آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

 

نام آتشگاه اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری قلعه، آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۸۰
تاریخ ثبت ملی ۱۱ آذر ۱۳۳۰

 

آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمانهای گونه گونی از آن بهره برده‌اند. نام اصیل و کهن بنا «مهربین» بوده که اخیراً بدان آتشکده اطلاق شده است.

موقعیت

آتشگاه اصفهان در غرب اصفهان و ۸ کیلومتری مرکز شهر در خیابان آتشگاه قرار دارد. این بنا در نزدیکی رودخانه زاینده رود، بر روی کوهی قرار دارد. از بلندای این تپه، تا کیلومترها از هر چهار سوی اصلی را می‌توان به خوبی مشاهده کرد.

مشخصات تپه

این تپه از جنس سنگ‌های رسوبی است. تراز پایینی آن در ارتفاع ۱۶۱۰ متر از سطح دریا (حدود ۵۰ متر بالاتر از تراز مرکز شهر اصفهان) و فراز آن در ارتفاع ۱۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این تپه از نظر زمین‌شناسی در دوره کرتاسه تشکیل شده است.

مشخصات بنا

این بنای خشتی غریب که بر فراز کوهچه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر (نسبت به دشت اطراف) در بخش ماربین اصفهان جای دارد، نخستین بار از سوی اَوِستا شناس بزرگ «ویلیامز جکسن» در اوایل قرن بیستم میلادی، مورد توجه و بررسی علمی قرار گرفت.

«آندره گُدار» به سال ۱۹۳۸ میلادی، در یکی از مُجَلَّدات «آثار ایران» که اختصاص به بناهای آتش داشت، گفتاری کوتاه ولی اصولی و دقیق دربارهٔ آتشگاه اصفهان می‌آورد. سپس «ماکسیم سیرو» در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بررسی‌های دقیقی را در آتشگاه به انجام می‌رساند، و برای نخستین بار اقدام به تهیهٔ نقشه‌های معماری صحیح از آن می‌نماید. کمی بعدتر، «کلاوس شیپ مان» با حضور درآتشگاه، آن را از نزدیک مورد مطالعه قرار داده و گزارش خود را در کتابی دربارهٔ بناهای آتش ایران، به زبان آلمانی انتشار می‌دهد. از ایرانیان، نخستین بار «رشید شهمردان» (که یک موبد پارسی ایرانی تبار بود) در کتاب «پرستشگاه زرتشتیان»، ضمن برشمردن و توصیف اکثر آتشخانه‌های ایران، از پناه گرفتن اسماعیلیان اصفهان به آتشگاه در اواخر سده پنجم هجری خبر می‌دهد. «علیرضا جعفری زند» به سال ۱۳۸۱ خورشیدی مجموعهٔ گزارش‌ها و بررسی‌های ارزندهٔ خود دربارهٔ «اصفهان پیش از اسلام» را در قالب کتابی به همین نام منتشر می‌نماید. در این کتاب، بر کاربری مذهبی آتشگاه تأکید شده و با استناد به نتایج آزمایش سالیابی به روش کربن ۱۴، «آتشگاه» یک معبد ایلامی دانسته می‌شود که بعدها تبدیل به یک معبد مهری می‌گردد.

«میترا آزاد»، در رسالهٔ دکتری خود تحت عنوان «بررسی تحول بناهای مذهبی دورهٔ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیهٔ اسلامی ایران» (دانشگاه تربیت مدرس- سال ۱۳۸۴ خورشیدی) با تکمیل کردن گزارش موبد شهمردان در ذکر آتشخانه‌های ایران، و یاری گرفتن از مطالعات «دیتریش هوف» دربارهٔ گونه شناسی چهارتاق‌های ساسانی فارس و نیز مطالعات «شیپ مان» در روند دگرگونی و توسعهٔ آتشکده‌ها، به شرح بناهای مذهبی ایران پیش از اسلام می‌پردازد و در جایی که از آتشگاه اصفهان سخن می‌راند، بنای استوانه‌ای شکل فوقانی آن را از نظر دارا بودن پلان دایره‌ای شکل، با بنای موسوم به «آتشگاه چاهک» در استان قم مقایسه می‌کند.

