آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

 

نام آتشگاه اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری قلعه، آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۸۰
تاریخ ثبت ملی ۱۱ آذر ۱۳۳۰

 

آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمانهای گونه گونی از آن بهره برده‌اند. نام اصیل و کهن بنا «مهربین» بوده که اخیراً بدان آتشکده اطلاق شده است.

موقعیت

آتشگاه اصفهان در غرب اصفهان و ۸ کیلومتری مرکز شهر در خیابان آتشگاه قرار دارد. این بنا در نزدیکی رودخانه زاینده رود، بر روی کوهی قرار دارد. از بلندای این تپه، تا کیلومترها از هر چهار سوی اصلی را می‌توان به خوبی مشاهده کرد.

مشخصات تپه

این تپه از جنس سنگ‌های رسوبی است. تراز پایینی آن در ارتفاع ۱۶۱۰ متر از سطح دریا (حدود ۵۰ متر بالاتر از تراز مرکز شهر اصفهان) و فراز آن در ارتفاع ۱۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این تپه از نظر زمین‌شناسی در دوره کرتاسه تشکیل شده است.

مشخصات بنا

این بنای خشتی غریب که بر فراز کوهچه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر (نسبت به دشت اطراف) در بخش ماربین اصفهان جای دارد، نخستین بار از سوی اَوِستا شناس بزرگ «ویلیامز جکسن» در اوایل قرن بیستم میلادی، مورد توجه و بررسی علمی قرار گرفت.

«آندره گُدار» به سال ۱۹۳۸ میلادی، در یکی از مُجَلَّدات «آثار ایران» که اختصاص به بناهای آتش داشت، گفتاری کوتاه ولی اصولی و دقیق دربارهٔ آتشگاه اصفهان می‌آورد. سپس «ماکسیم سیرو» در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بررسی‌های دقیقی را در آتشگاه به انجام می‌رساند، و برای نخستین بار اقدام به تهیهٔ نقشه‌های معماری صحیح از آن می‌نماید. کمی بعدتر، «کلاوس شیپ مان» با حضور درآتشگاه، آن را از نزدیک مورد مطالعه قرار داده و گزارش خود را در کتابی دربارهٔ بناهای آتش ایران، به زبان آلمانی انتشار می‌دهد. از ایرانیان، نخستین بار «رشید شهمردان» (که یک موبد پارسی ایرانی تبار بود) در کتاب «پرستشگاه زرتشتیان»، ضمن برشمردن و توصیف اکثر آتشخانه‌های ایران، از پناه گرفتن اسماعیلیان اصفهان به آتشگاه در اواخر سده پنجم هجری خبر می‌دهد. «علیرضا جعفری زند» به سال ۱۳۸۱ خورشیدی مجموعهٔ گزارش‌ها و بررسی‌های ارزندهٔ خود دربارهٔ «اصفهان پیش از اسلام» را در قالب کتابی به همین نام منتشر می‌نماید. در این کتاب، بر کاربری مذهبی آتشگاه تأکید شده و با استناد به نتایج آزمایش سالیابی به روش کربن ۱۴، «آتشگاه» یک معبد ایلامی دانسته می‌شود که بعدها تبدیل به یک معبد مهری می‌گردد.

«میترا آزاد»، در رسالهٔ دکتری خود تحت عنوان «بررسی تحول بناهای مذهبی دورهٔ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیهٔ اسلامی ایران» (دانشگاه تربیت مدرس- سال ۱۳۸۴ خورشیدی) با تکمیل کردن گزارش موبد شهمردان در ذکر آتشخانه‌های ایران، و یاری گرفتن از مطالعات «دیتریش هوف» دربارهٔ گونه شناسی چهارتاق‌های ساسانی فارس و نیز مطالعات «شیپ مان» در روند دگرگونی و توسعهٔ آتشکده‌ها، به شرح بناهای مذهبی ایران پیش از اسلام می‌پردازد و در جایی که از آتشگاه اصفهان سخن می‌راند، بنای استوانه‌ای شکل فوقانی آن را از نظر دارا بودن پلان دایره‌ای شکل، با بنای موسوم به «آتشگاه چاهک» در استان قم مقایسه می‌کند.

