بیوگرافی کامل حکیم سنایی

بیوگرافی کامل حکیم سنایی

 

حکیم سنایی
زادروز ۴۷۳ هجری
غزنه
درگذشت ۵۴۵ هجری غزنه
آرامگاه غزنه
ملیت ایران بزرگ باستان، افغانستان
نام‌های دیگر ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی
دوره قرن پنجم و ششم هجری
آثار حدیقهالحقیقه
سیرالعباد الی المعاد

 

ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی یا حکیم سنایی (۴۷۳-۵۴۵ قمری)، از بزرگ‌ترین شاعران قصیده‌گو و مثنوی‌سرای زبان پارسی است، که در سدهٔ ششم هجری می‌زیسته است.

 

زندگی

حکیم سنائی در سال (۴۷۳ هجری قمری) در شهر غزنه (واقع در افغانستان ) دیده به‌جهان گشود، و در سال (۵۴۵ هجری قمری) در همان شهر درگذشت. نام او را عوفی مجدالدین آدم السنایی و حاجی خلیفه آدم نیز نوشته اند. محمد بن علی الرقا از معاصران او در دیباچه حدیقهالحقیقه نام او را “ابوالمجدودبن آدم السنائی” نوشته است. این حاکی از آن است که نام‌های دیگری که بر روی او نهاده اند غلط می‌باشد. دردیوان سنایی ابیاتی به چشم می‌خورد که در آن سنایی خود را “حسن ” خوانده است. در این بیت سنایی می‌گوید:

حسن اندر حسن اندر حسنم تو حسن خلق و حسن بنده حسن

بخاطر این بیت بعضی از محققان می‌گویند که نام او در اصل حسن بوده و وی بعدها نام “مجدود” را برای خود انتخاب کرده است. در ابتدا سنایی طبق عادت آن زمان به دربار سلاطین روی آورد و به دستگاه غزنویان راه پیدا نمود. او در ابتدا به مداحی پرداخت تا اینکه یکباره شیدا شد و دست از جهان و جهانیان شست. سنایی چند سالی از دوران جوانی را در شهرهای بلخ و سرخس و هرات و نیشابور گذراند. می‌گویند در زمانی که در بلخ بود به کعبه رفت. بعد از اینکه از مکه بازگشت مدتی در بلخ ماند. در سال ۵۱۸ ه.ق به غزنین برگشت. یادگار پر ارزش سفرهایش مقداری از قصاید وی می‌باشد. بعد از بازگشت به غزنین می‌گویند که خانه‌ای نداشت و یکی از بزرگان غزنین بنام خواجه عمید احمدبن مسعود به او خانه‌ای بخشید و سنایی تا پایان عمر در غزنین در عزلت به سر برد. و در این ایام مثنوی حدیقهالحقیقه را نوشت.

نصایح و اندرزهای حکیم سنایی دلاویز و پرتنوّع، شعرش روان و پرشور و خوش بیان، و خود او، در زمرهٔ پایه‌گذاران نخستین ادبیات منظوم عرفانی در زبان فارسی به‌شمارآمده است (صفحهٔ ۴۲، حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ.)

او در مثنوی، غزل و قصیده توانائی خود را بوضوح نشان داده است.

سنائی دیوان مسعود سعد سلمان را، هنگامی که مسعود در اسارت بود، برای او تدوین کرد و با اهتمام سنایی، دیوان مسعود سعد همان زمان ثبت و پراکنده شد و این نیز از بزرگواری سنایی حکایت می‌کند.

مضامین عرفانی

بسیاری از مفاهیم و مضامین بلند اخلاقی و عرفانی، برای نخستین بار، با سحر و سادگی سخن دل‌نشین، زلال، و از جان برخاستهٔ حکیم سنایی به ادبیات کهن فارسی وارد شد.

این سخن تحفه‌ایست ربانی رمز اسرارهای روحانی
خاطر ناقصم چو کامل شد به سخن‌های بکر حامل شد
هر نفس شاهدی دگر زاید هر یک از یک شگرف تر زاید
شاهدانی به چهره همچو هلال در حجاب حروف زهره جمال
در مقامی که این سخن خوانند عقل و جان سحر مطلقش دانند
خاکیان جان نثار او سازند قدسیان خرقه‌ها در اندازند
طریق‌التحقیق

همین بذرهای اولیهٔ سخنان روحانی و عرفانی‌ست که سنایی پراکنده کرد، و عطار و مولانا و سعدی و حافظ و جز آنان، در طول بیشتر از سه قرن، آن‌ها را به اوج پختگی، صلابت، روانی، و پر معنایی رسانیدند.

سنائی و مولانا

معانی و الفاظ نو ظهور عرفانی در شعر و سخن سنائی در اشعار و اندیشه‌های دیگر استادان سخن فارسی همچون مولانا تأثیر گذارده و در مواردی بازتاب مستقیم داشته‌اند.

