آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

 

نام مسجد جامع گلپایگان
کشور  ایران
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۹۱
تاریخ ثبت ملی ۹ مرداد ۱۳۱۲

 

مسجد جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی و از مساجد بزرگ ایران زمین است که با توجه به تاریخ ساخت آن شاید بتوان گفت معماری ایرانی – اسلامی این مسجد الگویی بوده‌است برای ساخت مسجدهای بزرگ دیگر بویژه مناطقی که در قلمرو حکومت سلجوقیان بودند. این مسجد در شهر گلپایگان و خیابان مسجد جامع قرار گرفته است.

تاریخ بنای مسجد جامع گلپایگان

مسجد جامع گلپایگان در سال ۵۰۸ هجری قمری، در دوران حکومت ابوشجاع محمدبن ملکشاه سلجوقی بنا شده‌است.

پیش از آن به استناد نام ابوشجاع که در کتیبه دور گنبد است، زمان ساخت مسجد گلپایگان را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۲ هجری قمری، یعنی دوران حکومت وی، می‌دانستند تا این که باستان شناسان با خواندن کتیبه‌های محراب دریافتند که بخشی از کتیبه‌ها در زیر کف شبستان مسجد است و به احتمال قوی تاریخ بنا هم روی آن نوشته شده‌است. چنین بود که تاریخ دقیق ساخت مسجد روشن شد.

مسجد جامع گلپایگان به دستور ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بابا عبدالملک ساخته شده و نام این شخص در ۲ جای مسجد، یکی در کتیبه دور گنبد و دیگری در حاشیه محراب درج شده‌است.

معماری مسجد

این مسجد را یک معمار قزوینی به نام ابوعمر بن محمد القزوینی (معروف به بواسار کسرار) ساخته و نام او نیز در بالای محراب در زیر کتیبه دور گنبد، در ۲ سطح نقش بسته‌است.

از دیگر آثاری که نام سلطان ابوشجاع محمد بن ملکشاه سلجوقی به یادگار روی آنها نقش بسته‌است، عبارتند از:

منار مسجد جامع ساوه به تاریخ ۵۰۴ هجری، مسجد جامع قزوین به تاریخ ۵۰۸ هجری، ۲ حجره در مسجد جامع دیار بکر ترکیه به تاریخ ۵۱۱ هجری و دیوار روبه روی شبستان مسجد اموی در دمشق به تاریخ ۵۰۳ هجری قمری.

وقتی تاریخ ساخت مسجد گلپایگان را با تاریخ ساخت مسجدهایی دیگر که در دیار بکر، سوریه، قزوین و ساوه می‌سنجیم، می‌فهمیم که در یک دوره کوتاه چند ساله از سال ۵۰۳ تا ۵۱۱ هجری قمری چند مسجد در دوره حکومت سلجوقی و مناطق دور از هم بنا شده‌است که با توجه به این نکته از یک سو در می‌یابیم که حکومت‌ها، در طول تاریخ، برای کسب مشروعیت و نشان دادن اقتدار و وسعت قلمرو خود به مسجد به عنوان یک رکن اساسی نگریسته‌اند. از سوی دیگر شاید بررسی‌های دقیق در شیوه معماری این مسجدها تشابهات قابل توجهی را نشان دهد.

کتیبه‌های مسجد

این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری می‌باشد و متعلق به زمان محمد بن ملکشاه سلجوقی می‌باشد. ازخصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه‌های آجری متعدد و تزئینات فراوان دوره سلجوقی است. در متن کوفی گنبد، نام محمد بن ملک شاه خوانده می‌شود و اطراف محراب بزرگ زیر گنبد در متن کتیبه‌ای نام بانی آن بنای عظیم را، ابونصربن محمد بن ابراهیم آورده‌اند. همچنین بر بدنه‌های مختلف شبستان نام بزرگان دین و جملات مذهبی را به خط کوفی آجری نوشته‌اند.

در زمان فتحعلی شاه قاجار شبستان‌های ساده طرفین گنبد و بناهای شرقی و غربی مسجد را احداث نموده و بر ساختمان‌های گنبد عهد سلجوقی افزوده‌اند.

ساختمان گنبد عهد سلجوقی متعلق به اوایل قرن ششم هجری قمری است. صحن مسجد جامع گلپایگان بدون احتساب هشتی‌ها، حجره‌ها و رواق‌ها حدود ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و ارتفاع گنبد مسجد ۲۲ متر و ابعاد گنبد از داخل ۱۲ در ۱۲ متر است.