از آتشگاه اصفهان در متون کهن، به نام «دژ ماربین/مهرین» یاد شده و اشاراتی دربارهٔ شهرک باستانی «مهرین» رفته است. یافته شدن سفال‌های گورتان و نام‌های باستانی روستاهای ماربین، گواه بسنده‌ای است بر وجود فرهنگ و تمدنی دیرسال در این بخش، که متأسفانه بسیار مورد بی توجهی واقع شده است. بافتِ ساختمانیِ این مجموعه از لایه‌های خشتی است. میانِ دو ردیف خشت را هم یک لایه نازکِ نِی (که از رودخانه آورده می‌شده) قرار می‌دادند تا بر استحکامِ آن بیفزایند. پایه‌های بزرگ و خشتیِ بنا تقریباً از میانهٔ تپهٔ آتشگاه آغاز می‌شوند و در بالا به ستونهایی محکم و قابلِ اعتماد تبدیل می‌شدند که در گذشته اتاقهایی نیز بر رویِ آنها قرار داشته‌است. در برخی جاها نیز بقایایی از راه پله‌هایی منظم و کنده شده در دلِ سنگ بچشم می‌خورد که تا بالا ادامه داشته‌است اما امروزه از میان رفته‌اند. در بالای تپه بنایی گِرد ساخته شده که می‌توان آنرا نقطه نهاییِ معماریِ این بنا معرفی کرد. بر رویِ تپه، هیچ بنایی بلندتر از آن ساخته نشده‌است. این اتاق دارای هشت گوشه‌است و در هر گوشه یک پنجره هم رو به بیرون دارد. گفته می‌شود موبدانِ زرتشتی، آتشِ مقدس را در درونِ این اتاق قرار می‌داده‌اند.

این مجموعه دارای اتاقها و ساختمانهایی در چهار جهتِ تپه بوده که تا زیرِ اتاقکِ آتشگاه ادامه می‌یافته‌اند و البته اکنون تنها سازه‌های بخشِ شمالی و بخشی از قسمتِ شرقی سالم مانده‌اند و به‌نظر می‌رسد مربوط به بازسازیِ این بنا در دوره پهلوی باشند. بر رویِ برخی از خشت‌های بکار رفته در سازه‌های بخشِ شمالی می‌توان عددِ ۱۳۵۲ را دید که در قالبِ خشت‌ها تعبیه شده‌است.

وضعیت کنونی

امروزه در نگهداری از این مجموعه توجهی صورت نمی‌گیرد. در بافتِ ساختمان‌های این بنا می‌توان سوراخ‌های زیادی را دید که به دستِ گنج یابان کنده شده‌است. بازدید کنندگان نیز خود باید راهِ بالا رفتن را انتخاب کنند و با توجه به ساختار تپه و خشتی بودنِ این سازه، سرعتِِ تخریب بوسیله بازدیدکنندگان -بویژه در روزهای بارانی- بیشتر می‌شود.

دیدگاه‌ها

از تاریخ نویسان و جغرافیانویسان قدیم، برخی راجع به آتشگاه اصفهان مطالبی نوشته‌اند. از آن جمله:

  • ابن خردادبه در قرن سوم هجری در کتاب المسالک والممالک می‌گوید:

    در قریه مارابین، قلعه‌ای از بناهای طهمورث موجود است و در آن آتشکده‌ای ست.

  • حمزه اصفهانی در قرن چهارم هجری در کتاب سنی ملوک‌الارض والانبیا پس از نام بردن از آتشکده‌های اصفهان می‌نویسد:

    کی‌اردشیر در شهر اصفهان، به یک روز سه آتشکده بنیاد گذاشت. یکی را به هنگام برآمدن آفتاب در جانب «قلعه ماربین» (ماربین، مهربین یا آتشگاه امروزی) به نام آتشکدهٔ شهر اردشیر، دوم آتشکده‌ای به نام زروان اردشیر به هنگام ظهر در دارک از روستاهای خوار (برخوار فعلی) و سوم، آتشکدهٔ مهر اردشیر در روستای “اردستان».

  • صادق هدایت در کتابِ اصفهان نصف جهان درباره آن چنین نوشته‌است:

    کوه آتشگاه، روز آبادیش، شکوه مخصوص داشته‌است. این پرستشگاه مانند مسجد و کلیسا دورش دیوار نداشته و چیزی را از کسی نمی‌پوشانیده. مانند آتش؛ سره و پاکیزه بوده. همان آتش جاودان نماینده پاکیزگی و زیبایی که به سوی آسمان زبانه می‌کشیده و در شب‌های تار، از دور، دل‌های افسرده را قوت می‌داده و از نزدیک، با پیچ و خمِ دلربا، با روانِ انسان گفتگو می‌کرده.

