بیوگرافی کامل فخرالدین عراقی

 

شیخ فخرالّدین ابراهیم بن بزرگمهر بن عبدالغفار همدانی یا فخرالّدین عراقیکه به او لقب کمیجانی و همدانی نیز داده اند از شاعران و عارفان ادب فارسی زبان در سدهٔ هفتم هجری می‌باشد. وی در کمیجان به دنیا آمد در مورد نام و نسب عراقی میان غالب تذکره‌نویسان اختلاف است. به روایت حمدالله مستوفی در کتاب تاریخ گزیده نام او ابراهیم، لقبش فخرالدین و نام پدر و جدش بوذرجمهر این عبدالغفار الجوالقی در همدان است. تولد عراقی بنا به تحقیق سعید نفیسی روستای کمیجان از نواحی شهر همدان و به سال ۶۱۰ هجری است. فخرالّدین عراقی در ۸ ذوالقعده ۶۸۸ ه. ق.، در دمشق درگذشت.

زندگی

فخرالدین ابراهیم ابن بزرگمهر ،متخلص به عراقی ،در سال ۶۱۰ هجری قمری در روستای کمیجان همدان متولد شد و در همدان به تحصیل علوم و ادبیات متداول زمان خود پرداخت و توانست در سالهای جوانی در مدرسه همدان تدریس کند بعداً حالش با دیدن جمعی از قلندران که از این شهر می گذشتند، تغییر کرد. از درس و بحث دست کشید و به دنبال ایشان به راه افتاد. صفحات عراق عجم را سیاحت کرد و به هندوستان رفت و در آنجا به خدمت شیخ بهاء الدین زکریا رسید و در حلقه ی مریدان او در آمد. در مقامات عرفانی به جایی رسید که شیخ مزبور خرقه خود را به وی پوشانید. پس از آن دختر خود را به او تزویج کرد و عراقی را از این زن پسری آمد که او را کبیر الدین نام نهاد. همین پسر پس از عراقی خلیفه او گردید. عراقی ۲۵ سال در خدمت شیخ بهاء الدین بسر برد. پس از وفات شیخ ، عراقی نتوانست در هندوستان بماند و از راه عمان رهسپار حج شد. از آنجا آسیای صغیر رفت و در شهر قونیه به خدمت صدرالدین قونیوی رسید. امیر معین الدین پروانه ، خانقاهی برای او در توقات (ترکیه فعلی) ساخت.پس از گرفتاری امیر معین الدین ، عراقی به مصر رفت و از آنجا به دمشق رهسپار شد و در همین شهر در سن ۷۸ سالگی و بقولی ۸۲ سالگی وفات یافت و در جبل الصالحه مدفون شد. دیوان عراقی شامل قصاید مقطعات، ترکیبات ، ترجیعات ، غزلیات و رباعیان است و به طبع رسیده . مثنوی عشاتنامه ، یاده نامه را به نام شمس الدین صاحب دیوان (جوینی) ساخته است. کتاب لمعات را به نثر در برابر سوانح العشاق غزالی ، در بیان مراتب عشق تالیف کرده است. اصطلاحات صوفیه نیز از آثار نثری او است. اشعار عراقی به روانی و شور عاشقانه و عارفانه معروف است . عبدالرحمن جامی در نفحات الانس راجع به او میگوید: عراقی در صغر سن حفظ قرآن کرده و بغایت خوش میخوانده ، چنانکه اهل دل شیفته آواز وی بودند. در سنین جوانی و بعد از آن به تحصیل علوم اشتغال نموده چنانکه گویند در هفده سالگی در بعضی مدارس مشهور همدان به تدریس مشغول بوده است.عراقی در جوانی از مریدان شیخ شهاب الدین سهروردی و بعدها از خواص مریدان شیخ بهاء الدین زکریا شده و قصایدی در مدح وی دارد. طبق گفته شمس الدین احمد افلاکی در کتاب مناقب العارفین، زمانی که عراقی در آسیای صغیر(ترکیه) و بیشتر در قونیه اقامت داشته با مولانا جلال الدین محمد بلخی روابط فراوان داشته است و گویا قونیوی را درک کرده و سپس کتاب لمعات خود را به او تقدیم داشته است. ادوارد براون در کتاب تاریخ ادبیات خود در شرح حال عراقی چنین نوشته است: وقتی که عراقی ۱۷ ساله بود جمعی از قلندران به همدان فرود آمدند. در میان ایشان جوانی صاحب جمال بود و چون از آنجا بازگشتند عراقی را که جمال آن درویش بچه مفتون ساخته بود تاب توقف نمانده از پی ایشان به هندوستان رفت و در مولتان به صحبت شیخ بهاء الدین زکریا نائل گردید. شیخ او را التزام چله فرمود که یک اربعین باید عزلت پیش کرده به مراقبت و تفکر بپردازد. لیکن در دهمین روز ، سایر درویشان نزد شیخ زکریا شکایت آمده گفتند : عراقی به جای سکوت و تفکر ، به سرودن غزلی که خود ساخته مشغول است. و آن غزل را در اثنای چند روز جمله مطربان شهر آموخته و اکنون در همه میکده ها با چنگ و چفانه میسر آیند و آن غزل این است :