از آتشگاه اصفهان در متون کهن، به نام «دژ ماربین/مهرین» یاد شده و اشاراتی دربارهٔ شهرک باستانی «مهرین» رفته است. یافته شدن سفال‌های گورتان و نام‌های باستانی روستاهای ماربین، گواه بسنده‌ای است بر وجود فرهنگ و تمدنی دیرسال در این بخش، که متأسفانه بسیار مورد بی توجهی واقع شده است. بافتِ ساختمانیِ این مجموعه از لایه‌های خشتی است. میانِ دو ردیف خشت را هم یک لایه نازکِ نِی (که از رودخانه آورده می‌شده) قرار می‌دادند تا بر استحکامِ آن بیفزایند. پایه‌های بزرگ و خشتیِ بنا تقریباً از میانهٔ تپهٔ آتشگاه آغاز می‌شوند و در بالا به ستونهایی محکم و قابلِ اعتماد تبدیل می‌شدند که در گذشته اتاقهایی نیز بر رویِ آنها قرار داشته‌است. در برخی جاها نیز بقایایی از راه پله‌هایی منظم و کنده شده در دلِ سنگ بچشم می‌خورد که تا بالا ادامه داشته‌است اما امروزه از میان رفته‌اند. در بالای تپه بنایی گِرد ساخته شده که می‌توان آنرا نقطه نهاییِ معماریِ این بنا معرفی کرد. بر رویِ تپه، هیچ بنایی بلندتر از آن ساخته نشده‌است. این اتاق دارای هشت گوشه‌است و در هر گوشه یک پنجره هم رو به بیرون دارد. گفته می‌شود موبدانِ زرتشتی، آتشِ مقدس را در درونِ این اتاق قرار می‌داده‌اند.

این مجموعه دارای اتاقها و ساختمانهایی در چهار جهتِ تپه بوده که تا زیرِ اتاقکِ آتشگاه ادامه می‌یافته‌اند و البته اکنون تنها سازه‌های بخشِ شمالی و بخشی از قسمتِ شرقی سالم مانده‌اند و به‌نظر می‌رسد مربوط به بازسازیِ این بنا در دوره پهلوی باشند. بر رویِ برخی از خشت‌های بکار رفته در سازه‌های بخشِ شمالی می‌توان عددِ ۱۳۵۲ را دید که در قالبِ خشت‌ها تعبیه شده‌است.

وضعیت کنونی

امروزه در نگهداری از این مجموعه توجهی صورت نمی‌گیرد. در بافتِ ساختمان‌های این بنا می‌توان سوراخ‌های زیادی را دید که به دستِ گنج یابان کنده شده‌است. بازدید کنندگان نیز خود باید راهِ بالا رفتن را انتخاب کنند و با توجه به ساختار تپه و خشتی بودنِ این سازه، سرعتِِ تخریب بوسیله بازدیدکنندگان -بویژه در روزهای بارانی- بیشتر می‌شود.

دیدگاه‌ها

از تاریخ نویسان و جغرافیانویسان قدیم، برخی راجع به آتشگاه اصفهان مطالبی نوشته‌اند. از آن جمله:

  • ابن خردادبه در قرن سوم هجری در کتاب المسالک والممالک می‌گوید:

    در قریه مارابین، قلعه‌ای از بناهای طهمورث موجود است و در آن آتشکده‌ای ست.

  • حمزه اصفهانی در قرن چهارم هجری در کتاب سنی ملوک‌الارض والانبیا پس از نام بردن از آتشکده‌های اصفهان می‌نویسد:

    کی‌اردشیر در شهر اصفهان، به یک روز سه آتشکده بنیاد گذاشت. یکی را به هنگام برآمدن آفتاب در جانب «قلعه ماربین» (ماربین، مهربین یا آتشگاه امروزی) به نام آتشکدهٔ شهر اردشیر، دوم آتشکده‌ای به نام زروان اردشیر به هنگام ظهر در دارک از روستاهای خوار (برخوار فعلی) و سوم، آتشکدهٔ مهر اردشیر در روستای “اردستان».

  • صادق هدایت در کتابِ اصفهان نصف جهان درباره آن چنین نوشته‌است:

    کوه آتشگاه، روز آبادیش، شکوه مخصوص داشته‌است. این پرستشگاه مانند مسجد و کلیسا دورش دیوار نداشته و چیزی را از کسی نمی‌پوشانیده. مانند آتش؛ سره و پاکیزه بوده. همان آتش جاودان نماینده پاکیزگی و زیبایی که به سوی آسمان زبانه می‌کشیده و در شب‌های تار، از دور، دل‌های افسرده را قوت می‌داده و از نزدیک، با پیچ و خمِ دلربا، با روانِ انسان گفتگو می‌کرده.

