بیوگرافی ابوسهل کوهی

 

ابوسهل بیژن کوهی
زادروز ۳۹۳ هجری قمری مازندران
درگذشت در حدود ۴۰۵ هجری قمری بغداد
محل زندگی بغداد
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر ابوسهل،ویژن کوهی
نقش‌های برجسته ریاضیدان،نویسنده،ستاره شناس،مخترع
سبک کوهی
مذهب شیعه
منصب اولین محاسبه نصف النهار اولین پرگار ریاضیات

 

ابوسهل ویجن (بیژن) بن رستم کوهی فریمی یا ابوسهل کوهی (درگذشتهٔ \یرامون ۴۰۵ ه.ق) ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی سدهٔ دهم میلادی/چهارم هجری و اهل مازندران بود. او کتابی دربارهٔ نواقص مسائل ارشمیدس نوشت و اولین بار اقدام به محاسبه نصف النهار نمود.

گذشته از آثار ارزشمند او که به صورت دست‌نوشته‌های متعدد موجودند و تصحیح و ترجمه و مطالعه شده‌اند برخی از آثار او مفقود شده است.

زندگی

بیژن پسر رستم کوهی ریاضیدانی از مردم طبرستان بود و در ایام سلطنت عضدالدوله و شرف الدوله در بغداد می‌زیست. در سال ۳۷۸ به دستور شرف الدوله رصد خانه‌ای در بغداد بنا کرد و در آن به رصد پرداخت. در جوانی از شاگردان ابو حامد صاغانی بوده است. تاریخ وفات کوهی را مورخان ۴۰۵ یا کمی بعد ازآن دانسته‌اند. کوهی علاوه بر آن که اخترشناسی دقیق و زبردست بود، در ریاضیات و به‌ویژه هندسه جایگاه بلندی داشت. سارتن نوشته است: ” کوهی علاوه برآنکه منجمی دقیق و زبردست بود، در ریاضیات، خصوصاً هندسه مقامی شامخ داشت. “. سارتن نوشته است که: ” کوهی هم خود را مصروف آن عده از مسائلی کرد که ارشمیدس و آپولونیس طرح کرده بودند و منجر به معادلات بالاتر از درجه دوم می‌شد و بعضی از آنها را حل کرد و شرایط قابل حل بودن آنها را مورد بحث قرار داد.”

تحقیقات او دراینباره از بهترین آثار هندسی است. از تفحص در آثار ریاضی ” کوهی “، که اسامی آنها را ذکرخواهیم کرد، معلوم می‌شود که وی در ریاضیات دارای شخصیتی بارز داشته و بخصوص در هندسه استاد و زبردست بوده است و عده‌ای از بزرگترین ریاضیدانان دوره اسلامی به آثار و تالیفات وی استناد و اشاره کرده‌اند.

بیرونی در کتاب قانون مسعودی ” کوهی ” را از برجستگان زمان خود در هندسه نامیده است و در کتاب” تحدید نهایات الاماکن” نوشته است که ” شرف الدوله، ابوسهل کوهی را به تجدید رصد مامور ساخت و او در بغداد بنایی ساخت که قاعده اش قطعه کره‌ای به قطر ۲۵ ذراع (تقریباً ۱۲/۵) بود و درمرکز آن سوراخی در سقف بنا قرار داشت و شعاع‌های خورشید از آن سوراخ وارد بنا می‌شد… ”

حکیم عمر خیام در رساله ” جبر و مقابله ” خود نوشته است: ” و مساله‌ای که ابوسهل کوهی، ابوالوفای بوزجانی، ابوحامد صاغانی و جماعتی از رفقای ایشان از حل آن عاجز ماندند، این است که می‌خواهیم عدد ۱۰ را به دو پاره تقسیم کنیم که مجموع مربعین آنها به اضافه خارج قسمت پاره بزرگتر بر پاره کوچکتر هفتاد و دو شود. ”

چون ترجمه احوال ابوسهل کوهی در کتاب ” تاریخ الحکما ” مفصلتر از جاهای دیگر آمده است. اینک قسمتی از آن را عیناً از روی ترجمه فارسی کتاب مذکور در اینجا نقل می‌کنم: ” منجمی است فاضل و کامل و به هیات و به صنعت آلات ارصاد خبیر و عالم. در دولت آل بویه و ایام عضد الدوله و بعد از آن، تقدم و تفوق وی بر اقران مسلم بود.

