آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

 

نام آتشگاه اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری قلعه، آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۸۰
تاریخ ثبت ملی ۱۱ آذر ۱۳۳۰

 

آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمانهای گونه گونی از آن بهره برده‌اند. نام اصیل و کهن بنا «مهربین» بوده که اخیراً بدان آتشکده اطلاق شده است.

موقعیت

آتشگاه اصفهان در غرب اصفهان و ۸ کیلومتری مرکز شهر در خیابان آتشگاه قرار دارد. این بنا در نزدیکی رودخانه زاینده رود، بر روی کوهی قرار دارد. از بلندای این تپه، تا کیلومترها از هر چهار سوی اصلی را می‌توان به خوبی مشاهده کرد.

مشخصات تپه

این تپه از جنس سنگ‌های رسوبی است. تراز پایینی آن در ارتفاع ۱۶۱۰ متر از سطح دریا (حدود ۵۰ متر بالاتر از تراز مرکز شهر اصفهان) و فراز آن در ارتفاع ۱۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این تپه از نظر زمین‌شناسی در دوره کرتاسه تشکیل شده است.

مشخصات بنا

این بنای خشتی غریب که بر فراز کوهچه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر (نسبت به دشت اطراف) در بخش ماربین اصفهان جای دارد، نخستین بار از سوی اَوِستا شناس بزرگ «ویلیامز جکسن» در اوایل قرن بیستم میلادی، مورد توجه و بررسی علمی قرار گرفت.

«آندره گُدار» به سال ۱۹۳۸ میلادی، در یکی از مُجَلَّدات «آثار ایران» که اختصاص به بناهای آتش داشت، گفتاری کوتاه ولی اصولی و دقیق دربارهٔ آتشگاه اصفهان می‌آورد. سپس «ماکسیم سیرو» در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بررسی‌های دقیقی را در آتشگاه به انجام می‌رساند، و برای نخستین بار اقدام به تهیهٔ نقشه‌های معماری صحیح از آن می‌نماید. کمی بعدتر، «کلاوس شیپ مان» با حضور درآتشگاه، آن را از نزدیک مورد مطالعه قرار داده و گزارش خود را در کتابی دربارهٔ بناهای آتش ایران، به زبان آلمانی انتشار می‌دهد. از ایرانیان، نخستین بار «رشید شهمردان» (که یک موبد پارسی ایرانی تبار بود) در کتاب «پرستشگاه زرتشتیان»، ضمن برشمردن و توصیف اکثر آتشخانه‌های ایران، از پناه گرفتن اسماعیلیان اصفهان به آتشگاه در اواخر سده پنجم هجری خبر می‌دهد. «علیرضا جعفری زند» به سال ۱۳۸۱ خورشیدی مجموعهٔ گزارش‌ها و بررسی‌های ارزندهٔ خود دربارهٔ «اصفهان پیش از اسلام» را در قالب کتابی به همین نام منتشر می‌نماید. در این کتاب، بر کاربری مذهبی آتشگاه تأکید شده و با استناد به نتایج آزمایش سالیابی به روش کربن ۱۴، «آتشگاه» یک معبد ایلامی دانسته می‌شود که بعدها تبدیل به یک معبد مهری می‌گردد.

«میترا آزاد»، در رسالهٔ دکتری خود تحت عنوان «بررسی تحول بناهای مذهبی دورهٔ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیهٔ اسلامی ایران» (دانشگاه تربیت مدرس- سال ۱۳۸۴ خورشیدی) با تکمیل کردن گزارش موبد شهمردان در ذکر آتشخانه‌های ایران، و یاری گرفتن از مطالعات «دیتریش هوف» دربارهٔ گونه شناسی چهارتاق‌های ساسانی فارس و نیز مطالعات «شیپ مان» در روند دگرگونی و توسعهٔ آتشکده‌ها، به شرح بناهای مذهبی ایران پیش از اسلام می‌پردازد و در جایی که از آتشگاه اصفهان سخن می‌راند، بنای استوانه‌ای شکل فوقانی آن را از نظر دارا بودن پلان دایره‌ای شکل، با بنای موسوم به «آتشگاه چاهک» در استان قم مقایسه می‌کند.

