آشنایی با حمید سمندریان

زادروز: ۹ اردیبهشت ۱۳۱۰ – تهران

درگذشت: ۲۲ تیر ۱۳۹۱ (۸۱ سال) – تهران

علت مرگ: سرطان کبد

آرامگاه: قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا

محل زندگی: ایران، تهران، خیابان بزرگمهر

ملیت: ایرانی

تحصیلات: رشته مهندسی

از دانشگاه: صنعتی برلین

پیشه: کارگردان تئاتر، مدرس، مترجم

آثار: اجرا و کارگردانی نمایشنامه‌های «ملاقات با بانوی سالخورده»، «دایره گچی قفقازی»، «ازدواج آقای می‌سی‌سی‌پی»، «مرغ دریایی»، «بازی استریندبرگ» و کرگدن

همسر: هما روستا

فرزندان: کاوه سمندریان

آشنایی با حمید سمندریان

حمید سمندریان ، همسر “هما روستا” کارگردان تئاتر و مترجم برخی از متون کلاسیک ادبیات نمایشی در سال ۱۳۱۰ در تهران متولد شد.

حمید سمندریان متولد ۹ اردیبهشت ۱۳۱۰ در تهران – درگذشتهٔ ۲۲ تیر ۱۳۹۱ در تهران است. او کارگردان ایرانی تئاتر بود که در سال ۱۳۴۲ گروه تئاتری منسجمی به‌نام گروه هنری پازارگاد تشکیل داد. وی همسر هما روستا ، بازیگر و کارگردان ایران است.

زندگی‌نامه

حمید سمندریان در ۹ اردیبهشت سال ۱۳۱۰ در تهران زاده شد. فعالیت تئاتریش را حین تحصیل در دورهٔ متوسطه آغاز کرد. او در کلاس‌های تئاتر و هنرپیشگی حسین خیرخواه، شباویز و نصرت کریمی شرکت کرده‌است که زیر نظر عبدالحسین نوشین اداره می‌شد. سمندریان همچنین ویلون می‌نواخت و از شاگردان محمود ذوالفنون، برادر بزرگتر جلال ذوالفنون بود. او خود دربارهٔ این دوران و گرایشش به تئاتر می‌گوید:

من از اول با خودم شرط کرده بودم هر طوری شده تئاتری بشوم. حتی این‌جا شاگرد ویولن آقای ذوالفنون بودم. وقتی ایشان می‌دید من کلاس حسین خیرخواه هم می‌روم، به من می‌گفت برو آن‌جا. این‌جا توی کلاس ویولن وقتت تلف می‌شود. می‌گفت من نمی‌خواهم روی علاقه‌ات حرف بزنم اما این پرش «آرشه» که به تو گفتم، باید یک هفته وقت بگذاری تا خوب یاد بگیری. نیا این‌جا و وقتت را تلف نکن. من هم آمدم خانه و یک شب گریه کردم و دیگر نرفتم. رفتم کلاس حسین خیرخواه. تئاتر را ترجیح دادم.

وی پس از اتمام دورهٔ دبیرستان به اروپا سفر کرد و در آلمان دورهٔ مهندسی شوفاژ سانترال را در دانشگاه صنعتی برلین گذراند اما بعد از آن به کنسرواتور عالی موسیقی و هنرهای نمایشی هامبورگ وارد شد. برخورد با تئاتر آن‌قدر برایش جذاب بود که مجالی برای موسیقی نمی‌گذاشت و به همین دلیل برای همیشه از موسیقی خداحافظی کرد.

آشنایی با حمید سمندریان

سمندریان که در آلمان به جای مهندسی تأسیسات سر از کلاس‌های مارکس راینهارت درآورده بود، بعدها به مؤسسهٔ ادوارد مارکس می‌پیوندد که در آن‌جا تئاتر را به طور جدی‌تر می‌آموزد. او طی شش سال به صورت آکادمیک تحت آموزش ادوارد مارکس که یکی از استادان برجستهٔ تئاتر بود اصول و مبانی کارگردانی و بازیگری را آموخت و همزمان در آلمان به صورت حرفه‌ای مشغول به کار شد.