چون شرف‌الدوله وارد بغداد گردید و برادرش صمصام‌الدوله را از عراق بیرون کرده خود برآن مستولی شد. در سال ۳۷۸ فرمان داد به آنکه ستاره‌گروه‌های هفتگانه را رصد کنند، به حسب مسیرات ایشان و به حسب انتقالات ایشان در بروج، بر همان مثال که مامون در ایام خود فرموده بود. ابوسهل ویجن بن رستم بود به هندسه وهیات معرفتی به کمال داشت و درآن دو فن، کار به نهایت رسانیده بود. لاجرم خانه‌ای در دارالمملکه، در آخر بستانی نزدیک دروازه حطابین، بنا نهاد و کمال اهتمام و اعتنا به استحکام اساس و قواعد آن رعایت کرد، تا مبادا بنیان حرکتی کند یا دیوارها نشستی بنمایند. و آلتها که خود استخراج نموده بود نصب کرد. به دنبال دستور شرف الدوله وی رصدخانه ای در باغ قصر ساخت و وسایلی که خود طراحی کرده بود را در آن مستقر کرد و اولین رصد را در سال ۳۸۹ هجری به همراه چند تن از دانشمندان انجام داد. مهمترین کار این گروه، رصد دقیق ورود خورشید به برج سرطان و ورود آن به برج میزان بعد از سه ماه بود.

پرگار تام

ابوسهل کوهی نخستین ابداع کننده نظریهٔ پرگار تام بوده است.این پرگار برای رسم تمام مقاطع مخروطی طراحی شده بوده است.

مجسمه ۷ قطر

«ریچارد سرا» مجسمه‌ساز مطرح آمریکایی در حالی اولین شاهکار خود را در خاورمیانه نصب کرد که گفت در ساخت این اثر از اندیشه‌های ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی ابوسهل کوهی الهام گرفته است.

آثار

آثار برجای مانده :

رساله فی استخراج مساحه الجسم المکانی یا اندازه گیری جسم سهمگین: وی در این رساله راه حلی ارائه کرد که تا اندازه ای واضح تر و ساده تر از راه حل ارشمیدس است .

  • رساله فی البرکار التام و العمل به
  • رساله فی معرفت مایری من السما و البحر
  • رساله فی استخراج ضلع المسبع فی الدائر
  • المسائل الهندسه
  • زیادات لکتاب اقلیدس فی المعیات
  • مراکز الاکر
  • اخراج الخطین
  • صنعت الاسطرلاب
  • استخراج سمت القبله
  • تقسیم الکره بسطوح مستویه
  • پرگار تام
  • دوایر حماسه

 

