بیوگرافی قمرالملوک وزیری ( قمر )

بیوگرافی قمرالملوک وزیری ( قمر )

 

نام مستعار قمر هزاردستان آواز ایران
تولد ۱۲۸۴ تاکستان، قزوین، ایران
ملیت ایرانی
مرگ ۱۴ مرداد، ۱۳۳۸ شمیران، ایران (۵۴ سال)
مدفن: گورستان ظهیرالدوله، دربند
سبک‌ها موسیقی سنتی ایرانی
سال‌های فعالیت حدود ۳۰ سال

 

قمرالملوک وزیری‌زاده (۱۲۸۴ قزوین – ۱۴ مرداد ۱۳۳۸ تهران) خواننده آوازهای سنتی ایران بود.

وی نخستین زن خواننده ایرانی بود که صدایش ضبط شد و نخستین زنی بود که در ایران بدون حجاب بروی صحنه رفت. مهم ترین عامل موفقیت شتابنده او، نیاز زمانه به نو شدن و دگرگونی بود. وی در نوع‌دوستی و بخشش افراط داشت بطوریکه اواخر عمر خود را به تنگدستی گذراند.

زندگی‌نامه

قمرالملوک وزیری که نام شناسنامه‌ای‌اش پیش‌تر «قمرخانم سید حسین‌خان» بود، نخستین زن در دوران تاریخ معاصر ایران بود که به صورت بی‌حجاب، به خوانندگی در حضور مردان پرداخت. از وی به عنوان پرآوازه‌ترین خواننده زن آوازهای سنتی ایران یاد می‌شود. قمرالملوک در تاکستان به دنیا آمد. برخی به اشتباه گفته‌اند که او در قزوین به دنیا آمده‌است اما به گفته دختر معنوی او، زبیده جهانگیری، قزوین در آن زمان ملکِ آقای “بحرینی “بوده و بانو “قمر” برای فرار از ازدواج به آنجا پناه برده‌است. هنگام تولد پدر نداشت و در ۱۸ ماهگی مادرش هم مرد و از این زمان تحت سرپرستی مادربزرگش که روضه‌خوان زنانه حرم ناصرالدین شاه بود قرار گرفت. او در جایی گفته‌است: «من مدیون تربیت اولیهٔ خودم هستم. چرا که همان پامنبری کردن‌ها به من جرأت خوانندگی داد.»

در جوانی پس از آشنائی با مرتضی نی‌داود با ردیف موسیقی ملی آشنا شد و راهش را برای کسب تجربیات از استادان دیگر هموار ساخت. کار پیشرفت قمر در مدتی کوتاه به آنجا رسید که کمپانی «هیز ماسترز ویس» به خاطر ضبط صدای او دستگاه صفحه پر کنی به تهران آورد. بعد از آن کمپانی «پولیفون» هم آمد. به گفته ساسان سپنتا و امیر جاهد ۲۰۰ صفحه از قمر ضبط شده‌است.

قمر نخستین کنسرت خود را در سال ۱۳۰۳ در گراند هتل برگزار کرد. روز بعد نظمیه از او تعهد گرفت که بی حجاب کنسرت ندهد زیرا در آن زمان، زنان بی چادر را در خیابان‌ها دستگیر می کردند و به کلانتری‌ها و بازداشتگاه‌ها می بردند. اما این اتفاق باعث ریختن ترس زنان از خوانندگی و ورود خوانندگان دیگری چون ملوک ضرابی و روح‌انگیز شد. قمر عواید کنسرت را به امور خیریه اختصاص داد. قمر در سفر خراسان در مشهد کنسرت داد و عواید آن را صرف آرامگاه فردوسی نمود. در همدان در سال ۱۳۱۰ کنسرت داد و ترانه‌هایی از عارف خواند. وقتی نیرالدوله والی خراسان چند گلدان نقره به او هدیه کرد آن را به عارف پیشکش نمود. با این که عارف مورد غضب والی و دستگاه رضاشاه بود. در سال ۱۳۰۸ به نفع شیر و خورشید سرخ کنسرت داد و عواید آن به بچه‌های یتیم اختصاص داده شد. گشایش رادیو ایران در سال ۱۳۱۹ صدای قمر را به عموم مردم رساند.

قمرالملوک وزیری در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۳۸ در شمیران، بر اثر سکته مغزی درگذشت. وی در گورستان ظهیرالدوله بین امامزاده قاسم و تجریش شمیران به خاک سپرده شده‌است.