مولانای بلخی، عطار نیشابوری و سنایی غزنوی را به منزلهٔ روح و چشم خود می‌دانست:

عطار روح بود و سنایی دو چشم او ما از پی سنایی و عطار آمدیم

آثار سنایی

قصاید، غزلیات، رباعیات، قطعات و مفردات سنایی در دیوان اشعار وی گرد آمده است. جز دیوان، آثار دیگر او عبارت‌اند از:

  1. حدیقهالحقیقه: این منظومه که در قالب مثنوی سروده شده است، محتوای عرفانی دارد. این منظومه را الهی‌نامه سنایی نیز خوانده‌اند. کار سرودن حدیقهالحقیقه در سال ۵۲۵ هجری قمری پایان یافته است.
  2. طریق‌التحقیق: منظومه دیگری در قالب مثنوی است که به وزن و شیوه حدیقهالحقیقه سروده شده است و کار سرودن آن در سال ۵۲۸ ه.ق سه سال بعد از اتمام حدیقهالحقیقه، تمام شده است.
  3. سیرالعباد الی المعاد: شامل هفتصد بیت است و در آن از موضوعات اخلاقی سخن رفته است. سنایی در این اثر به طریق تمثیل، از خلقت انسان و نفوس و عقل‌ها صحبت به میان آورده است. سنایی آن را در سرخس سروده است.
  4. کارنامهٔ بلخ: هنگام توقف شاعر در بلخ سروده شده و حدود پانصد بیت است و چون به طریق مزاح سروده شده، آن را مطایبه‌نامه نیز گفته‌اند.
  5. عشق‌نامه: شامل حدود هزار بیت در قالب مثنوی است و در چهار بخش حقایق، معارف، مواعظ و حکم گرد آمده است.
  6. عقل‌نامه: منظومه‌ای است که در سبک و وزن عشق‌نامه در قالب مثنوی سروده شده است.
  7. مکاتیب: نوشته‌ها و نامه‌هایی از سنایی است که به نثر فارسی نوشته شده و از آن با نام مکاتیب یا رسائل سنایی یاد می‌شود.

 

بیوگرافی کامل آهی ترشیزی   آهی ترشیزی با تخلص آهی جغتایی یکی از شاعران سده ۱۰ شمسی ایران بود. نام اصلی ولی سلطان قلی بیگ بود و وی از اهالی ترشیز در کاشمر در ناحیه خراس...
بیوگرافی کامل ابوالعلای شوشتری   ابوالعلاء شوشتری یا بوالعلاء شُشتری شاعر ایرانی پارسیگوی (بی‌دیوان) سده ۴ هجری است. او در زمان سامانیان می‌زیست. زندگی او در سده...
بیوگرافی کامل سلمان ساوجی   سلمان ساوجی نام اصلی خواجه جمال‌الدین سلمان بن خواجه علاءالدین‌محمد زمینهٔ کاری شعر زادروز ۷۰۹ (قمری) ساوه پد...
بیوگرافی کامل عارف قزوینی   عارف قزوینی نام اصلی ابوالقاسم عارف قزوینی زمینهٔ کاری شاعر، تصنیف‌ساز زادروز ۱۲۵۹ خورشیدی قزوین، ایران ...
بیوگرافی کامل پرتو اصفهانی میرزا علی‌رضا اصفهانی فرزند محمدعلی، متخلص به پرتو و مشهور به میرزا آقاجان (یا آقاجان)، شاعر و خوشنویس (به ویژه نسخ‌نویس) سدهٔ سیزدهم هجری قمری (سدهٔ ...
بیوگرافی اکبر زنجانپور + عکس     اکبر زنجانپور نام اصلی علی اکبر زنجانپور زمینه فعالیت سینما و تئاترو تلویزیون تولد ۱۳۲۳ تهران ملیت ...
بیوگرافی عباس شادروان + عکس   عباس شادروان زمینه فعالیت سینما و تلویزیون تولد ۱۳۳۵ تهران ملیت  ایران پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ١٣۵۴...
بیوگرافی کامل مسعود سعد سلمان   مسعود سعد سلمان شاعر دورهٔ غزنوی که در نیمهٔ دوم قرن پنجم و آغاز قرن ششم هجری می‌زیسته‌است. زندگی مسعود سعد سلمان، در سال ۴۳...
بیوگرافی کاظم روشن‌ ضمیر کاظم روشن‌ ضمیر زمینه فعالیت سینما ملیت  ایران پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ۱۳۵۶-۱۳۴۴   کاظم روشن‌ضمی...
بیوگرافی مظفر سلطانی مظفر سلطانی نام اصلی مظفر سلطانی تبریزی زمینه فعالیت سینما و تلویزیون تولد ۱۳۱۸ رشت والدین محمدعلی مرگ ۲۱ مهر ۱۳۷۶...
بیوگرافی کامل وحشی بافقی   وحشی بافقی نام اصلی کمال‌الدّین (شمس‌الدّین) محمّد زمینهٔ کاری ادبیات فارسی، شعر زادروز ۹۱۱ خورشیدی ۹۳۹ قمر...
بیوگرافی یوهان ولفگانگ فون گوته   یوهان ولفگانگ فون گوته نام اصلی یوهان ولفگانگ گوته زادروز ۲۸ اوت ۱۷۴۹ فرانکفورت، آلمان مرگ ۲۲ مارس ۱۸۳۲ میلادی (۸...
بیوگرافی محسن زهتاب + عکس   محسن زهتاب زمینه فعالیت تئاتر، سینما و تلویزیون تولد ۱ فروردین ۱۳۱۴ تهران ملیت ایرانی پیشه بازیگر سال‌ه...
اطلاعاتی درباره پروین اعتصامی     رخشندهٔ اعتصامی معروف به پروین اعتصامی (زاده ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ در تبریز – درگذشته ۱۵ فروردین ۱۳۲۰ در تهران) شاعر ایرانی بود گه از ...
بیوگرافی کامل شهید بلخی   ابوالحسن شهید بن حسین جهودانکی بلخی، معروف به شهید بلخی (درگذشت ۳۲۵ هجری قمری) شاعر و متکلم و حکیم پایان سده سوم و چهارم هجری است. او بنا به...