بیوگرافی ابوالفضل بلعمی   محمد بن عبداللّه بلعمی مشهور به ابوالفضل بلعمی، بلعمی بزرگ یا خواجه بلعمی (درگذشت ۳۲۹ قمری/۳۱۹ خورشیدی) از دانشمندان و وزیران دورهٔ سامانی ا...
بیوگرافی دکتر عبدالرضا حاجی پور آثار دکتر عبدالرضا حاجی پور دکتر عبدالرضا حاجی پور دکتر عبدالرضا حاجی پور اهل کجاست؟ بیوگرافی کامل دکتر عبدالرضا حاجی پور مقاله درباره دکتر عبدالرض...
بیوگرافی دکتر محمد فرهادی محمد فرهادی در سال ۱۳۲۸ در شاهرود متولد شد. او در سال ۱۳۴۷ در دانشگاه فردوسی مشهد پذیرفته شد و دوره طب عمومی و تخصصی را در این دانشگاه سپری کرد و در س...
بیوگرافی امین شکراللهی   امین شکراللهی رشته فعالیت علوم کامپیوتر، ریاضیات٬نظریه اطلاعات محل کار دانشگاه‌ای‌پی‌اف‌ال بنیان گذار کدهای رپتور ...
بیوگرافی رشیدالدین فضل‌ الله   رشیدالدین فضل‌الله (زاده در حدود سال ۶۴۸ قمری/۶۲۹ خورشیدی در همدان- درگذشتهٔ ۲۸ دی ۶۹۶ خورشیدی/ذی‌القعده ۷۱۷ قمری) رجل سیاسی، تاریخ‌نگار...
بیوگرافی امام‌ الحرمین جوینی   دانشمند مسلمان سده چهارم هجری نام: عبدالملک بن عبدالله جوینی زادروز: ۱۸ محرم ۴۱۹ (قمری) ۱۰۲۸ (میلادی) جوین، ربع نیشابور ...
بیوگرافی محمد رضا بهرنگی مقاله در مورد محمد رضا بهرنگی دانشگاه محمد رضا بهرنگی شاگردان محمد رضا بهرنگی محمد رضا بهرنگی ویکی پدیا دین محمد رضا بهرنگی بیوگرافی محمد رضا بهرن...
بیوگرافی دکتر رضا منصوری     رضا منصوری، فیزیک‌دان ایرانی و استاد دانشکدهٔ فیزیک دانشگاه صنعتی شریف است. زمینهٔ پژوهشی او نسبیت و کیهان‌شناسی است. او در دو...
بیوگرافی یوهانس گوتنبرگ   یوهانس گوتنبرگ، (متولد حدود ۱۳۹۸ ماینتز، درگذشت ۳ فوریه ۱۴۶۸ ماینتز)، زرگر آلمانی و اولین مخترع ماشین چاپ و کلاً صنعت چاپ در اروپا بود. ...
بیوگرافی عبدالملک شیرازی ابوالحسن عبدالملک بن محمد شیرازی‌، ریاضیدان و اخترشناس مسلمان اهل ایران که در نیمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌ میلادی برآمد. او مخروطات آپولونیوس را، براس...
بیوگرافی اردشیر حسین پور   اردشیر حسین پور اولین دانشمند ترور برنامه هسته ای ایران زادروز ۱۹۶۲ تهران درگذشت ۱۵ ژانویه ۲۰۰۷ شیراز-گاز رادیواکتیو ...
بیوگرافی دکتر سید وحید عقیلی سید وحید عقیلی در سال ۱۳۳۷ در اصفهان به دنیا آمد وی در سال 1364 از دانشگاه شیراز مدرک لیسانس خود را در رشته زبان و ادبیات انگلیسی اخذ کرد. همچنین در ...
بیوگرافی ارشمیدس   ارشمیدس (به یونانی: Άρχιμήδης) (زادهٔ ۲۸۷ ق. م - ۲۱۲ ق. م∗) ریاضیدان، فیزیکدان، مهندس، مخترع و منجم یونان باستان و از اهالی جزیره ساموس ...
بیوگرافی ابوبکر بن مظهر   ابوبکر بن مظهر (یا ابوبکر مطهر) بن محمد جمالی یزدی دانشمند ایرانی پایان سده‌ٴ دوازدهم میلادی است. وی مولف کتابی است به نام فرح‌نامه‌ٴ جمالی ...
بیوگرافی دکتر فیروز نادری دکتر فیروز نادری  اهل کجاست؟ دکتر فیروز نادری کیست؟ بیوگرافی  کامل دکتر فیروز نادری بیوگرافی دکتر فیروز نادری دکتر فیروز نادری ویکی پدیا درباره  دکت...