آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

 

نام آتشگاه اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری قلعه، آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۸۰
تاریخ ثبت ملی ۱۱ آذر ۱۳۳۰

 

آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمانهای گونه گونی از آن بهره برده‌اند. نام اصیل و کهن بنا «مهربین» بوده که اخیراً بدان آتشکده اطلاق شده است.

موقعیت

آتشگاه اصفهان در غرب اصفهان و ۸ کیلومتری مرکز شهر در خیابان آتشگاه قرار دارد. این بنا در نزدیکی رودخانه زاینده رود، بر روی کوهی قرار دارد. از بلندای این تپه، تا کیلومترها از هر چهار سوی اصلی را می‌توان به خوبی مشاهده کرد.

مشخصات تپه

این تپه از جنس سنگ‌های رسوبی است. تراز پایینی آن در ارتفاع ۱۶۱۰ متر از سطح دریا (حدود ۵۰ متر بالاتر از تراز مرکز شهر اصفهان) و فراز آن در ارتفاع ۱۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این تپه از نظر زمین‌شناسی در دوره کرتاسه تشکیل شده است.

مشخصات بنا

این بنای خشتی غریب که بر فراز کوهچه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر (نسبت به دشت اطراف) در بخش ماربین اصفهان جای دارد، نخستین بار از سوی اَوِستا شناس بزرگ «ویلیامز جکسن» در اوایل قرن بیستم میلادی، مورد توجه و بررسی علمی قرار گرفت.

«آندره گُدار» به سال ۱۹۳۸ میلادی، در یکی از مُجَلَّدات «آثار ایران» که اختصاص به بناهای آتش داشت، گفتاری کوتاه ولی اصولی و دقیق دربارهٔ آتشگاه اصفهان می‌آورد. سپس «ماکسیم سیرو» در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بررسی‌های دقیقی را در آتشگاه به انجام می‌رساند، و برای نخستین بار اقدام به تهیهٔ نقشه‌های معماری صحیح از آن می‌نماید. کمی بعدتر، «کلاوس شیپ مان» با حضور درآتشگاه، آن را از نزدیک مورد مطالعه قرار داده و گزارش خود را در کتابی دربارهٔ بناهای آتش ایران، به زبان آلمانی انتشار می‌دهد. از ایرانیان، نخستین بار «رشید شهمردان» (که یک موبد پارسی ایرانی تبار بود) در کتاب «پرستشگاه زرتشتیان»، ضمن برشمردن و توصیف اکثر آتشخانه‌های ایران، از پناه گرفتن اسماعیلیان اصفهان به آتشگاه در اواخر سده پنجم هجری خبر می‌دهد. «علیرضا جعفری زند» به سال ۱۳۸۱ خورشیدی مجموعهٔ گزارش‌ها و بررسی‌های ارزندهٔ خود دربارهٔ «اصفهان پیش از اسلام» را در قالب کتابی به همین نام منتشر می‌نماید. در این کتاب، بر کاربری مذهبی آتشگاه تأکید شده و با استناد به نتایج آزمایش سالیابی به روش کربن ۱۴، «آتشگاه» یک معبد ایلامی دانسته می‌شود که بعدها تبدیل به یک معبد مهری می‌گردد.

«میترا آزاد»، در رسالهٔ دکتری خود تحت عنوان «بررسی تحول بناهای مذهبی دورهٔ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیهٔ اسلامی ایران» (دانشگاه تربیت مدرس- سال ۱۳۸۴ خورشیدی) با تکمیل کردن گزارش موبد شهمردان در ذکر آتشخانه‌های ایران، و یاری گرفتن از مطالعات «دیتریش هوف» دربارهٔ گونه شناسی چهارتاق‌های ساسانی فارس و نیز مطالعات «شیپ مان» در روند دگرگونی و توسعهٔ آتشکده‌ها، به شرح بناهای مذهبی ایران پیش از اسلام می‌پردازد و در جایی که از آتشگاه اصفهان سخن می‌راند، بنای استوانه‌ای شکل فوقانی آن را از نظر دارا بودن پلان دایره‌ای شکل، با بنای موسوم به «آتشگاه چاهک» در استان قم مقایسه می‌کند.