نخستین باده کاندر جام کردند ز چشم مست ساقی وام کردند

تا جائی که گوید:

چو خود کردند راز خویشتن فاش عراقی را چرا بدنام کردند

وقتی شیخ بهاء الدین بیت آخر را شنید گفت : عراقی را کار تمام شد پس او را نزد خود طلبید و گفت عراقی مناجات در خرابات میکنی؟ بیرون آی ، پس چون بیرون آمد شیخ خرقه بر دوش او انداخت و او خود را بر زمین افکند و سر در قدم شیخ نهاد. شیخ وی را از خاک برداشت و پس از آن دختر خود را نیز بعقد وی درآورد که از او پسری زاده شد و به کبیر الدین موسوم گشت پس از بیست و پنج سال شیخ بهاء الدین وفات یافت ، در حالیکه عراقی را جانشین خود ساخته بود دیگر درویشان از این رهگذر بر او حسد بردند و نزد پادشاه از عراقی شکایت کردند و او را به اعمال خلاف شرع متهم ساختند او نیز از هندوستان مهاجرت کرده و به زیارت مکه و مدینه شتافت و بعد به آسیای صغیر رفت. در قونیه مجلس درس شیخ صدرالدین قونیوی را دریافت که مشغول تدریس کتاب فصوص الحکم محی الدین بن العربی بود عراقی در آنجا معروف ترین کتاب منثور خود را موسوم به لمعات تالیف و تقدیم شیخ ساخت.

شیخ آنرا پسندید و تحسین فرمود . عراقی مدتی نیز علیرغم ساعت معاندان ،شیخ الشیوخ مصر گردید و سپس به شام مسافرت کرد و در آنجا هم مقدم او گرامی داشته شد. شش ماه در آنجا بود که پسرش کبیر الدین از هندوستان به وی ملحق شد. سرانجام در هشتم ذی القعده ۶۸۸ قمری وفات یافت. در قبرستان صالحیه دمشق در جوار مزار صوفی بزرگ محی الدین عربی که ۵۰ سال قبل از او وفات یافته بود مدفون گشت. کبیر الدین نیز ۱۲ سال پس از مرگ پدرش در دمشق وفات یافته و در جنب او به خاک سپرده شد. از اشعار او:

شور عشق عشق شوری در نــهــاد ما نـهـاد جـان مــا را در کــف سـودا نــهــاد گفت و گویی در زبان ما فـــکــند جست و جویی در درون ما نـــهـاد داسـتـان دلـبـران آغــاز کــــــرد آرزویـــی در دل شـــیــــدا نــــهـاد رمـزی از اسـرار باده کشف کرد راز مستان جمله بر صـحـرا نـهــاد قـصـه خـوبـان بنوعی باز گـفت کـاتـشـی در پـیـر و در بـرنـا نـهــاد عقل مجنون در کف لیلی سپرد جـان وامـق در لـب عـذرا نــــهـــاد بر مثال خویشتن حرفی نوشت نـام آن حــرف آدم و حـــوا نــهــاد تـا تـمـاشای جمال خود کـند نـور خــود در دیـده بــیــنا نـــهــاد

 

