بیوگرافی اسماعیل سامانی

بیوگرافی اسماعیل سامانی
تندیس اسماعیل سامانی در شهر دوشنبه تاجیکستان

 

مجسمه اسماعیل سامانی |  اسماعیل سامانی |  مقاله درباره اسماعیل سامانی |  آیا اسماعیل سامانی ازدواج کرده بود؟ |  دلیل مرگ اسماعیل سامانی |  اسماعیل سامانی کیست؟

 

اسماعیل سامانی
امیر سامانی
دوران ۲۷۹-۲۹۵ (قمری)
نام کامل ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد
لقب(ها) امیر ماضی
زادروز شوال ۲۳۴ (قمری)
زادگاه فرغانه
مرگ صفر ۲۹۵ (قمری)
محل مرگ بخارا
پیش از احمد بن اسماعیل سامانی
پس از نصر یکم
دودمان سامانی
پدر نصر یکم

 

اسماعیل سامانی (شوال ۲۳۴ هـ.ق.، فرغانه — صفر ۲۹۵ هـ.ق.، بخارا ) بنیانگذار دودمان سامانیان بود. وی شهر بخارا را به پایتختی برگزید و به زبان و فرهنگ ادبیات فارسی دلبستگی بسیار داشت و رودکی سروده‌هایی در ستایش از وی دارد.

آغاز زمامداری

وی خود را از دودمان بهرام چوبین می‌دانست و در راه زنده نگاه داشتن زبان فارسی تلاش زیادی نمود.

اسماعیل از سوی برادر بزرگترش نصر که نماینده و زمامدار خلیفه بغداد در خراسان به پایتختی سمرقند بود، به زمامداری بخارا گماشته شد. به دلیل کردار نیکویش به زودی مردم زیادی را به خود جلب کرد. هنگامی که بر سر بخش نمودن مالیات، نصر با وی دچار اختلاف شد، در برابرش برخاست و پیروز گشت. با وجود کامیابی رفتار بزرگوارانه‌ای با او داشت و حتی پس از نبرد با پیاده شدن از اسب بر پای برادر بوسه زد و برادر کوچکترش اسحاق را به دلیل پیاده نشدن از اسب در مقابل نصر سرزنش نمود. اسماعیل زمامداری سمرقند را دوباره به نصر سپرد.

رویارویی با عمرو لیث صفاری

پس از مرگ نصر که از دیدگاه حکومت عباسی نماینده خراسان بشمار می‌آمد، عمرو لیث صفاری که در پی گسترش شاهنشاهی خود بر ضد تازیان بود، به فرارود چشم دوخت. در جنگی که عمرو لیث با اسماعیل راه انداخت، اسماعیل پیروز گشت. اسماعیل تمام سربازان عمرو لیث را بدون درخواست غرامت آزاد ساخت. و انگشتری را که یکی از سربازانش از عمرو لیث غنیمت گرفته بود را ۳۰۰۰ درهم خرید و به عمرو لیث بازگرداند.

اسماعیل چون می‌دانست معتضد عباسی خواهان به چنگ آوردن عمرو لیث است، اما خواهان تحویلش به معتضد نبود، پس از جنگ سپاهش را به فرارود بازگرداند و تنها ۳۰ سرباز را به طور نمایشی برای بازداشت عمرو لیث در سیستان نگاه داشت تا بدین وسیله خاندانش بتوانند وی را برهانانند اما پس از گذشت یک ماه هیچ کس نیامد و اسماعیل برای جلوگیری از بهانه‌جویی خلیفه بغداد مجبور شد عمرلیث را به جانب فرارود فراخواند.

عمرو لیث پس از ناامیدی از خاندانش چنین گفت:

من بر سر پادشاهان چون استاد بودم بر سر کودکان، چون کودکان از دست استاد رهایی یابند کی خواهند که باز آنجا باید نشست

رفتار زمان زمامداری

اسماعیل با همگان رفتاری بس نیکو داشت. در گاه زمستان سوار بر اسب به میان مردم می‌رفت تا اگر کسی گلایه‌ای دارد به وی بگوید. روزی در مرو شتری را در کشتزاری دید که آسیبی به آن زده بود. دستور داد تا دارندهٔ شتر را بیابند و خسارت کشتزار را از وی ستانده و به کشاورز بدهند. چون آگاهی پیدا شد که شتر از آن خود شاه است، مبلغی بیشتر از خسارت به کشاورز داد.

البته اسماعیل در نبردی شمار زیادی از مردم شهر طراز را کشت و ۱۰ تا ۱۵ هزار از ایشان را اسیر نمود.

وی علاقه زیادی به گسترش زبان فارسی داشت و با وجود داشتن سپاه کافی برای یورش به بغداد، این کار را نکرد و با حفظ آرامش بیشتر در گسترهٔ زمامداریش تلاش نمود فارسی را گسترش دهد.

اسماعیل همچنین یک سد دفاعی متشکل از سپاهیانش در مرزهای خاوری ایران برای جلوگیری از یورش ترکان ایجاد نمود که تا سال‌ها پس از وی پابرجا بود.

اسماعیل در آبان سال ۲۸۶ خورشیدی در اثر بیماری درگذشت و در بخارا در آرامگاه ویژه‌ای به خاک سپرده شد.

پسرش احمد جانشین وی گشت.

بیوگرافی اسماعیل سامانی
آرامگاه اسماعیل سامانی در بخارا

 

اسماعیل در دیدگاه دیگران

اسماعیل به دلیل کردار بزرگ منشانه‌اش مورد ستایش نویسندگان و چکامه‌سرایان بسیاری بوده است.