از آتشگاه اصفهان در متون کهن، به نام «دژ ماربین/مهرین» یاد شده و اشاراتی دربارهٔ شهرک باستانی «مهرین» رفته است. یافته شدن سفال‌های گورتان و نام‌های باستانی روستاهای ماربین، گواه بسنده‌ای است بر وجود فرهنگ و تمدنی دیرسال در این بخش، که متأسفانه بسیار مورد بی توجهی واقع شده است. بافتِ ساختمانیِ این مجموعه از لایه‌های خشتی است. میانِ دو ردیف خشت را هم یک لایه نازکِ نِی (که از رودخانه آورده می‌شده) قرار می‌دادند تا بر استحکامِ آن بیفزایند. پایه‌های بزرگ و خشتیِ بنا تقریباً از میانهٔ تپهٔ آتشگاه آغاز می‌شوند و در بالا به ستونهایی محکم و قابلِ اعتماد تبدیل می‌شدند که در گذشته اتاقهایی نیز بر رویِ آنها قرار داشته‌است. در برخی جاها نیز بقایایی از راه پله‌هایی منظم و کنده شده در دلِ سنگ بچشم می‌خورد که تا بالا ادامه داشته‌است اما امروزه از میان رفته‌اند. در بالای تپه بنایی گِرد ساخته شده که می‌توان آنرا نقطه نهاییِ معماریِ این بنا معرفی کرد. بر رویِ تپه، هیچ بنایی بلندتر از آن ساخته نشده‌است. این اتاق دارای هشت گوشه‌است و در هر گوشه یک پنجره هم رو به بیرون دارد. گفته می‌شود موبدانِ زرتشتی، آتشِ مقدس را در درونِ این اتاق قرار می‌داده‌اند.

این مجموعه دارای اتاقها و ساختمانهایی در چهار جهتِ تپه بوده که تا زیرِ اتاقکِ آتشگاه ادامه می‌یافته‌اند و البته اکنون تنها سازه‌های بخشِ شمالی و بخشی از قسمتِ شرقی سالم مانده‌اند و به‌نظر می‌رسد مربوط به بازسازیِ این بنا در دوره پهلوی باشند. بر رویِ برخی از خشت‌های بکار رفته در سازه‌های بخشِ شمالی می‌توان عددِ ۱۳۵۲ را دید که در قالبِ خشت‌ها تعبیه شده‌است.

وضعیت کنونی

امروزه در نگهداری از این مجموعه توجهی صورت نمی‌گیرد. در بافتِ ساختمان‌های این بنا می‌توان سوراخ‌های زیادی را دید که به دستِ گنج یابان کنده شده‌است. بازدید کنندگان نیز خود باید راهِ بالا رفتن را انتخاب کنند و با توجه به ساختار تپه و خشتی بودنِ این سازه، سرعتِِ تخریب بوسیله بازدیدکنندگان -بویژه در روزهای بارانی- بیشتر می‌شود.

دیدگاه‌ها

از تاریخ نویسان و جغرافیانویسان قدیم، برخی راجع به آتشگاه اصفهان مطالبی نوشته‌اند. از آن جمله:

  • ابن خردادبه در قرن سوم هجری در کتاب المسالک والممالک می‌گوید:

    در قریه مارابین، قلعه‌ای از بناهای طهمورث موجود است و در آن آتشکده‌ای ست.

  • حمزه اصفهانی در قرن چهارم هجری در کتاب سنی ملوک‌الارض والانبیا پس از نام بردن از آتشکده‌های اصفهان می‌نویسد:

    کی‌اردشیر در شهر اصفهان، به یک روز سه آتشکده بنیاد گذاشت. یکی را به هنگام برآمدن آفتاب در جانب «قلعه ماربین» (ماربین، مهربین یا آتشگاه امروزی) به نام آتشکدهٔ شهر اردشیر، دوم آتشکده‌ای به نام زروان اردشیر به هنگام ظهر در دارک از روستاهای خوار (برخوار فعلی) و سوم، آتشکدهٔ مهر اردشیر در روستای “اردستان».

  • صادق هدایت در کتابِ اصفهان نصف جهان درباره آن چنین نوشته‌است:

    کوه آتشگاه، روز آبادیش، شکوه مخصوص داشته‌است. این پرستشگاه مانند مسجد و کلیسا دورش دیوار نداشته و چیزی را از کسی نمی‌پوشانیده. مانند آتش؛ سره و پاکیزه بوده. همان آتش جاودان نماینده پاکیزگی و زیبایی که به سوی آسمان زبانه می‌کشیده و در شب‌های تار، از دور، دل‌های افسرده را قوت می‌داده و از نزدیک، با پیچ و خمِ دلربا، با روانِ انسان گفتگو می‌کرده.

