آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

 

نام آتشگاه اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری قلعه، آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۸۰
تاریخ ثبت ملی ۱۱ آذر ۱۳۳۰

 

آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمانهای گونه گونی از آن بهره برده‌اند. نام اصیل و کهن بنا «مهربین» بوده که اخیراً بدان آتشکده اطلاق شده است.

موقعیت

آتشگاه اصفهان در غرب اصفهان و ۸ کیلومتری مرکز شهر در خیابان آتشگاه قرار دارد. این بنا در نزدیکی رودخانه زاینده رود، بر روی کوهی قرار دارد. از بلندای این تپه، تا کیلومترها از هر چهار سوی اصلی را می‌توان به خوبی مشاهده کرد.

مشخصات تپه

این تپه از جنس سنگ‌های رسوبی است. تراز پایینی آن در ارتفاع ۱۶۱۰ متر از سطح دریا (حدود ۵۰ متر بالاتر از تراز مرکز شهر اصفهان) و فراز آن در ارتفاع ۱۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این تپه از نظر زمین‌شناسی در دوره کرتاسه تشکیل شده است.

مشخصات بنا

این بنای خشتی غریب که بر فراز کوهچه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر (نسبت به دشت اطراف) در بخش ماربین اصفهان جای دارد، نخستین بار از سوی اَوِستا شناس بزرگ «ویلیامز جکسن» در اوایل قرن بیستم میلادی، مورد توجه و بررسی علمی قرار گرفت.

«آندره گُدار» به سال ۱۹۳۸ میلادی، در یکی از مُجَلَّدات «آثار ایران» که اختصاص به بناهای آتش داشت، گفتاری کوتاه ولی اصولی و دقیق دربارهٔ آتشگاه اصفهان می‌آورد. سپس «ماکسیم سیرو» در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بررسی‌های دقیقی را در آتشگاه به انجام می‌رساند، و برای نخستین بار اقدام به تهیهٔ نقشه‌های معماری صحیح از آن می‌نماید. کمی بعدتر، «کلاوس شیپ مان» با حضور درآتشگاه، آن را از نزدیک مورد مطالعه قرار داده و گزارش خود را در کتابی دربارهٔ بناهای آتش ایران، به زبان آلمانی انتشار می‌دهد. از ایرانیان، نخستین بار «رشید شهمردان» (که یک موبد پارسی ایرانی تبار بود) در کتاب «پرستشگاه زرتشتیان»، ضمن برشمردن و توصیف اکثر آتشخانه‌های ایران، از پناه گرفتن اسماعیلیان اصفهان به آتشگاه در اواخر سده پنجم هجری خبر می‌دهد. «علیرضا جعفری زند» به سال ۱۳۸۱ خورشیدی مجموعهٔ گزارش‌ها و بررسی‌های ارزندهٔ خود دربارهٔ «اصفهان پیش از اسلام» را در قالب کتابی به همین نام منتشر می‌نماید. در این کتاب، بر کاربری مذهبی آتشگاه تأکید شده و با استناد به نتایج آزمایش سالیابی به روش کربن ۱۴، «آتشگاه» یک معبد ایلامی دانسته می‌شود که بعدها تبدیل به یک معبد مهری می‌گردد.

«میترا آزاد»، در رسالهٔ دکتری خود تحت عنوان «بررسی تحول بناهای مذهبی دورهٔ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیهٔ اسلامی ایران» (دانشگاه تربیت مدرس- سال ۱۳۸۴ خورشیدی) با تکمیل کردن گزارش موبد شهمردان در ذکر آتشخانه‌های ایران، و یاری گرفتن از مطالعات «دیتریش هوف» دربارهٔ گونه شناسی چهارتاق‌های ساسانی فارس و نیز مطالعات «شیپ مان» در روند دگرگونی و توسعهٔ آتشکده‌ها، به شرح بناهای مذهبی ایران پیش از اسلام می‌پردازد و در جایی که از آتشگاه اصفهان سخن می‌راند، بنای استوانه‌ای شکل فوقانی آن را از نظر دارا بودن پلان دایره‌ای شکل، با بنای موسوم به «آتشگاه چاهک» در استان قم مقایسه می‌کند.