از آتشگاه اصفهان در متون کهن، به نام «دژ ماربین/مهرین» یاد شده و اشاراتی دربارهٔ شهرک باستانی «مهرین» رفته است. یافته شدن سفال‌های گورتان و نام‌های باستانی روستاهای ماربین، گواه بسنده‌ای است بر وجود فرهنگ و تمدنی دیرسال در این بخش، که متأسفانه بسیار مورد بی توجهی واقع شده است. بافتِ ساختمانیِ این مجموعه از لایه‌های خشتی است. میانِ دو ردیف خشت را هم یک لایه نازکِ نِی (که از رودخانه آورده می‌شده) قرار می‌دادند تا بر استحکامِ آن بیفزایند. پایه‌های بزرگ و خشتیِ بنا تقریباً از میانهٔ تپهٔ آتشگاه آغاز می‌شوند و در بالا به ستونهایی محکم و قابلِ اعتماد تبدیل می‌شدند که در گذشته اتاقهایی نیز بر رویِ آنها قرار داشته‌است. در برخی جاها نیز بقایایی از راه پله‌هایی منظم و کنده شده در دلِ سنگ بچشم می‌خورد که تا بالا ادامه داشته‌است اما امروزه از میان رفته‌اند. در بالای تپه بنایی گِرد ساخته شده که می‌توان آنرا نقطه نهاییِ معماریِ این بنا معرفی کرد. بر رویِ تپه، هیچ بنایی بلندتر از آن ساخته نشده‌است. این اتاق دارای هشت گوشه‌است و در هر گوشه یک پنجره هم رو به بیرون دارد. گفته می‌شود موبدانِ زرتشتی، آتشِ مقدس را در درونِ این اتاق قرار می‌داده‌اند.

این مجموعه دارای اتاقها و ساختمانهایی در چهار جهتِ تپه بوده که تا زیرِ اتاقکِ آتشگاه ادامه می‌یافته‌اند و البته اکنون تنها سازه‌های بخشِ شمالی و بخشی از قسمتِ شرقی سالم مانده‌اند و به‌نظر می‌رسد مربوط به بازسازیِ این بنا در دوره پهلوی باشند. بر رویِ برخی از خشت‌های بکار رفته در سازه‌های بخشِ شمالی می‌توان عددِ ۱۳۵۲ را دید که در قالبِ خشت‌ها تعبیه شده‌است.

وضعیت کنونی

امروزه در نگهداری از این مجموعه توجهی صورت نمی‌گیرد. در بافتِ ساختمان‌های این بنا می‌توان سوراخ‌های زیادی را دید که به دستِ گنج یابان کنده شده‌است. بازدید کنندگان نیز خود باید راهِ بالا رفتن را انتخاب کنند و با توجه به ساختار تپه و خشتی بودنِ این سازه، سرعتِِ تخریب بوسیله بازدیدکنندگان -بویژه در روزهای بارانی- بیشتر می‌شود.

دیدگاه‌ها

از تاریخ نویسان و جغرافیانویسان قدیم، برخی راجع به آتشگاه اصفهان مطالبی نوشته‌اند. از آن جمله:

  • ابن خردادبه در قرن سوم هجری در کتاب المسالک والممالک می‌گوید:

    در قریه مارابین، قلعه‌ای از بناهای طهمورث موجود است و در آن آتشکده‌ای ست.

  • حمزه اصفهانی در قرن چهارم هجری در کتاب سنی ملوک‌الارض والانبیا پس از نام بردن از آتشکده‌های اصفهان می‌نویسد:

    کی‌اردشیر در شهر اصفهان، به یک روز سه آتشکده بنیاد گذاشت. یکی را به هنگام برآمدن آفتاب در جانب «قلعه ماربین» (ماربین، مهربین یا آتشگاه امروزی) به نام آتشکدهٔ شهر اردشیر، دوم آتشکده‌ای به نام زروان اردشیر به هنگام ظهر در دارک از روستاهای خوار (برخوار فعلی) و سوم، آتشکدهٔ مهر اردشیر در روستای “اردستان».

  • صادق هدایت در کتابِ اصفهان نصف جهان درباره آن چنین نوشته‌است:

    کوه آتشگاه، روز آبادیش، شکوه مخصوص داشته‌است. این پرستشگاه مانند مسجد و کلیسا دورش دیوار نداشته و چیزی را از کسی نمی‌پوشانیده. مانند آتش؛ سره و پاکیزه بوده. همان آتش جاودان نماینده پاکیزگی و زیبایی که به سوی آسمان زبانه می‌کشیده و در شب‌های تار، از دور، دل‌های افسرده را قوت می‌داده و از نزدیک، با پیچ و خمِ دلربا، با روانِ انسان گفتگو می‌کرده.