وی پس از پایان این دوره به دعوت ادارهٔ هنرهای نمایشی دراماتیک ادارهٔ کل هنرهای زیبای ایران به کشور برگشت. سمندریان به دنبال اجرای تئاتر بود ولی پس از این‌که تلویزیون راه خود را به خانه‌ها باز کرد به تیم او برنامه‌ای تلویزیونی سفارش دادند ولی سمندریان از این اتفاق راضی نبود. به این ترتیب، نخستین کار حمید سمندریان تله‌تئاتر «جراحی پلاستیک» نوشتهٔ پیر فراری بود که در سال ۱۳۴۰ برای تلویزیون ملی ایران (ثابت پاسال) کارگردانی کرد.

یک سال بعد، او و تیمش در ادارهٔ هنرهای دراماتیک سالن ۵۰ تا۶۰ نفری درست کردند که چند برنامهٔ تئاتری در آن اجرا شد. سمندریان اولین اثر خود، نمایش‌نامهٔ «دوزخ یا در بسته» نوشتهٔ ژان پل سارتر را در همین تالار نوبنیاد به روی صحنه برد و فعالیت‌های خود را به شکل پیوسته در عرصهٔ تئاتر ادامه داد؛همچنین با همکاری مهدی فروغ به تأسیس هنرستان آزاد هنرهای دراماتیک که وابسته به هنرهای زیبای کل کشور بود دست زد.

آشنایی با حمید سمندریان

پس از آن حمید سمندریان به دعوت مهندس هوشنگ، مهدی برکشلی و با همکاری مهدی نامدار دانشکدهٔ تئاتر دانشگاه تهران را بنیان گذاشتند و کار تدریس را بدون وقفه تا پایان عمر در دانشگاه‌های تهران و کلیهٔ دانشگاه‌های تئاتری ادامه داد.همچنین در سال ۱۳۴۸ تدریس در دانشکدهٔ هنرهای زیبا را آغاز می‌کند.

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و در پی انقلاب فرهنگی و پاک‌سازی دانشگاه‌ها از بسیاری از استادان، حمید سمندریان نیز به دلیل سوءظن به گرایش به کمونیسم به دلیل ترجمهٔ «دایرهٔ گچی قفقازی» از فعالیت دانشگاهی منع شد. در نتیجه سمندریان به ناچار رستورانی باز کرد تا خودش و چند نفر از دانشجویانش اگرنه از طریق تئاتر، بلکه از راهی شرافتمندانه زندگی کنند.پس از مدتی با وساطت شاگرد سابق وی، بهروز غریب‌پور که در آن دوران مورد وثوق بعضی از کسانی بود که به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان وارد شده بودند از این اتهام تبرئه شده و قرار شد سمندریان به دانشکدهٔ هنرهای زیبا برگردد.

در نیمهٔ نخست دهه ۱۳۷۰ ناصر باباشاهی رییس دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه تهران از حمید سمندریان دعوت کرد تا گروه نمایش این دانشکده را راه‌اندازی کند و بدین ترتیب سمندریان پایه و اساس این گروه را گذاشت.

در سال ۱۳۷۳ به تأسیس کلاس‌های آزاد بازیگری و کارگردانی دست زد که هنرجویان بسیاری از آن‌جا دانش‌آموخته شدند و به عرصهٔ حرفه‌ای هنر وارد شدند.

