بیوگرافی ابراهیم خواص

 

ابواسحاق ابراهیم بن احمد بن اسماعیل (د ۲۹۱ق/۹۰۴م) شناخته شده به ابراهیم خواص از دانشمندان مسلمان ایرانی در سدهٔ سوم هجری قمری بود.

او یکی از مشایخ صوفیه و از اقران جنید و نوری. در ری اقامت داشته‌است . زادگاه او را بغداد دانسته و پدرش از آمل به بغداد آمده بود. . گفته‌اند که شهرت ابراهیم به خواص (از خوص به معنی برگ خرما) از این روی بوده که وی با بافتن و فروش آن زندگی می‌گذرانده‌است. خوّاص بیشتر اوقات را در سفر می‌گذراند، ولی سرانجام در ری اقامت گزید و در مسجد جامع آن شهر درگذشت. یوسف‌بن حسین رازی (از عرفای آن عصر) بدن او را غسل داد و او را زیر حصار طبرک به خاک سپردند. درگذشت او را بیشتر نگارندگان در ۲۹۱ق نوشته‌اند، و سال‌های دیگری که در بعضی از تذکره‌ها و طبقات ذکر شده با قول اکثریت مورخان و مؤلفان مخالف است.

انقلاب درونی

وی علاوه بر جنید و نوری یک چند نیز با ابوعبدالله مغربی همنشین بود . نسبت او را درطریقت به سری‌سقطی رسانده‌اند . دربارهٔ علت تغییر حال و انقلاب باطنی او نوشته‌اند که روزگاری با تلاش تمام در پی بدست آوردن علوم ظاهری بود تا آنکه وقتی در گذرگاهی به سالکی مجذوب برخورد که به او گفت: «تا چند تن و جان خویش در پی تحصیل علوم ظاهری رنجه می‌داری؟ یک چند به اکتساب معارف بکوش و طریق سیر وسلوک بپوی تا به بعضی از مقامات رسی که از حیطه تصویر و تقریر بیرون است» . از جملهٔ مریدان وی ابوجعفر خلدی یا جعفر بن محمد خلدی و سیروانی مهین بوده‌اند . خوّاص از جملهٔ مشایخی بود که در مقام توکل سیر سلوک داشت و در این مقام بادیه‌های گوناگونی را بدون زاد و توشه در نوریده بود، اما هرگز سوزن و نخ و ظرف آب و مقراض را از خود دور نمی‌داشت، زیرا همراه داشتن آنها را لازمهٔ رعایت احکام شریعت از سوی سالک تلقی می‌کرد و با خود داشتن آنها را مغایر با توکل نمی‌دانست .

باورها

خواص در توکل آنچنان مقام والایی یافته بود که او را رئیس‌المتوکلین نامیده بودند . وی نیز همچون بسیاری از مشایخ صوفیه از خلفا و سلاطین و اموال آنان احتراز می‌نمود: زنی از زائل شدن صفای قلب خود نزد او شکایت برد. او در پاسخ گفت: آیا «شب‌ِ مشعل» را به یاد می‌آوری؟ آن زن به خاطر آورد که وقتی مشغول رشتن نخ بوده، مشعل سلطان از آنجا عبور کرده و او در روشنایی آن مشعل نخی رشته و آن نخ را در بافتن لباسی به کار برده، سپس آن لباس را به تن کرده‌است. پس چون آن لباس را به اشارهٔ خوّاص از تن برون کرد و آن را صدقه داد، صفای قلب خویش بازیافت .

خواص «صاحب تصنیف در معاملات و حقایق» بوده‌است . خواجه عبدالله انصاری گفته که کتاب «اعتقاد» او را دیده‌است ، و اشعاری نیز از او نقل کرده‌است . کلابادی او را در ردیف جنید بغدادی و احمدبن عیسی خرّاز در زمرهٔ کسانی که سبب انتشار علوم اشارات در تصوف شده‌اند، نام می‌برد. از تصانیف او امروز چیزی در دسترس نیست، و تنها از طریق آثار مؤلفین نخستین صوفیه سخنانی پراکنده از او به جای مانده‌است. در میان سخنان او تأکید بر لزوم رعایت شریعت، فراوان به چشم می‌خورد، تا آنجا که بر اساس آنچه که از هاتفی شنیده‌است هر معرفتی که همراه با شریعت نباشد در نظر او کفر است .

در تعریفی که او از محبت به دست می‌دهد و جوهرهٔ اصلی آن را «محو ارادات و احتراق جمله صفت بشریت و حاجات» می‌گوید در حقیقت معنای «فنا» را در قالب «محبت» بیان می‌کند . در باب توحید، معرفت و اهمیت جایگاه قلب آدمی نیز سخنانی گفته شده‌است. در آثار مؤلفین نخستین صوفیه کرامات بسیاری به او نسبت داده شده‌است: گفته‌اند که او از جمله کسانی است که خضر پیامبر (ع) را مکرر ملاقات کرده و با آن حضرت مدتی مصاحبت نموده‌است.