یک حوض آب بزرگ و کم عمق نیز در وسط صحن مسجد قرار دارد که علاوه بر مکانی برای وضو گرفتن نمازگزاران بر زیبایی این مسجد افزوده‌است.

مسجد جامع گلپایگان و شکارچیان گنج

سر در مسجد گلپایگان از سمت داخل محوطه رو به صحن با آجرهای آبی رنگ با جمله «یا علی» بصورت زیبایی مزین شده و شبستان اصلی مسجد جامع گلپایگان همچون سایر بناهای عصر سلجوقی فاقد کاشی کاری است.

در کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان که شرح نوشته‌ها به خط کوفی است، نام ابابکر صدیق، عمر بن خطاب، عثمان، علی ابن ابیطالب و طلحه و زبیر و عبدالرحمن بن عوف… آمده‌است.

البته بعدها عده‌ای خواسته‌اند در اصل کتیبه دست ببرند و جملاتی را در رد و لعن ابابکر و عمر و عثمان و… در کنار کتیبه افزوده‌اند و چند جا را خط زده‌اند.

محراب مسجد از دو بخش تشکیل شده‌است که در قسمت پایینی متصل به کف محراب و در قسمت بالای محراب کلمات «الله احد» و «الله صمد» به خط کوفی مشهود است.

آیاتی از قرآن کریم نیز در اطراف محراب بزرگ مسجد جامع گلپایگان به خط کوفی نقش بسته‌است.

شکارچیان گنج از جمله Lorenz korn و تیم همراهش (که به گلپایگان نیز آمده‌اند)، با شگفتی از کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان یاد کرده‌اند. (منبع: مقاله Schatzsuche unter der Moschee شکار گنج در مسجد)

مسجد جامع گلپایگان در تاریخ نهم مرداد سال ۱۳۱۲، به شماره ۱۹۱ در فهرست آثار ملی (ایران) ثبت شده‌است.

در سند مربوط به مسجد جامع گلپایگان چنین آمده است:
نمره ۱۷۵۳/۵۲۴۳۸
دولت شاهنشاهی ایران
وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه
نظر به فصل اول قانون عتیقات مصوبه ۱۲ آبان ۱۳۰۹ شمسی،
نظر به فصل اول نظامنامه اجرای قانون عتیقات مصوبه ۲۸ آبان ۱۳۱۱ شمسی،
و نظر به پیشنهاد مدیر کل عتیقات ـ وزارت معارف مقرر می‌دارد:
بنای مسجد جامع گلپایگان که (…) بنای مرکزی آن در سلطنت محمد ولد ملکشاه سلجوقی (۴۹۸ و ۵۱۱ هجری قمری) / و قسمتهای دیگر در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است، تحت نمره ۱۹۱ جزو آثار ملی به ثبت برسد.
سند را مدیر کل عتیقات و وزیر معارف امضاء کرده‌اند.
در کتاب «مرآت البلدان» یا «مرآت ناصری» تالیف «محمد حسن خان اعتماد السلطنه»، از این مسجد تاریخی یاد شده‌است.

نویسنده کتاب مرآه البلدان درباره مسجد جامع گلپایگان نوشته است:
«گنبدی رفیع و ایوانی منیع داشته. حالا ایوان خراب و گنبد باقی است»

دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.

دوپوش گنبد مسجد جامع گلپایگان مانند دوپوش گنبد مسجد جامع یزد و اغلب گنبدهای قرن هفتم به بعد، گسسته (و نه پیوسته) است.
دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.
گنبدهای پیش از اسلام (و همچنین گنبدهایی مانند گنبد سلطانیه و گنبد مسجد شیخ لطف الله و گنبد خاگی مسجد جامع اصفهان)، دو پوش پیوسته است. چنانکه گاهی دو پوسته بی هیچ واسطه‌ای به هم متصل می شده و گاهی هم فقط صندوقه یا کندو و شیاره‌ای میان آنها فاصله بوده است.

در گنبدهای گسسته (مثل گنبد مسجد جامع گلپایگان)، گاهی دو پوسته در کلاله از هم فاصله می‌گیرند.

مسجد جامع گلپایگان در سال ۱۳۱۰ ه. ش. به سرپرستی آندره گدار فرانسوی تعمیر شده است.