 

احتمال بارداری با قرص ال دی، چقدره؟ سوال:سلام میشه 2دوره بدون فاصله قرص ال دی مصرف کرد یعنی احتمال بارداری وجود نداره؟ جواب:لزومی به مصرف ال دی در زمان پریود نیست. بعد از تمام شدن 2...
کامران فیوضات کیست؟ کامران فیوضات متولد سال ۱۳۳۰ در تهران است. وی بازی در تئاتر را از سال ۱۳۴۹ تجربه کرد و در سال ۱۳۵۵ بازی در تلویزیون را آغاز نمود. فعالیتهای سینمایی ا...
گالری زیباترین عکس گل یاس یا گل یاسمین زرد و سفید گالری زیباترین عکس گل یاس یا گل یاسمین زرد و سفید جدیدترین عکس گل یاس یا گل یاسمین زرد و سفید انواع مجموعه مدل گل یاس جدید پیشنهاد تص...
قاعدگی زنان، معجزه اسفنج دریایی یک راه حل مناسب برای پیشگیری از کثیفی و آلودگی ارتباط جنسی در زمان قاعدگی استفاده از اسفنج دریایی است. البته استفاده از آن هنوز رایج نشده است اما...
تربیت فرزند نوپا، محرومیت یا محدودیت؟   ما نظر متخصصان تربیت کودک را در زمینه مزایا و معایب زمان های تنهایی جویا می‌شویم.به گفته جنیفر شو ، متخصص اطفال در آتلانتا و ویراستار کتاب «کود...
مدل لباس های برتر بازیگران زن روی فرش قرمز این مراسم 74 امین مراسم گلدن گلوب Golden Globe در یکشنبه 8 ژانویه 2017 در هتل بورلی هیلتون برگزار شد. به همین بهانه بهترین مدل لباس بازیگران زن را در این مراس...
زمان سونوگرافی در بارداری، عجله نکنید داریوش فرهود در خصوص زمان مناسب برای انجام سونوگرافی بارداری گفت: مهم‌ترین زمان‌ برای انجام سونوگرافی سه ماهه اول بارداری، هفته پانزدهم، آخر هفته...
بزرگ بودن کبد نوزاد، خطرناکه؟ سوال:با سلام. کودکم 9 ماهه است با انجام سونوگرافی اعلام شده که کبد بزرگ هست. با توجه به اینکه من و همسرم فامیل نزدیک هستیم احتمال ژنتیکی بودن هست...
روش‌های برداشتن خال متخصص پوست و مو ضمن تریح روش‌های جدید برداشتن خال گفت: برای برداشتن خال باید آزمایش‌های آسیب‌شناسی و پاتولوژی انجام شود حتی اگر از نوع خوش‌خیم باشد....
علت ضربان نداشتن قلب جنین چیست؟ سوالسلام خسته نباشینمن دوماه پیش سقط فراموش شده داشتم در هفته چهاردهم بارداری .جنینم تا هفته دوازدهم که سونو وازمایش غربالگری رفتم هیچ نمشکلی ندا...
مرکز خرید کودک در تهران، بهترینش کجاست؟  شهری را تصور کنید که در آن همه چیز برای کودکان فراهم شده است؛ فروشگاه ها فقط  اسباب بازی و لباس های بچه ها را می فروشند، رستوران ها غذاهای محبوب...
دروغ گویی در کودکان، راهی برای نجات کودکان بعد از ۶ سالگی سریعا این واقعیت را درک می‌کنند که دروغ‌گویی می‌تواند آنان را از میانه دردسرها و مشکلات مختلف بیرون بیاورد. اگر پیامدهای رف...
چه جنسی سفره ای بهداشتی تر است؟ سفره پلاستیکی انواع سفره پلاستیکی سفره پاک پلاستیک تولید سفره پلاستیکی تولیدی سفره پلاستیکی خرید سفره پلاستیکی سفره هفت سین پلاستیکی ...
اختلاف سنی زیاد در ازدواج، مشکلات رابطه زناشویی رابطه جنسی یکی از ارکان مهم زندگی است و باید به صورت متقابل و مشارکتی صورت گیرد، معمولا افراد طی انجام رابطه جنسی همواره می کوشند تا با کسب بیشتر...
ترانه علیدوستی: لطفا حلال «شهرزاد» را ببینید   اگر هزینه‌ ساخت سریال به خاطر دانلودهای رایگان برنگردد، بخش خصوصی نخواهد توانست باز هم کارهایی مانند «شهرزاد» را برای شما تولید کند. هم ...