آثار و نوشته‌ها

  • احادیث و رساله‌ای دربارهٔ حج و زیارت و وکالت و عرفان

 

بیوگرافی دکتر حبیب الله هدایت   مقاله درباره دکتر حبیب الله هدایت عکس همسر و فرزندان دکتر حبیب الله هدایت دکتر حبیب الله هدایت اهل کجاست؟ مذهب دکتر حبیب الله هدایت ز...
بیوگرافی چارلز داروین   چارلز رابرت داروین (به انگلیسی: Charles Robert Darwin) (زادهٔ ۱۲ فوریه ۱۸۰۹ – درگذشتهٔ ۱۹ آوریل ۱۸۸۲)، زیست‌شناس بریتانیایی و واضع نظریه...
بیوگرافی ادموند هالی   موند هالی (به انگلیسی: Edmond Halley) (زاده ۸ نوامبر ۱۶۵۶ - درگذشته ۱۴ ژانویه ۱۷۴۲) منجّم، ژئوفیزیک دان، ریاضی‌دان، هواشناس، و فیزیک‌دان...
بیوگرافی ابوریحان بیرونی   ابوریحان بیرونی زادروز ۱۴ شهریور ۳۵۲ کاث، خوارزم درگذشت ۲۲ آذر ۴۲۷ غزنین محل زندگی ایران ملیت ایرانی تبار ...
بیوگرافی پروفسور مجید سمیعی   آثار مجید سمیعی کتاب های مجید سمیعی تحقیق در مورد مجید سمیعی عکس همسر و فرزندان مجید سمیعی مجید سمیعی چند سالشه؟ مجید سمیعی آشنایی ...
بیوگرافی بطلمیوس   کلاودیوس بْطُلِمیوس (۹۰ - ۱۶۸ میلادی) (به یونانی: Κλαύδιος Πτολεμαίος) یکی از فیلسوفان و اخترشناسان یونان باستان بود که به احتمال زیاد د...
بیوگرافی برزویه پزشک   بُرْزویه، پزشک نامدار و پیشوای پزشکان ایران در عصر خسرو انوشیروان ساسانی، گردآورندهٔ کلیله و دمنه و احتمالاً مترجم پنجه تنتره از سانسکریت به...
بیوگرافی مصطفی احمدی روشن مصطفی احمدی روشن زادروز ۱۷ شهریور ۱۳۵۸ شهرستان همدان استان همدان درگذشت تهران آرامگاه امامزاده علی اکبر چیذرتهران م...
بیوگرافی حبش حاسب   حبش حاسب زادهٔ مرو (اکنون ماری، جمهوری ترکمنستان) در بغداد برآمد، و در اثنای ۸۶۴ تا ۸۷۴ میلادی در حدود صد سالگی درگذشت. منجم ایرانی زمان مأ...
بیوگرافی میر سید علی همدانی   امیر سیدعلی‎بن‎شهاب معروف به میر سید علی همدانی (زاده: ۱۲ رجب ۷۱۴ هجری قمری همدان - درگذشت: ذیحجه ۷۸۶ هجری قمری، کُنَر) عارف، عالم، شاعر ایر...
بیوگرافی شارل کولن   شارل آگوستَن دو کولُن (به فرانسوی: Charles-Augustin de Coulomb)(زاده ۱۴ ژوئن ۱۷۳۶ در آنگولم فرانسه - درگذشته ۲۳ اوت ۱۸۰۶ در پاریس) فیزیک...
بیوگرافی آنتوان لاووازیه   آنتوان لوران لاووازیه (به فرانسوی: Antoine-Laurent de Lavoisier) (زاده ۲۶ اوت ۱۷۴۳- اعدام ۸ مه ۱۷۹۴) دانشمند فرانسوی و بنیان‌گذار شیمی ن...
بیوگرافی یوهانس کپلر   یوهانس کپلر (به آلمانی: Johannes Kepler) (زادهٔ ۲۷ دسامبر ۱۵۷۱ در شهر وایل‌دراشتات(Weil der Stadt) - درگذشت ۱۵ نوامبر ۱۶۳۰ در رگنزبورگ(R...
بیوگرافی اسماعیل جرجانی   حکیم ابوالفضائل سيداسماعيل گرگانی الجرجاني المتطبب نام اصلی الامير السيد الامام زين‌الدين اسماعيل بن الحسن بن محمد بن محمود بن اح...
بیوگرافی عبدالرضا جمیلیان   عبدالرضا جمیلیان (زاده ۱۳۴۴ در شهر اراک) یک متخصص ارتودنسی ایرانی است که در سال ۱۳۸۹ موفق به اختراع روشی جدید در درمان بیماران مال اکلوژن کل...