱ هجری قمری چند مسجد در دوره حکومت سلجوقی و مناطق دور از هم بنا شده‌است که با توجه به این نکته از یک سو در می‌یابیم که حکومت‌ها، در طول تاریخ، برای کسب مشروعیت و نشان دادن اقتدار و وسعت قلمرو خود به مسجد به عنوان یک رکن اساسی نگریسته‌اند. از سوی دیگر شاید بررسی‌های دقیق در شیوه معماری این مسجدها تشابهات قابل توجهی را نشان دهد.

کتیبه‌های مسجد

این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری می‌باشد و متعلق به زمان محمد بن ملکشاه سلجوقی می‌باشد. ازخصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه‌های آجری متعدد و تزئینات فراوان دوره سلجوقی است. در متن کوفی گنبد، نام محمد بن ملک شاه خوانده می‌شود و اطراف محراب بزرگ زیر گنبد در متن کتیبه‌ای نام بانی آن بنای عظیم را، ابونصربن محمد بن ابراهیم آورده‌اند. همچنین بر بدنه‌های مختلف شبستان نام بزرگان دین و جملات مذهبی را به خط کوفی آجری نوشته‌اند.

در زمان فتحعلی شاه قاجار شبستان‌های ساده طرفین گنبد و بناهای شرقی و غربی مسجد را احداث نموده و بر ساختمان‌های گنبد عهد سلجوقی افزوده‌اند.

ساختمان گنبد عهد سلجوقی متعلق به اوایل قرن ششم هجری قمری است. صحن مسجد جامع گلپایگان بدون احتساب هشتی‌ها، حجره‌ها و رواق‌ها حدود ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و ارتفاع گنبد مسجد ۲۲ متر و ابعاد گنبد از داخل ۱۲ در ۱۲ متر است.

یک حوض آب بزرگ و کم عمق نیز در وسط صحن مسجد قرار دارد که علاوه بر مکانی برای وضو گرفتن نمازگزاران بر زیبایی این مسجد افزوده‌است.

مسجد جامع گلپایگان و شکارچیان گنج

سر در مسجد گلپایگان از سمت داخل محوطه رو به صحن با آجرهای آبی رنگ با جمله «یا علی» بصورت زیبایی مزین شده و شبستان اصلی مسجد جامع گلپایگان همچون سایر بناهای عصر سلجوقی فاقد کاشی کاری است.

در کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان که شرح نوشته‌ها به خط کوفی است، نام ابابکر صدیق، عمر بن خطاب، عثمان، علی ابن ابیطالب و طلحه و زبیر و عبدالرحمن بن عوف… آمده‌است.

البته بعدها عده‌ای خواسته‌اند در اصل کتیبه دست ببرند و جملاتی را در رد و لعن ابابکر و عمر و عثمان و… در کنار کتیبه افزوده‌اند و چند جا را خط زده‌اند.

محراب مسجد از دو بخش تشکیل شده‌است که در قسمت پایینی متصل به کف محراب و در قسمت بالای محراب کلمات «الله احد» و «الله صمد» به خط کوفی مشهود است.

آیاتی از قرآن کریم نیز در اطراف محراب بزرگ مسجد جامع گلپایگان به خط کوفی نقش بسته‌است.

شکارچیان گنج از جمله Lorenz korn و تیم همراهش (که به گلپایگان نیز آمده‌اند)، با شگفتی از کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان یاد کرده‌اند. (منبع: مقاله Schatzsuche unter der Moschee شکار گنج در مسجد)

مسجد جامع گلپایگان در تاریخ نهم مرداد سال ۱۳۱۲، به شماره ۱۹۱ در فهرست آثار ملی (ایران) ثبت شده‌است.

در سند مربوط به مسجد جامع گلپایگان چنین آمده است:
نمره ۱۷۵۳/۵۲۴۳۸
دولت شاهنشاهی ایران
وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه
نظر به فصل اول قانون عتیقات مصوبه ۱۲ آبان ۱۳۰۹ شمسی،
نظر به فصل اول نظامنامه اجرای قانون عتیقات مصوبه ۲۸ آبان ۱۳۱۱ شمسی،
و نظر به پیشنهاد مدیر کل عتیقات ـ وزارت معارف مقرر می‌دارد:
بنای مسجد جامع گلپایگان که (…) بنای مرکزی آن در سلطنت محمد ولد ملکشاه سلجوقی (۴۹۸ و ۵۱۱ هجری قمری) / و قسمتهای دیگر در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است، تحت نمره ۱۹۱ جزو آثار ملی به ثبت برسد.
سند را مدیر کل عتیقات و وزیر معارف امضاء کرده‌اند.
در کتاب «مرآت البلدان» یا «مرآت ناصری» تالیف «محمد حسن خان اعتماد السلطنه»، از این مسجد تاریخی یاد شده‌است.

نویسنده کتاب مرآه البلدان درباره مسجد جامع گلپایگان نوشته است:
«گنبدی رفیع و ایوانی منیع داشته. حالا ایوان خراب و گنبد باقی است»

دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.

