آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

سقط قانونی جنین، چالش های قانون سازمان پزشکی قانونی کشور در سال 1384 موارد سقط درمانی را در قالب 51 مورد اعلام نمود. از این موارد 29 مورد مربوط به ناهنجاری‌های جنینی است و 22 مو...
سلولیت پوست در زنان، درمان قطعی دارد؟ سلولیت عبارت است از یک نمای پوست پرتقالی در سطح پوست همراه با برجستگی‌ ها و فرورفتگی‌ های نامنظم که اکثرا در ناحیه پشت ران و باسن شایع است، ولی د...
آموزش مسائل زناشویی به کودکان ورود تکنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعاتی به زندگی‌های نوین در سال‌های اخیر، موجی از آگاهی‌ها و اطلاعات درست و نادرست جنسی و زناشویی را در‌اختیار افرا...
آی یو آی و بارداری، آرزوی مادر شدن! سوال:سلام گذاشتن آ یو دی ایرانی در مرکز سلامت بهتره یا آ یو دی خارجی در مطب؟جواب:دوست عزیز. مهم تجربه فرد است که به درستی انجام دهد. بعد از جای گ...
روانشناسی کودک، چرا درخواستشو با داد میگه؟ سوالدختر 3 سال و 9 ماهه ای دارم که خواسته هایش را با گریه کردن می خواهد برآورده کند لطفا راهنمایی کنید .جوابباسلام کاربر گرامی بخش عمده این رفتار...
قرمز شدن پلک کودک، مشکل کجاست؟ بلفاریت یا پلک­ های گرانول، نوعی التهاب پلکی به خصوص در قاعده فوقانی و تحتانی پلک­ ها است.اگر کودک شما به بلفاریت مبتلا شده باشد، ممکن است پلک های او ...
افزایش شانس بارداری، زود تند سریع ممکن است این موارد شانس باردار شدن شما را زیاد کند و یا تاثیری نداشته باشد!!! سریعتر باردار شوید :بررسی های پیش از لقاح را انجام دهیداز پزشک خود بخواه...
آشنایی با خانه بروجردی‌ ها اصفهان   نام خانه بروجردی‌ها کشور  ایران شهرستان کاشان اطلاعات اثر نوع بنا ساختمان کاربری مسکونی کاربری کن...
بهترین خوراکی ها برای افراد دیابتی در وعده صبحانه افرادی که مبتلا به دیابت هستند برای انتخاب خوراکی های مفید بسیار دقت می کنند. یکی از وعده های غذایی مهم برای افراد دیابتی صبحانه است. 7 اصلی که دیا...
سرطان پستان در زنان، قابل پیشگیریه؟ سرطان پستان جزء سرطان های نسبتاً شایع و خطرناک در بین زنان می باشد. درمان موفقیت آمیز این سرطان بستگی به تشخیص اولیه و مراقبت های پزشکی دارد. معاینه ی...
آسم در دوران بارداری، تشدید یا بهبود؟ زمانیکه یک خانم مبتلا به آسم باردار شود در ۳۰ درصد موارد وضعیت او در طی حاملگی بهتر می شود، در ۳۰ درصد موارد بدون تغییر می ماند و در ۳۰ درصد موارد ن...
اندازه دور سر نوزاد، چقدر باشه خوبه؟ سوالبا عرض سلام،دختره 8 ماهه ی من بدو تولد وزن 2.400، قدش 48 سانتیمتر، دور سرش 33 سانتیمتر بود و الان وزنش 7.500 ، قدش 70 سانتیمتر، دور سرش 42.5 ...
ناباروری در مردان، پیشگیری یا درمان؟ مصرف قلیان آشکارا نشان داده است که تاثیرات مضری بر دو عضو حیاتی بدن به نام ریه‌ها و قلب دارد. سرطان ریه، سرطان مری، بیماری انسدادی ریوی مزمن، آمف...
ذات الریه در بچه ها، بهترین روش تشخیص  محققان می‌گویند که سونوگرافی ریه ممکن است راهی ایمن‌تر و جایگزین برای تصویربرداری اشعه اکس جهت تشخیص ذات‌الریه کودکان باشد که به همان اندازه مؤث...
با کودکان خجالتی چطور رفتار کنیم؟ هر کودکی در لحظه‌هایی از زندگی خود احساس خجالتی می‌کند، اما بعضی از کودکان در کل خجالتی هستند. آیا شخص شما به‌عنوان والدین کودک این امکان را به ا...