بیوگرافی کامل فخرالدین اسعد گرگانی   فخرالدین اسعد گرگانی زمینهٔ کاری شعر، داستان زادروز آغاز قرن پنجم هجری کرکان ملایر مرگ بعد از سال ۴۴۶ ه ق گویا در ...
بیوگرافی کامل مسعود سعد سلمان   مسعود سعد سلمان شاعر دورهٔ غزنوی که در نیمهٔ دوم قرن پنجم و آغاز قرن ششم هجری می‌زیسته‌است. زندگی مسعود سعد سلمان، در سال ۴۳...
بیوگرافی سیامک اشعریون + عکس   سیامک اشعریون زمینه فعالیت سینما و تلویزیون تولد ۱۳۲۵ تهران ملیت ایرانی پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ۱۳۴...
بیوگرافی کامل م. آزاد   محمود مشرف آزاد تهرانی (م. آزاد) (۱۳۱۲ - ۱۳۸۴) شاعر معاصر ایرانی. زندگی م.آزاد در سال ۱۳۱۲ در تهران به دنیا آمد. در سال ۱۳۳۶...
بیوگرافی کامل محمدتقی بهار   محمدتقی بهار زادروز ۱۶ آبان ۱۲۶۵ ۷ نوامبر ۱۸۸۶ مشهد، ایران پدر و مادر میرزا محمدکاظم صبوری مرگ ۲ اردیبهشت ۱...
بیوگرافی کامل تارا آغداشلو   تارا آغداشلو زادروز ۱۵ دی ۱۳۶۶ ۵ ژانویهٔ ۱۹۸۸ ‏ تهران، ایران ملیت ایرانی-کانادایی از دانشگاه لندن فرزندان آ...
بیوگرافی کامل ابوشکور بلخی ابوشکور بلخی (زادهٔ نزدیک به ۳۰۰ (هجری) در بلخ) از شعرای نام‌آور سده چهارم هجری است که به زبان‌های فارسی و عربی شعر گفته‌است. در باره زندگی و شعرهای ا...
بیوگرافی کامل اسدی طوسی   ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی زادروز اواخر قرن چهارم ۳۹۰ هجری قمری توس درگذشت ۴۶۵ هجری قمری تبریز آرامگاه مقبره ا...
بیوگرافی سیروس شاندرمنی   سیروس خشایار با هنری سیروس شاندرمنی (زاده ۱۳۱۰ خورشیدی در بندر انزلی) بازیگر سینما اهل ایران بود فیلمشناخت غیرت (۱۳۵۵) هدف (۱۳۵۴) ق...
بیوگرافی کامل یغمای جندقی   یغمای جَندَقی نام اصلی میرزا رحیم زادروز ۱۱۹۶ (قمری) دهکده خور و بیابانک، جندق مرگ ۱۶ ربیع‌الثانی ۱۲۷۶ (قمری) خور ...
بیوگرافی کامل رجب ابراهیمی   رجب ابراهیمی زادروز آبان ۱۳۱۴ روستای کورعباسلو اردبیل محل زندگی اردبیل.تهران ملیت ایرانی لقب فرهاد ...
بیوگرافی کامل رحیم معینی کرمانشاهی   رحیم معینی کرمانشاهی زادروز ۱۵ بهمن ۱۳۰۴ کرمانشاه محل زندگی تهران ملیت ایرانی پیشه شاعر سال‌های ف...
بیوگرافی کامل سهراب سپهری   سهراب سپهری زمینهٔ کاری شعر نو زادروز ۱۵ مهر ۱۳۰۷ ۷ اکتبر ۱۹۲۸ کاشان، ایران مرگ ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹ (۵۱ سال) ...
بیوگرافی کامل فرخی سیستانی   ابوالحسن علی بن جولوغ فرخی زادروز سال ۳۷۰ هجری قمری غزنه (سیستان) درگذشت ۴۲۹ هجری قمری غزنه آرامگاه آرامگاه فرخی س...
بیوگرافی کامل ابوسلیک گرگانی ابوسلیک گرگانی زادروز نیمه دوم سده سوم هجری گرگان محل زندگی گرگان ملیت ایرانی پیشه شاعر سبک خراسانی دوره فرم...