دوپوش گنبد مسجد جامع گلپایگان مانند دوپوش گنبد مسجد جامع یزد و اغلب گنبدهای قرن هفتم به بعد، گسسته (و نه پیوسته) است.
دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.
گنبدهای پیش از اسلام (و همچنین گنبدهایی مانند گنبد سلطانیه و گنبد مسجد شیخ لطف الله و گنبد خاگی مسجد جامع اصفهان)، دو پوش پیوسته است. چنانکه گاهی دو پوسته بی هیچ واسطه‌ای به هم متصل می شده و گاهی هم فقط صندوقه یا کندو و شیاره‌ای میان آنها فاصله بوده است.

در گنبدهای گسسته (مثل گنبد مسجد جامع گلپایگان)، گاهی دو پوسته در کلاله از هم فاصله می‌گیرند.

مسجد جامع گلپایگان در سال ۱۳۱۰ ه. ش. به سرپرستی آندره گدار فرانسوی تعمیر شده است.

 

پیشگیری از دعوا به خاطر کارهای خانه   هر چند کارهای خانه بیشتر بر عهده ی خانم هاست اما خانه تکانی کاری است که نیاز دارد تا همه ی اعضای خانواده باهم همکاری کنند. در چنین مواقع...
حالت تهوع صبحگاهی، یعنی بارداری؟ سوال:با سلام و عرض خسته نباشید . چند وقتی است که در ابتدای صبح دچار سردرد و سرگیجه و در بعضی موارد گاها" احساس تهوع می شوم . در بعضی موارد هم در ...
درمان نعوظ در مردان، نگران نباشید سوال:سلام خسته نباشید.من حدود شش ماه پیش عمل واریکوسل انجام دادم (گرید 2)الان چند وقتی هست که حس میکنم مشکل نعوظ دارم و التم کامل سفت نمیشه مشکل ...
تغذیه نوزاد تا شش ماهگی، نکات مهم آموزش دقیق روش شیردهی مخصوصا برای مادرانی که صاحب اولین فرزند شده اند مهم است. روش نادرست هم باعث ترک خوردگی نوک سینه میشود و هم نوزاد به اندازه ...
تکنولوژی و کودکان، احساس تنهایی! مادر پسری 6 ساله ام، من دوست دارم گرایش به بازی های موبایلی و کامپیوتری نداشته باشد چه کنم؟...
در گرد و خاک خانه چه سم هایی وجود دارد؟ زمانی که عید نزدیک میشود زنان خانه دار به فکر تمیز کاری خانه می افتند و این تمیز کاری شامل گرد و خاک گیری نیز میشود.بر اساس جدیدترین گفته ها،مواد سمی ...
شایع ترین علائم بارداری علائم بارداریبارداری علائم مشخصه‌ای دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به حالت تهوع، استفراغ، اختلال در ادرار کردن، تغییر در پستان‌ها، قطع شدن قاعدگی ...
خرید محصولات غذایی از این برندها،ممنوع چیپس و لواشک از محبوب ترین خوردنی ها در میان مردم میباشد و روزانه چند هزار چیپس و لواشک در سراسر جهان مصرف میشود.از این رو شرکت هایی به سوء استفاد...
خطرات زایمان طبیعی، قابل اغماض؟ متخصصین زنان بریتانیا این ماه گردهمایی دارند تا توضیح دهند چرا باید به صورت قانونی خطرات یک زایمان طبیعی را به خانمها گوشزد کرد، همانطور که در رابطه ب...
علت دیابت بارداری، چه مدت انسولین بزنم؟ مهران زمان‌زاده، در ارتباط با دیابت و عوارض آن اظهارداشت: دیابت با بسیاری از عوارض عروقی مرتبط است که گاه باعث تندی ضربان قلب می‌شود.وی افزود: به هم...
عکس اسم طرح روز عشق ⋆ در عکس اسم طرح روز عشق  تعدادی از درخواست های کاربران را قرار داده ایم که همراه با متن های زیبا و … عکس اسم طرح روز عشق عکس اسم تولدت مبارک ایمان با...
عشق بازی با وصف جادوی تو ⋆ در عشق بازی با وصف جادوی تو  شما می توانید با مجموعه ای از متن های عاشقانه را همراه با تصویر را مشاهده کنید که در  … عشق بازی با وصف جادوی تو عشق با...
روانشناسی کودک، اثرات امرونهی چیست؟ احتمال زیاد او عادت نموده برای کوچکترین کار دستور دریافت نماید و حتی امر و نهی زیاد شما باعث شده......
عفونت رحم و نازایی، بارور نمی شوم؟ سوالسلام. من پریودیم منظم نیست.دکترم رفتم 3ماهی که قرص خوردم مرتب شد.دکتر بهم گفت چسبندگی لوله دارم و رحمم کجه..عفونت شدیدم داشتم که باقرص بهترشد...
پستانک چه مارکی خوبه؟ پستانک می‌تواند باعث راحتی و آرامش نوزاد شود و حتی عضلات دهان نوزاد را تقویت کند. بیش از 46 درصد از مادران بلافاصله بعد از زایمان پستانک را در اخ...