 

رفتار زشت کودکان، چرا تقلید می کنند؟ سوالسلام .خدا قوت.ریحانه 8 ساله ما رفتارهای زشت دیگران را به سرعت گرفته و تقلید می کنه، رفتارهایی که در خانواده ما نیست. مثلا ادا و کلمات زشت دخت...
رابطه تخمدان پلی کیستیک و نازایی، تاثیرش چیست؟ سندرم تخمدان پلی سیستیک یا نشانگان تخمدان پرکیست، شایع‌ترین اختلال غدد درون ریز در زنان است. یکی از علل ناباروری در زنان، عدم تخمک‌گذاری است و سن...
آیا مصرف تخم مرغ بصورت روزانه کار درستی است؟ همانطور که میدانید تخم مرغ از مرغ بدست می آید و این ماده غذایی بعنوان منبع غذایی در میان مردم مصرف بالایی دارد.همچنین تخم مرغ بخاطر مزه عالی اش طرفدار...
کیست فولیکولی تخمدان، چگونه درمان می شود؟ سوالسلام ، من پریودم نامرتب می باشد و 2-3 ماه یکبار پریود می شوم و هر بار هم دوران قاعدگی 30 تا 40 روز طول می کشد . ضمناً 25 کیلو هم اضافه وزن دا...
عکس نوشته دلم شکست کجایی ⋆ عکس نوشته دلم شکست کجایی مجموعه از عکس نوشته های عاشقانه می باشد که شامل 12 عکس نوشته با موضوع تنهایی و مرگ که همراه با متن های زیبا و … عکس نوشته د...
شیرخشک نانه بهتره یا ببلاک؟ پرسش سلام میخواستم بپرسم شیرخشک ببلاک بهتره یا شیرنان برای بچه شش ماهه؟پاسخبا سلام با توجه به انواع متفاوت شیرخشک ها و مناسب بودن هر کدام از آنها...
عکس های خفن بازیگران و هنرمندان در اینستاگرام ۲۰۱ عکس های خفن بازیگران و هنرمندان در اینستاگرام ۲۰۱ عکس های خفن بازیگران بازیگران زن ایرانی عکس های بازیگران ۳۰ دی ۹۵ تصاویر بازیگران ایرانی عکس ...
تغذیه در دوران بارداری، شکلات بخوریم یا نه؟ شکلات ماده غذایی دوست داشتنی و پرطرفدار است که حتی بیمارانی که محدودیت‌های غذایی دارند نمی‌توانند از خوردن آن دست بکشند، حتی اگر مجبور شوند کمتر از قب...
هیرسوتیسم در زنان، چگونه درمان می شود؟ سوالسلام من 19 سالمه و هیرسوتیسم دارم 6 ماه تحت نظر دکتر بودم و قراصای فیناستراید واسپیرولاکتون...... مصرف کردم ولی نتیجه ای نگرفتم با اینکه پزشک...
آیا قرص جلوگیری باعث نازایی میشود؟ سوالسلام.من حدود 10 ماه پیش ازدواج کردم، از ابتدا توسط قرص جلوگیری می کنم،بدون وقفه و استراحت،میزان خونریزی ماهیانه ام از 7 روز به 3 روز کاهش پید...
افزایش اشتهای مادران باردار لاغر، توصیه ها وزن گیری مادر برای رشد و تکامل مطلوب جنین ضروری است. نوزادانی که مادرانشان در دوران بارداری وزن گیری کافی نداشته اند، کم وزن به دنیا می آیند.در  این م...
بهم خوردن سیکل قاعدگی، علتش چیه؟ سوال:سلام خسته نباشید من یازده روز از تموم شدن پریودیم میگذره و الان دوباره پریودشدم علتش چی میتونه باشه؟جواب:دوست عزیز. علت های مختلفی میتواند د...
عکس نوشته های مرد باش ⋆ در عکس نوشته های مرد باش سری جدید از عکس متن دار عاشقانه را قرار داده ایم که شامل 10 عکس نوشته با متن بوده و در مورد … عکس نوشته های مرد باش عكس نوش...
بیم یک اتفاق در فقدان آیت الله هاشمی عضو مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم گفت: آیت‌الله هاشمی مورد اعتماد امام(ره) بود و نقش مهمی در سیاست و انقلاب داشت.  آیت‌الله هاشمی نقش مهمی در ...
ناگفته هایی از سید محمد حسینی سید محمد حسینی سید محمد حسینی مجری سید محمد حسینی شیرازی سید محمد حسینی در تبعید سید محمد حسینی یوتیوب سید محمد حسینی جدید سید محمد حسینی فیس بوک سید...