از آتشگاه اصفهان در متون کهن، به نام «دژ ماربین/مهرین» یاد شده و اشاراتی دربارهٔ شهرک باستانی «مهرین» رفته است. یافته شدن سفال‌های گورتان و نام‌های باستانی روستاهای ماربین، گواه بسنده‌ای است بر وجود فرهنگ و تمدنی دیرسال در این بخش، که متأسفانه بسیار مورد بی توجهی واقع شده است. بافتِ ساختمانیِ این مجموعه از لایه‌های خشتی است. میانِ دو ردیف خشت را هم یک لایه نازکِ نِی (که از رودخانه آورده می‌شده) قرار می‌دادند تا بر استحکامِ آن بیفزایند. پایه‌های بزرگ و خشتیِ بنا تقریباً از میانهٔ تپهٔ آتشگاه آغاز می‌شوند و در بالا به ستونهایی محکم و قابلِ اعتماد تبدیل می‌شدند که در گذشته اتاقهایی نیز بر رویِ آنها قرار داشته‌است. در برخی جاها نیز بقایایی از راه پله‌هایی منظم و کنده شده در دلِ سنگ بچشم می‌خورد که تا بالا ادامه داشته‌است اما امروزه از میان رفته‌اند. در بالای تپه بنایی گِرد ساخته شده که می‌توان آنرا نقطه نهاییِ معماریِ این بنا معرفی کرد. بر رویِ تپه، هیچ بنایی بلندتر از آن ساخته نشده‌است. این اتاق دارای هشت گوشه‌است و در هر گوشه یک پنجره هم رو به بیرون دارد. گفته می‌شود موبدانِ زرتشتی، آتشِ مقدس را در درونِ این اتاق قرار می‌داده‌اند.

این مجموعه دارای اتاقها و ساختمانهایی در چهار جهتِ تپه بوده که تا زیرِ اتاقکِ آتشگاه ادامه می‌یافته‌اند و البته اکنون تنها سازه‌های بخشِ شمالی و بخشی از قسمتِ شرقی سالم مانده‌اند و به‌نظر می‌رسد مربوط به بازسازیِ این بنا در دوره پهلوی باشند. بر رویِ برخی از خشت‌های بکار رفته در سازه‌های بخشِ شمالی می‌توان عددِ ۱۳۵۲ را دید که در قالبِ خشت‌ها تعبیه شده‌است.

وضعیت کنونی

امروزه در نگهداری از این مجموعه توجهی صورت نمی‌گیرد. در بافتِ ساختمان‌های این بنا می‌توان سوراخ‌های زیادی را دید که به دستِ گنج یابان کنده شده‌است. بازدید کنندگان نیز خود باید راهِ بالا رفتن را انتخاب کنند و با توجه به ساختار تپه و خشتی بودنِ این سازه، سرعتِِ تخریب بوسیله بازدیدکنندگان -بویژه در روزهای بارانی- بیشتر می‌شود.

دیدگاه‌ها

از تاریخ نویسان و جغرافیانویسان قدیم، برخی راجع به آتشگاه اصفهان مطالبی نوشته‌اند. از آن جمله:

  • ابن خردادبه در قرن سوم هجری در کتاب المسالک والممالک می‌گوید:

    در قریه مارابین، قلعه‌ای از بناهای طهمورث موجود است و در آن آتشکده‌ای ست.

  • حمزه اصفهانی در قرن چهارم هجری در کتاب سنی ملوک‌الارض والانبیا پس از نام بردن از آتشکده‌های اصفهان می‌نویسد:

    کی‌اردشیر در شهر اصفهان، به یک روز سه آتشکده بنیاد گذاشت. یکی را به هنگام برآمدن آفتاب در جانب «قلعه ماربین» (ماربین، مهربین یا آتشگاه امروزی) به نام آتشکدهٔ شهر اردشیر، دوم آتشکده‌ای به نام زروان اردشیر به هنگام ظهر در دارک از روستاهای خوار (برخوار فعلی) و سوم، آتشکدهٔ مهر اردشیر در روستای “اردستان».

  • صادق هدایت در کتابِ اصفهان نصف جهان درباره آن چنین نوشته‌است:

    کوه آتشگاه، روز آبادیش، شکوه مخصوص داشته‌است. این پرستشگاه مانند مسجد و کلیسا دورش دیوار نداشته و چیزی را از کسی نمی‌پوشانیده. مانند آتش؛ سره و پاکیزه بوده. همان آتش جاودان نماینده پاکیزگی و زیبایی که به سوی آسمان زبانه می‌کشیده و در شب‌های تار، از دور، دل‌های افسرده را قوت می‌داده و از نزدیک، با پیچ و خمِ دلربا، با روانِ انسان گفتگو می‌کرده.

