آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

چطور پایه های زندگی تان را محکم کنید…   ازدواج با تمام اتفاقات مثبتی که به زندگی شما سرازیر می کند، گاهی سردرگمی هایی را به وجود می آورد که هیچ وقت در دوران تجرد با آن مواجه نشده...
زمان اولین سونوگرافی بارداری، دیر شده؟ سوال:سلام آخرین زمان شروع قاعدگی من 27 دی بود.الان باردارم ولی تاکنون سونوگرافی انجام ندادم.خیلی زود به زود ضعف شدیدی دارم.آیا انجام سونو دیر نشد...
ترشحات سبز بدبو، ناباروی میاره؟ سوال:با عرض سلام و خسته نباشید. من مجرد هستم و چند وقتی است که ترشحات سبز بد بو داشتم بعد از مدتی دل درد و کمر درد شدیدی گرفتم. مترونیدازول و داک...
علت چاقی زنان، مراقب باشید  مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: در حدود 50 درصد زنان و 39 درصد مردان 15 تا 64 ساله در کشور دچار اضافه وزن و...
مقاومت در برابر تغییر، باهام راه نمیاد! سوال:سلام و وقت شما بخیر. من خانم کارمند 32 ساله ای هستم و پسر سه ساله ای دارم که در مقابل هر گونه تغییری مخالف هست. رفتن جدید، پوشیدن لباس جدید ...
مدرسه نرفتن کودک، شایع ترین دلایل برای اغلب والدین پیش آمده است که کودکشان در سنین مدرسه با بیدار شدن از خواب شکایات جسمانی داشته باشد. از جمله شایع‌ترین دلایل برای نرفتن به مدرسه...
تربیت کودک، راهکار زیر نظر داشتن سوالبا سلام و خسته نباشید مشاور گرامی من یک دختر هشت ساله دارم چند روز پیش که با پسر همسایه داشتن بازی می کردن متوجه رفتار های غیر عادی از اونها ...
شرایط ستاره های معروف برای انتخاب معشوقه (عکس) نگاهی به شرایط جالب ستاره های معروف هالیوود برای انتخاب معشوقه.   رایان رینولدز این بازیگر هالیوودی به نظر می رسد علاقه به زنان مو ط...
درمان دارویی عفونت واژن، زنان بخوانند داروی خوراکی برای پماد واژینال کلوتریمازول و تریامسینولون ان ان چه می باشد؟
جدیدترین مدل کفش جلو باز زنانه و دخترانه مجلسی و شیک  جدیدترین و شیک ترین مدل کفش جلو باز زنانه و دخترانه مجلسی و شیک انواع مجموعه مدل کفش مردانه و پسرانه  شیک و جدید پیشنهاد مدل کفش های ...
علائم و درمان آتروفی عضلانی از آتروفی عضلانی چه میزان اطلاع دارید این بیماری با چه نشانه هایی در بدن پدید می آید درمان آتروفی عضلات چگونه امکانپذیر است به کاهش توده در عضلات  و...
راه های پسر شدن بچه، آخه دوس دارم به طور کلی زنان مایل به پیدا کردن روشی هستند که چگونه می توان یک نوزاد پسر داشت .به دوره تخمک گذاری و قاعدگی خود توجه کنید به عنوان استراتژی بزرگ...
نوشیدن آب در بارداری، نه کم نه زیاد! خوردن آب کافی در سه ماهه سوم بارداری مهم‌تر از همه‌ی زمان‌های بارداری‌تان است. دریافت آب کافی می‌تواند از تنگ شدن رحم، سردرد، یبوست در بارداری و گ...
باروری مردان، روش های تقویت اسپرم مردها نباید باروری را یک موضوع عادی و پیش‌پاافتاده در نظر بگیرند. اگر می‌خواهید که پدر شوید، باید به سلامتی خود توجه نشان دهید؛ مخصوصا زمانی که س...
آزمایش ماموگرافی، شروع از چه سنی؟ یک متخصص زنان و زایمان عنوان کرد: دختران جوان جهت تشخیص سرطان سینه نیاز چندانی به استفاده از روش ماموگرافی ندارند.مونا نوذری متخصص زنان و زایمان ...