آشنایی با حمید سمندریان
هما روستا همسر “حمید سمندریان”

درگذشت

حمید سمندریان نویسنده، مترجم و استاد شاخص تئاتر ایران که از بیماری سرطان کبد رنج می‌برد، حدود ساعت ۵ صبح روز پنج‌شنبه ۲۲ تیرماه ۱۳۹۱ در سن ۸۱ سالگی به علت عوارض ناشی از بیماری سرطان کبد در منزل خود درگذشت. این اتفاق در حالی افتاد که همراهان و شاگردان همیشگی‌اش تصمیم گرفته بودند برای بهتر شدن حال استادشان، بار دیگر اجرای نمایش «بازی استریندبرگ» را که او سال‌ها پیش به صحنه برده بود با همان بازیگران قبلی یعنی هما روستا، رضا کیانیان و احمد ساعتچیان پاییز امسال به صحنه ببرند و حتی بخشی از تمرینات اولیهٔ این نمایش نیز در منزل شخصی او آغاز شده بود.

منش و خلقیات

همکاران قدیمی حمید سمندریان با این‌که او را کارگردانی سخت‌گیر و جدی معرفی می‌کنند، اما در عین حال بر شوخ‌طبعی و مهربانی او تأکید دارند. دوستی و رفاقت او با بازیگران و دیگر عوامل نمایش‌هایش همیشه زبانزد اهالی تئاتر بوده‌است. بسیاری به لبخند سمندریان و احوالپرسی‌های او با دانشجویانش اشاره کرده‌اند و این‌که او همواره با لبخند به دیدار شاگردانش می‌رفته‌است.

آشنایی با حمید سمندریان

بسیاری بر این نکته تأکید دارند که سمندریان در تمام محافل و نشست‌ها جز از تئاتر دربارهٔ آن از چیزی صحبت نمی‌کرد. حتی چند روز قبل از درگذشتش از گذشتهٔ تئاتر می‌گفت و مسائل امروزش و اظهار امیدواری کرده بود که اگر عمری باقی باشد، باز هم بتواند یک تئاتر به صحنه بیاورد.اسماعیل شنگله هم که خود را اولین شاگرد حمید سمندریان می‌داند و می‌گوید از سال ۱۳۳۸ که هر دو کارمند ادارهٔ هنرهای دراماتیک بودند با هم دوست شدند و هر روز مسیر خانه تا اداره را پیاده می‌رفتند تا از تئاتر بگویند. شنگله این دیدارها و گفتارها را کلاسی شفاهی برای خود دانست که باعث افزایش اطلاعات او از تئاتر شده و منجر به رفتن شنگله به اتریش و آلمان برای تحصیل در این رشته شد. شنگله یکی از مدرسان آموزشگاه سمندریان نیز بوده‌است.

سمندریان به تئاتر عشق می‌ورزید. وی همواره صحنهٔ تئاتر را خانهٔ خود می‌دانست، تا جایی که در یادداشتی نوشته بود:

تئاتر تنها تصویر زندگی نیست، بلکه می‌تواند زندگی را زندگی‌تر کند، فشرده و گویاتر به نمایش بگذارد. به‌تدریج دریافتم می‌توانی آنچه از آرزوها که در واقعیت انجام نیافته را در خیال خلق کنی، از صافی وجود خود عبور دهی، به باور بنشانی و بر صحنه به نمایش بگذاری. آن‌گاه که دانستم بر روی چهار تکه الوار با ساده‌ترین ابزار و انسانی ایستاده در لکهٔ نور می‌توانی دنیایی بسازی لبریز از مفاهیم پررمز و راز، آن‌گاه که دانستم تئاتر به معنای درست کلمه می‌تواند قدرتی باشد به حیرت‌انگیزی کائنات و بی‌پایان مثل کائنات… پس واقعاً تئاتری شدم و این صحنه خانهٔ من شد.