 

ترشحات پستانی، احساس درد سوال:باسلام خدمت اساتید محترم. من خانمی متاهل دارای دو فرزند بزرگ 16 و 10ساله هستم مدتی است که درسینه سمت چپم احساس درد و ناراحتی میکنم ک حدود 4م...
سریال بهترین تابستان من بهترین تابستان من نام یک مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی «علی بهادر» است که در سال ۱۳۷۵ تولید و از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گردید. ...
تعداد صیغه در یک زمان تعداد صیغه تعداد صیغه های تعداد زنان صیغه ای تعداد صيغه تعداد زنان صیغه ای تعداد دفعات صیغه موقت تعداد زنان صیغه ای تعداد زنان صیغه ...
زنی که آلت تناسلی همسرش را بخاطر زود انزالی برید + عکس ماجرای دردناکی که برای این مرد توسط همسرش روی داد ….     زنی که چند سال پشت سر هم از عقده های جنسی ناشی از ارضا نشدن در رابطه...
رابطه زناشویی در بارداری، مشکلی داره؟ سوال:آزمایش دادم متوجه شدم بارداری هستم. تا به امروز مشکل خاصی نداشتم.«فقط آزمایش دادم کمی پیاده روی اومدم خونه رسیدم احساس خستگی و سرگیجه داشتم»...
فروش اسباب بازی کودک دنیای اسباب بازی‌ها این روزها تنوع زیادی دارد و همین کار والدین را برای انتخاب سخت می‌کند. در این میان تفکیک جنسیتی برخی اسباب‌بازی‌ها و این‌که ع...
علت بروز اگزما در هوای سرد چیست؟ اگزما در سرما اگزما سرما اگزما در فصل سرما اگزما در سرما اگزما چگونه قابل درمان خواهد بود این اختلال پوستی با چه نشانه هایی ایجاد می ش...
تقویت هوش مالی کودکان، حتما بخوانید تقویت هوش مالی در کودکانشاید انشای «علم بهتر است یا ثروت» نخستین فرصت برای بعضی از بچه‌ ها باشد که به ارزش واقعی پول به‌طور جدی فکر کنند یا دربار...
اضافه وزن قبل از بارداری، پیامدها BMI به عنوان یک ابزار غربالگری برای مشخص کردن این است که یک فرد اضافه وزن داشته و یا چاق است و یا این که وزن سالم و متناسب با قد خود دارد. اگر BM...
شرایط پرداخت وام مسکن ۱۳۰ میلیون تومانی پرداخت وام مسکن 130 میلیون تومانی روزنامه ایران: روز گذشته بانک مسکن از طرح جدید خود برای پرداخت وام‌های 50 تا 130 میلیون تومانی ساخت مسکن به ازای ...
سلامت نوزاد، تاثیر باکتری واژن ترشحات واژن می‌تواند حاوی باکتری‌های عفونی باشد. ترشحات واژن در نوزادان متولد شده از طریق سزارین نیز می‌تواند خطر عفونت را در برداشته باشد. در وا...
تغییرات بدن پس از زایمان، شکیبا باشید یکی از عواملی که باعث بروز افسردگی پس از زایمان می شود، تغییرات بدنی است که در مادر به وجود می آید و گاهی انتظار آنها را ندارد. خوشبختانه بسیاری ...
بیمه زنان خانه دار، به شرط فرزندآوری عباس گودرزی، نماینده مردم در مجلس دهم با یادآوری دیگر مصوبات مجلس در برنامه ششم توسعه در خصوص خانواده، گفت: طبق اصل دهم قانون اساسی، خانواده واحد...
قرص های ضدبارداری، لکه بینی دارم سوال:با سلام خدمت شما. من نزدیک دو ماه هست که رژیم لاغری میگیرم و از قرص های ضد بارداری استفاده میکنم ولی الان چند روزه دچار لکه بینی شدم. نمیدون...
غذاهای موثر در باروری، نسخه سلامتی ناباروری روی تقریباً ۱۰ درصد جمعیت بر طبق گفته جامعه پزشکی بازتولید آمریکا تاثیر می گذارد. در حالی که زوجها نمی توانند همه دلایل ناباروری را کنتر...