بیوگرافی اسماعیل جرجانی

 

حکیم ابوالفضائل سیداسماعیل گرگانی
الجرجانی المتطبب
نام اصلی الامیر السید الامام زین‌الدین اسماعیل بن الحسن بن محمد بن محمود بن احمد الحسینی
متولد ۴۳۴ ه.ق‌ جرجان و به روایتی اصفهان
درگذشت ۵۳۱ یا ۵۳۵ ه.ق‌ مرو
نام‌های دیگر ملقب به زین‌الدین یا شرف‌الدین و مکنی به ابوالفتح )یا ابوالفضل یا ابوابراهیم
اقامتگاه گرگان، قم، ری، فارس، خوارزم و مرو

 

زین‌الدین ابوالفضائل اسماعیل بن حسین جرجانی معروف به سید اسماعیل پزشکی ایرانی بود که به عربی و فارسی می‌نوشت. او در ۴۳۴ قمری از جرجان در شرق دریای خزر برخاست و در دربار خوارزم برآمد و در ۱۱۳۵ ـ ۱۱۳۶میلادی مطابق با ۵۳۱ قمری، درگذشت.

ذخیره‌خوارزمشاهی

وی رساله ی طبی مفصلی به ‌فارسی نوشت به نام ذخیره خوارزمشاهی‌، که احتمالاً اندکی پس از ۱۱۱۰میلادی ، برای قطب‌الدین محمد (پادشاهی‌اش از ۱۰۹۷ تا ۱۱۲۷میلادی)، تألیف شده است. احتمالاً این نخستین دائرهالمعارف طبی بود که به جای عربی به ‌فارسی نوشته می‌شد و از کتب پایه و جامع در پزشکی سنتی امروز است.

ذخیره شامل قریب ۷۵۰۰۰۰ واژه، در نه کتاب (۷۵ باب، ۱۱۰۷ فصل) است، و کتاب دهمی به نام کتاب قرابادین بعداً بدان ضمیمه شده است. برای جانشین قطب‌الدین، اتسز (پادشاهی‌اش از ۱۱۲۷ تا ۱۱۵۶میلادی)، رسالهٴ دیگری نوشت به نام اَغراض الطب که (بیشتر براساس ذخیره بود) و در حدود ۱۱۲۷ ـ ۱۱۳۵میلادی، به اتمام رسید. خلاصه‌ای از ذخیره را مترجم ناشناسی به عبری ترجمه کرد. این امر بسیار مهم است، چون از آثار طبی فارسی عملاً هیچ ترجمه ی دیگری به‌عبری وجود ندارد.

سایر آثار

مشخص نیست سایر آثار جرجانی ابتدا به فارسی نوشته شده، یا عربی یا به هر دو زبان یا به چه زبانی. در زیر نام و مشخصات چند اثر دیگر وی ذکر شده است :

  1. التذکره االاشرفیه فی‌الصناعه الطبیه : مجموعه ای است طبی که آن را به علاءالدین پسر ایل ارسلان اهدا کرد.
  2. خفی علایی : در ۱۱۱۳میلادی ، خلاصه ی فشرده‌ای از التذکره را در دو کتاب تکمیل کرد و آن را خفی علایی نام نهاد.
  3. المُنَـبٍه : یک رسالهٴ فلسفی که در آن پوچی تمایلات دنیوی را بیان کرده است.
  4. الاغراض الطبیه و المباحث العلائیه.
بیوگرافی ابوالفضل بلعمی   محمد بن عبداللّه بلعمی مشهور به ابوالفضل بلعمی، بلعمی بزرگ یا خواجه بلعمی (درگذشت ۳۲۹ قمری/۳۱۹ خورشیدی) از دانشمندان و وزیران دورهٔ سامانی ا...
بیوگرافی اردشیر حسین پور   اردشیر حسین پور اولین دانشمند ترور برنامه هسته ای ایران زادروز ۱۹۶۲ تهران درگذشت ۱۵ ژانویه ۲۰۰۷ شیراز-گاز رادیواکتیو ...
بیوگرافی پروفسور همایون کازرونی   پروفسور همایون کازرونی (زاده کازرون ایران) استاد دانشگاه برکلی، رییس موسسه علمی فرایندهای زیستی آمریکا، مخترع مشهور و یکی از برترین مهند...
بیوگرافی ابن خلکان   ابن خلکان زادروز ۱۱ ربیع‌الثانی ۶۰۸ قمری اربیل درگذشت ۲۶ رجب ۶۸۱ قمری مدرسه نجیبیه دمشق آرامگاه کوه قاسمون دمشق ...
بیوگرافی علی خادم‌ حسنی   علی خادم‌حسنی ویکی پدیا دانشگاه علی خادم‌حسنی زندگی نامه کامل علی خادم‌حسنی شاگردان علی خادم‌حسنی آیا علی خادم‌حسنی ازدواج کرده است؟ ...
بیوگرافی عبدالملک شیرازی ابوالحسن عبدالملک بن محمد شیرازی‌، ریاضیدان و اخترشناس مسلمان اهل ایران که در نیمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌ میلادی برآمد. او مخروطات آپولونیوس را، براس...
بیوگرافی زرین‌ دست ابو روح محمد بن منصور بن ابی عبداللّه بن منصور جَمانی ( جرجانی) چشم‌پزشکی ایرانی بود که در زمان ابوالفتح ملکشاه‌ بن محمد سلجوقی (پادشاهی‌اش از ۱۰۷۲ - ...
بیوگرافی حکیم غلام امام حکیم غلام امام پزشک ایرانی و نویسنده رساله طبی مشهور علاج الغرباء است که تاریخ حیات، محل تولد و دوران زندگی او بدرستی مشخص نیست. شهرت او در طب قدیم...
بیوگرافی محمود بهزاد محمود بهزاد ویکی پدیا زندگی نامه کامل محمود بهزاد دانشگاه محمود بهزاد تحقیق درباره محمود بهزاد آیا محمود بهزاد ازدواج کرده است؟ آثار محمود بهزا...
بیوگرافی سیاوش الموتی   عکس سیاوش الموتی عکس همسر و فرزندان سیاوش الموتی مذهب سیاوش الموتی مقاله درباره سیاوش الموتی آیا سیاوش الموتی ازدواج کرده است؟ سیاوش...
بیوگرافی هانری بکرل   هانری آنتوان بکرل (به فرانسوی: Antoine Henri Becquerel) ‏(۱۸۵۲-۱۹۰۸) فیزیک‌دان فرانسوی و یکی از کاشفان پدیدهٔ پرتوزایی بود. وی در پاریس و ...
بیوگرافی ابومنصور موفق هروی ابومنصور موفق هروی، فرزند علی، پزشک و داروشناس ایرانی در سدهٔ ۴ و ۵ هجری قمری بوده‌است. او نویسندهٔ کهن‌ترین کتاب فارسی موجود در داروشناسی است. ...
بیوگرافی پروفسور کاظم معتمدنژاد پروفسور کاظم معتمدنژاد اردیبهشت ۱۳۱۳ هجری شمسی در بیرجند متولد شد و پنجشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۲ در تهران دارفانی را وداع گفت. تحصیلات: - دیپلم ششم متوسط...
بیوگرافی توماس ادیسون   توماس آلوا ادیسون (به انگلیسی: Thomas Edison) (زاده ۱۱ فوریه ۱۸۴۷ - مرگ ۱۸ اکتبر ۱۹۳۱) مخترع و بازرگان آمریکایی بود. وی وسایل متعددی را ...