برتولد اشپولر، درباره وی چنین می‌گوید:

تمدن و فرهنگ ایران بی‌نهایت مدیون او و خاندانش است و هنوز هم باید عمل و رفتار او و جانشینانش را به عنوان مشوق دانش و هنر مدنظر قرار داد.
قبای خسروی در بر، نیابد هرکسی را خوش سر هر ناسزایی را نزیبد تاج سلطانی
صلاح ملک اگر خواهی، بیاموز ای شه عالم طریق پادشاهی را ز اسماعیل سامانی
اسماعیل سامانی ان نامدار همی بود در سروری کامکار
همان دولتش شانزده سال شد ز دور سپهری دگر حال شد
پیام امد از مرگ نزدیک او سوی دار باقی دراورد رو
دو صد با نود بود و تاریخ پنج که بربست از سرای سپنج
ازو ماند نام نکو یادگار خنگ جان ان مهتر نامدار

امروزه

در تاجیکستان اسماعیل سامانی را بنیانگذار تاجیکستان برمی‌شمارند و بنای یادبود اسماعیل سامانی در دوشنبه، از نمادهای این کشور است. مهم‌ترین جایزهٔ علمی این کشور نیز به نام اسماعیل سامانی، برابر ۲ هزار دلار آمریکایی است.

همچنین بلندترین کوه تاجیکستان که تا پیش از فروپاشی شوروی قله کمونیسم نام داشت، پس از استقلال تاجیکستان به نام وی نامگذاری شده است.

 

بیوگرافی دابویه   دابویه بنیان‌گذار دودمان دابویگان (گاوبارگان) و فرزند گیل گاوباره بود. این خاندان به مدت ۱۰۱ سال در طبرستان حکومت کردند. و از سلسله‌هایی بود...
بیوگرافی فتحعلی‌ شاه قاجار بیوگرافی فتحعلی‌ شاه قاجار فتحعلی‌ شاه قاجار در چه قرنی می زیست؟ دین و مذهب فتحعلی‌ شاه قاجار عکس فتحعلی‌ شاه قاجار همسر و فرزندان فتحعلی‌ شاه قاج...
بیوگرافی بهرام گور زندگی نامه بهرام گور بهرام گور در چه قرنی می زیست؟ بهرام گور بهرام گور کی بود؟ بهرام گور اهل کجا بود؟ مقاله درباره بهرام گور آیا بهرام گور ا...
بیوگرافی قره یوسف بیوگرافی و زندگینامه قرا یوسف نویان ابن محمد قراقویونلو  بانی سلسله قراقویونلو در آذربایجان   قرا یوسف نویان ابن محمد قراقویونلو (۷۹۰ - ۸۲۲ ه...
بیوگرافی عزالدوله بختیار آفتابه زرین با نام عزالدوله، نگارخانه آرتور سکلر   عزالدوله بختیار دوران ۳۵۶ هجری قمری/ ۹۶۷ میلادی تا ۳۶۷ ه. ق / ۹۷۸ میلادی ...
بیوگرافی دارا باوندی   دارا یکی از شاهان سلسلهٔ باوندیان طبرستان بوده‌است. اقوام دارا پس از مرگ شهریار، چون پسرش قبل از وی درگذشته بود، برادر زاده‌اش دارا به حکو...
بیوگرافی سردار مهدی خوش‌ سیرت سردار شهید اسلام، مهدی خوش‌سیرت در نوزدهم شهریور سال ۱۳۳۹ در روستای چورکوچان شهرستان آستانه اشرفیه متولد شد. وي تحصیلات دوران ابتدایی، راهنمایی و...
بیوگرافی شاه سلیمان صفوی   بیوگرافی و زندگینامه کامل شاه سلیمان با نام قبلی شاه صفی دوم فرزند ارشد شاه عباس دوم و پادشاه صفوی    شاه سلیمان صفوی دو...
بیوگرافی صید مراد خان زند  صید مراد خان زند دوران هفتمین پادشاه زندیان از ۱۱۶۷ تا ۱۱۶۸ خورشیدی پیش از لطفعلی‌خان زند پس از جعفرخان زند دودمان دود...
بیوگرافی موزا ملکه اشکانی سردیس ملکه موزا - اواخر قرن اول قبل از میلاد   موزا / تراموزا لقب(ها) ملکهٔ اشکانی زادروز ۲ (پیش از میلاد) مرگ ۴ (می...
بیوگرافی هرمز دوم ساسانی   هرمز دوم شاهنشاه ساسانی دوران ۳۰۲ میلادی - ۳۰۹ میلادی مرگ ۳۰۹ میلادی پیش از نرسه پس از آذرنرسی همسر ا...
بیوگرافی انوشیروان عادل   عکس انوشیروان عادل انوشیروان عادل کی بود؟ همسر و فرزندان انوشیروان عادل انوشیروان عادل انوشیروان عادل در چه قرنی می زیست؟ مرگ انوش...
بیوگرافی عبدالله میرزا   بیوگرافی و زندگی نامه شاهزاده عبدالله میرزا شاهزاده قاجار پسر یازدهم فتحعلی شاه و حاکم زنجان   عبدالله میرزا نام کامل ...
بیوگرافی بلاش یکم اشکانی   بَلاش یکم یا وَلَگش یکم (اشک بیست ودوم) بیست و دومین شاه ایران از خاندان اشکانی است. او در سال ۵۱ میلادی پس از مرگ پدرش ونن دوم بر تخت شاهی ...
بیوگرافی شیخ حسن بزرگ   شیخ حسن بزرگ (درگذشته ۱۳۵۶ میلادی) پایه‌گذار دودمان جلایریان در ایران و عراق امروزی در سال ۱۳۳۶ میلادی بود. او فرزند بغداد خاتون و امیرچوپان...