 

ترشحات بعد از نزدیکی، روش درست چیه؟ سوال:با سلام؛ من بعد از نزدیکی دچار افزایش ترشحات واژن شدم که این ترشحات اول بسیار آبکی و سفید بودند شروع به استفاده از پماد کلوتریمازول کردم الا...
ضایعه نخاعی مادرزادی/ کلیپ برای جلوگیری از بیماری ضایعه نخاعی مادرزادی در بچه ها باید از دوران حاملگی یک سری آزمایشات را شروع کنیم. در این آزمایش ها یا غربالگری جنین خیلی ا...
عکس های عاشقانه عاشق نمی شوی ⋆ پنج شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۵ 16 بازدید در عکس های عاشقانه عاشق نمی شوی مجموعه ار عکس های عاشقانه به همراه متن های احساسی را خواهید دید ک...
دلایل انجام سزارین، زنان بخوانند سوال:با سلام، من در زایمان اول با عمل اپیزویوتومی فرزند خودم رو به دنیا اوردم که مشکلات خاص خودش رو داشته برای بارداری دوم با توجه به درد و عذابی...
خواص گریپ فروت در بارداری، علاج هر مشکل گریپ فروت میوه‌ای شبیه به پرتقال اما کمی بزرگتر از آن و متعلق به خانواده مرکبات است. طعم گریپ فروت ترش و تلخ است اما برای سلامت مزایای بسیاری دار...
تغذیه مناسب در دیابت بارداری در واقع دیابت بارداری کاهش حساسیت به انسولین به همراه اختلالات گیرنده‌های انسولین، اختلال کارکرد سلول‌های بتا و در مواردی تخریب اتوایمیون سلول‌ها...
کودکم حرف بد میزند، چیکار کنم؟ پسر 6ساله ام کلمات و اصطلاحاتی را به تازگی از پیش دبستانی از دوستاش و یا از بچه های بزرگتر از خودش یاد گرفته که بعضی جالب نیست، چه کار کنم؟...
سریال پیدایش صهیونیسم پیدایش صهیونیسم یک مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی «ناصر یوسفی‌نژاد» است که در سال ۱۳۶۳ تولید و از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گردید. ...
آشنایی با شهرام و حافظ ناظری هنرمندان بعدی که نامشان باید در این لیست باشد شهرام و حافظ ناظری هستند. پدر (شهرام ناظری) از تاثیرگذارترین چهره های آواز ایرانی در 4 دهه اخیر است. ا...
بهبود زندگی زناشویی، با این راهکار دانشمندان ایتالیایی می‌گویند که با استفاده از اتاقک نوری که برخی افراد برای درمان اختلال خلقی فصلی (SAD) استفاده می‌کنند، می‌توان زندگی جنسی مردا...
۱۰ اشتباه آرایشی خانم‌ها که جذابیتی ندارد خانم ها باید مواظب این ۱۰ اشتباه آرایشی خود باشند چون هیچ جذابیتی برای آقایان ندارد و فقط تلاش بیهوده کرده و هزینه های مالی بی فایده ای انجام داده ان...
خواب کودک یک ساله، چگونه عمیق باشد؟ سوالبا سلام.من دختر یک ساله ای دارم و مشکلم با این است که هر موقع با شوهرم قصد نزدیکی داریم در همان لحظه از خواب بیدار می شود.نمی دانم مشکل کجاست...
غذای چرب برای کودکان، ضررش چیه؟ مطالعه جدید نشان می دهد مصرف غذای چرب در کودکی ریسک ابتلا به مشکلات روانی و شناختی نظیر شیزوفرنی و آلزایمر را در بزرگسالی به همراه دارد.طبق یافته...
خونریزی قبل از پریود، یعنی بارداری؟ سوال:من نوزاد دوماهه دارم که امروز خونریزی دارم نمیدونم پریودم حاملم یا چیز دیگه ایه تورو خدا کمکم کنید بفهمم چیه.جواب:دوست عزیز. تنها راه اطمینا...
بیماریهای لثه ،نشانه‌های بیماری لثه بیماری لثه بیماری لثه و درمان آن بیماری لثه در گربه ها بيماري لثه بیماری+لثه+درمان بیماری لثه ها بیماری لثه پیوره بیماری لثه چیست بیماری لثه کودکان ب...