 

خشونت علیه زنان، مسئولیت بالا دست ها/ کلیپ مسئولین در حوزه های مختلف نسبت به ماهیت خشونت جنسی باید یک نگرش درست داشته باشند. اگر در این خوزه مشکل وجود داشته و ضربه می خورند درمانگر های جنس...
درد زیرشکم، ادرار شیری رنگ سوال:سلام و خسته نباشید خدمت شما. من نزدیک به یک ساله دو روزی یه بار درد خیلی شدیدی در ناحیه زیر شکم دچار شدم که بعد از درد اولین ادراری که ازم خ...
ترشحات سبز بدبو، ناباروی میاره؟ سوال:با عرض سلام و خسته نباشید. من مجرد هستم و چند وقتی است که ترشحات سبز بد بو داشتم بعد از مدتی دل درد و کمر درد شدیدی گرفتم. مترونیدازول و داک...
رابطه نوزاد با مادر، جهانی خوب بسازید در حقیقت ارتباط نوزاد با دنیای پیرامون بسته به نوع تصویری است که مادر می‌تواند در ذهن کودک ایجاد کند: مادر حساسمادر مهربانمراقبی بی تفاوت و طرد ک...
افزایش مرخصی زایمان، پیگیری مجدد عضو کمیسیون اجتماعی از پیگیری علت اجرایی نشدن قانون افزایش مرخصی زایمان به ۹ ماه خبر داد و گفت: دولت در قانون مجاز به اجرای افزایش مرخصی زایمان ش...
ایجاد طاسی با برخی عوامل مهم استفاده از کلاه تا چه حد به موهای سر آسیب وارد میکند عوارض مختلف استفاده از کلاه برای موهای مردان به چه صورت است هورمون های بدن با هورمون های بدن زنان...
خواص طلایی سنجد را بشناسیم اکثر افراد در طول سال تنها شب های عید و آن هم بر سر سفره هفت سین از سنجد استفاده میکنند.اما اگر خواص بی نظیر سنجد را بدانید بدون شک حتما مصرف آن ر...
چه چیزی باعث ایجاد زخم در گوش می شود؟ زخم در گوش زخم گوشه زخم گوشه لب زخم گوشه دهان زخم گوش زخم گوشه های لب زخم گوشه ناخن زخم گوشه لبها زخم گوش سگ زخم گوشه ی لب زخم گوشه چشم زخم گوشه لب ک...
غذا خوردن بچه ها، اشتیاق نداره! سوال:سلام دخترمن 2سالو نیمه و اصلا نمیتونه هیچی رو بجوه و هیچ تمایلی به خوردن و امتحان کردن مواد غذایی مختلف نداره لطفا کمکم کنید. از غذاهای میکس...
ازدواج چیست؟ ازدواج چیست ازدواج چیست طنز ازدواج چیست+pdf ازدواج چيست ؟ چیستی ازدواج چیست ازدواج سفید آزمایش ازدواج چیست ازدواج موقت چیست ازدواج ...
تصاویر طنز و کاریکاتور هوای پاک به مناسبت روز جهانی هوای پاک چند نمونه از تصاویر طنز و کاریکاتور هوای پاک را برای شما مخاطبان عزیزان گردآوری کردیم و امیدواریم مورد ... The post تصاوی...
چگونه برای سزارین آماده شویم؟ سوالسلام.من درفروردین زمان زایمان سزارین دارم.لطفا به من برنامه ای برای ده روز اول زایمان دهید تا هم بنیه از دست رفته برگردد هم شیر خوبی برای شیر...
علت تب در بارداری، واقعا خطرناکه؟ زنان باردار با چالش های بسیاری در حین بارداری خودشان مواجه هستند که در مراحل اولیه بارداری بسیار حساس تر است. از این رو آیا خطرناک است که شما در ...
زمان انجام تست بارداری، زنان بخوانند سوال:با سلام  آیا با گذشت تقریبا دو هفته از عقب افتادن قاعدگی میتوان به جواب تست های بارداری یا بی بی چک اطمینان کرد؟ جواب:بله می توان اعتماد کرد...
عفونت در بارداری، کلوتریمازول بخورم؟ کلوتریمازول چیست؟کلوتریمازول قرصی برای درمان عفونت های قارچی مانند عفونت واژن می باشد. کلوتریمازول به صورت کرم برای استعمال خارجی موجود است، همچن...