آشنایی با حمید سمندریان
حمید سمندریان در کنار مجسمه اش

 

بیوگرافی جیمز استوارت، بازیگر آمریکایی نام اصلی : جیمز میتلند (جیمی) استوارت زمینه فعالیت : بازیگر فیلم و تئاتر ملیت : آمریکایی تولد : ۲۰ مه ۱۹۰۸ ایندیانا، پنسیلوانیا مرگ : ۲...
بیوگرافی گلشیفته فراهانی + عکس بیوگرافی گلشیفته فراهانی رهاورد (گلشیفته) فراهانی 19 تیر 1362 در تهران و در خانواده ای هنرمند متولد شد. وی یک خواهر (شقایق ‏فراهانی، لیسانس نقا...
بیوگرافی هوشنگ حریرچیان   زمینه فعالیت سینما و تلویزیون تولد ۹ مرداد ۱۳۰۳ اصفهان ملیت  ایران پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ۱۳۲۶تاکنون ...
بیوگرافی سیروس الوند و همسرش زهرا جناب + عکس خانوادگی .     سیروس الوند و زندگی شخصی             سیروس الوند متولد ۱۱ بهمن ۱۳۲۹ در تهران، کارگردان است   در یک خانواده هنرمند و باسواد بدنیا آمد، پدرش اس...
بیوگرافی حبیب دهقان نسب   حبیب دهقان نسب تولد ۱۳۲۸ شیراز پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ۱۳۴۶-تاکنون مدرک تحصیلی فارغ‌التحصیل رشته بازیگری...
بیوگرافی پل نیومن   پل نیومن زمینه فعالیت سینما تولد ۲۶ ژوئیهٔ ۱۹۲۵ کلیولند، اوهایو مرگ ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۸ میلادی (۸۳ سال) وست‌پورت، کا...
بیوگرافی مهران مدیری + عکس   مهران مدیری زادروز ۱۸ فروردین ۱۳۴۶ تهران، ایران محل زندگی تهران، ایران ملیت ایران تابعیت ایران پیشه ب...
بیوگرافی صدرالدین حجازی + عکس   صدرالدین حجازی زمینه فعالیت بازیگر تولد ۱۳۲۷ شهرضا ملیت ایرانی   صدرالدین حجازی (زاده ۱۳۲۷ - ) بازیگر تئاتر، سینما، تلویزی...
بیوگرافی حمید عبدالملکی + عکس   حمید عبدالملکی زمینه فعالیت سینما و تلویزیون تولد ۱۳۳۰ ارومیه، ایران ملیت ایرانی پیشه بازیگر و عروسک‌گردان   حمید عبدالم...
بیوگرافی حسین شهاب + عکس   حسین شهاب نام اصلی حسین شهاب منش زمینه فعالیت سینما و تئاتر تولد ۱۳۲۵ تهران ملیت ایرانی پیشه بازیگر   حسین شهاب (بانام ...
بیوگرافی پرویز فنی‌زاده + عکس بیوگرافی پرویز فنی‌زاده + عکس   نام اصلی پرویز فنی‌زاده زمینه فعالیت سینما، تآتر، تلویزیون تولد ۷ بهمن ۱۳۱۶ تهران مرگ ۵ اسفند ۱۳۵۸ ...
بیوگرافی کریم اکبری مبارکه + عکس   کریم اکبری مبارکه نام اصلی کریم اکبری مبارکه زمینه فعالیت بازیگر سینما تولد ۱۳۳۲ تهران محل زندگی تهران ایران ملیت ایرانی پیشه بازی...
بیوگرافی آرمان هوسپیان + عکس بیوگرافی آرمان هوسپیان + عکس   نام اصلی آراماییس وارطان یوسفیانس (هُوسپیان) تولد ۲ اسفند ۱۲۹۹ ۲۱ فوریه ۱۹۲۱ تبریز، ایران مرگ ۱۷ مرد...
بیوگرافی خسرو دستگیر   نام اصلی خسرو دستگیر زمینه فعالیت بازیگر تولد ۱۳۲۲ ارومیه ملیت ایرانی   خسرو دستگیر (زاده ۱۳۲۲ در ...
عکس نوشته تیکه دار عاشقانه غمگین + متن .     عکس نوشته تیکه دار با نوشته ها             آنچه بی هوا شکستی نه آینه بود نه تندیس بلورین یک خاطره دلم بود !       روزها عاشقت هستم و شبها دل...