 

تشخیص اوتیسم جنین، جفت بی تاثیر نیست! اغلب بیماریها هر چه زودتر تشخیص داده شوند، بهتر درمان می‌شوند، او تیسم هم از اختلالاتی است که اگر در سنین کمتر مشخص شود بهتر می‌توان به کودک و خا...
مردی که نامزدش را مجبور کرد برهنه در خیابان راه برود!! یک مرد پس از اینکه متوجه خیانت کردن نامزدش می شود دست به اقدامی عجیب زده و نامزدش را برهنه در خیابان می چرخاند! جیسون ملو Jason Melo مرد جوانی است ...
ورزش کردن در بارداری، تاثیرش بر جنین مادر باردار  از  زمان لقاح و تشکیل نطفه تا لحظه زایمان و حتی دوران پس از زایمان از لحاظ ذهنی و بدنی دستخوش یک سری تغییرات اساسی می‌شود. او نه تنه...
تیک عصبی کودک، خوب میشه؟ یک روانشناس کودک معتقد است: تیک‌های دوران کودکی اغلب زودگذر هستند و راحت و خودبه‌خود از بین بروند، اما در صورت تداوم نیاز به پیگیری و درمان دارند...
درجه زردی نوزاد، یازده خطرناکه؟ سوالباسلام. نوزاد 36 روزه ای دارم که درجه زردیش رو11است،آیاخطرناک است،بستریش کنم یانه؟جواببا سلام.به علت اینکه شیرخوار شما بیش از چهارده روز  طول...
تغذیه در بارداری، دیدگاه اسلام تغذیه در دوران بارداری برای رشد و تکامل و در نتیجه سالم به دنیا آمدن جنین، امری بسیار حائز اهمیت است. در دین اسلام و آموزه‌های آن نیز، توصیه های...
تزریق ویتامین ب در بارداری، ضرر دارد؟ سوالبا سلام من 31ساله هستم و هفته هشت بارداری آیا تزریق ویتامین ب12 باعث سقط جنین میشود؟دکترم تجویز کرده ولی میترسم استفاده کنم با تشکر.جوابسلام ...
تخمدان پلی کیستیک، باردار میشم؟ سوال:دو ماه پیش برای معاینه به دکتر زنان مراجعه کردم نتیجه سونوگرافی من نشان داد که تخمدان پلی کیستیک دارم...دکتر گفت چیز خاصی نیست ولی من خیلی ن...
تغذیه مناسب در بارداری، نکات طب سنتی زنان در دوران بارداری به طور منظم و بر اساس اشتهای خود غذا بخورند، مصرف میوه‌ها و سبزی‌های تازه که حاوی اسید فولیک است، برای زنان باردار بسیار مف...
علت صاف شدن سر نوزاد، خیلی بدفرمه! پلاژیوسفالی عارضه‌ای است که باعث صاف شدن یا بدشکلی سر نوزاد می‌شود. رایج‌ترین نوع این عارضه، پلاژیوسفالی موضعی است. پلاژیوسفالی زمانی رخ می‌دهد که سر ...
خاص ترین مدل تزیین دیوار سالن پذیرایی و اتاق نشیمن ۲۰۱۷  خاص ترین مدل تزیین دیوار سالن پذیرایی و اتاق نشیمن ۲۰۱۷ – ۹۶ جدیدترین و شیک ترین مدل تزیین دیوار سالن پذیرایی واتاق نشیمن ۲۰۱۷ – ۹۶ انو...
مشکلات روانی کودک، چگونه بروز می کند؟ یکی از شگفتی‌های خلقت تفاوت افراد با یکدیگر است. برخی افراد در مقایسه با توده جامعه از تفاوت‌هایی برخودار هستند که در برخی مواقع این تفاوت‌ها نیا...
مسمومیت در بارداری، نشانه های رایج از نشانه های رایج برای مسمومیت در حاملگی چه میزان اطلاع دارید این بیماری در خانم های باردار بسیار خطرناک است و سلامت مادر و جنین را به خطر می اند...
دندان درآوردن نوزاد، راهکار کاهش درد از کمپرس سرد استفاده کنیدکمپرس سرد فقط برای رگ‌ به رگ شدن پا و کاهش تورم و درد مناسب نیست، بلکه می‌توان از آن برای کاهش دردهای دهان و دندان نیز ا...
بهترین تغذیه برای مادر شیرده، بدانید سوالبهترین تغذیه در دوران شیردهی؟ جواببا سلامکاربر گرامی شیردهی دورانی خاطره انگیز برای مادراست. سختی ها و شیرینی هایش همه در ذهن مادر به خوبی نق...