روابط با سیاست مداران

او به خاطر داشتن صورتی زیبا با دولتمردان رابطه‌ای محکم داشت و اگر چه اهل سیاست نبود اما مراوداتش با دولتمردان از او هنرمندی آگاه به مسائل سیاسی پدید آورده بود. شهرت قمر به جایی رسیده بود که او در مورد شرکت در میهمانی‌ها و جشن و سرورها خود تصمیم می گرفت و غالبا دعوت خانواده های تهی دست را بر پذیرش دعوت بزرگان ترجیح می داد و بارها جواهرات اهدایی بزرگان را پس می فرستاد و یا میان نیازمندان تقسیم می کرد.

او در جریان برپایی جمهوری، صدای رسای خود را در اجرای مارش جمهوری عارف رها کرد و مورد تحسین روشنفکران قرار گرفت. مرغ سحر سروده ملک الشعرای بهار در صدر این ترانه هاست. ولی به محض آن که کشتنیان را سیاستی دگر آمد، رفتارشان با جمهوری خواهان عوض شد و عده زیادی گرفتار تعقیب و زندان شدند. شهرت قمر که آن هم آسان به دست نیامده بود او را از مکافات مصون نگاه داشت ولی صفحات مارش جمهوری از بازار فروش بیرون ریخته شد و تا مدت‌ها هر جا صفحه مارش پیدا می شد کلی برای صاحبش دردسر می آفرید.

روابط با هنرمندان

با وجود رقابت با ملوک ضرابی و روح‌انگیز، دوستی صمیمانه‌ای بین آنها وجود داشت. ملوک ضرابی درباره وی گفته است: “قمر زیاد من و امثال من را جدی نمی گرفت. خود را بالاتر از ما می شمرد. البته بالاتر هم بود. میان ما بیشتر رفاقت بود تا رقابت”.

همچنین بنان در وصف این بانو گفته: “قمرالملوک ام کلثوم ایران است.”

آوازه بلند قمر در جرگه روشنفکران و قلم به دستان زمانه نیز پیچید. شعرها برایش سرودند و مقالات تحسین آمیز بر کنسرت های او نوشتند. او نیز شعر شاعران نام یافته را در کنسرت های خود به کار می گرفت و برخی از اجراهای خود را به آنان تقدیم می کرد. عارف قزوینی، ایرج‌میرزا و تیمورتاش وزیر دربار، شیفته او شده بودند.

نوشته روی سنگ قبر

تنها نه قمر بود هنرمند به عالم روح ملکی بود که در جسم بشر رفت
آتشی درسینه دارم جاودانی عمر من مرگیست نامش زندگانی
رحمتی کن کز غمت جان می‌سپارم بیش از این من طاقت هجران ندارم

بیت اول (تنها نه قمر بود) از استاد عبدالله طالع همدانی است.

در وصف قمر

محمدحسین شهریار غزل زیبایی را در مدح این زن خوش صدا سروده‌است.

از کوری چشم فلک امشب قمر اینجاست

آری قمر امشب به خدا تا سحر اینجاست

آری قمر آن قمری خوشخوان طبیعت

آن نغمه سرا بلبل باغ هنر این جاست

ای عاشق روی قمر‌ای ایرج ناکام

برخیز که باز آن بت بیدادگر این جاست

ای کاش سحر ناید و خورشید نزاید

کامشب قمر این جا، قمر این جا، قمر این جاست

 

غزل شهریار با مطلع «از کوری چشم فلک امشب قمراینجاست»سروده شده.

 

بیوگرافی معصومه عزیزی بروجردی ( مهوش )   نام اصلی معصومه عزیزی بروجردی نام مستعار مَهوَش تولد زمستان ۱۲۹۹ خورشیدی بروجرد، لرستان ملیت ایرانی مرگ ۲۶ ...
بیوگرافی حسان اگزار چنانی‌ زاده + عکس     حسان اگزار چنانی‌ زاده زادروز روستای خویس از توابع بخش شاوور شهرستان‌شوش درگذشت یکشنبه ۹ اسفند ۱۳۸۸ علت م...
فرزاد میلانی   فرزاد میلانی آهنگساز و خوانندهٔ ایرانی است. آلبوم بی‌کلام آکاردئون شامل دوازده قطعه تلفیقی موسیقی مقامی شرقی و فضای موسیقی غربی، به آهنگ...
بیوگرافی فریدون فروغی + عکس   فریدون فروغی نام اصلی فریدون فروغی تولد ۹ بهمن ۱۳۲۹ محله سلسبیل، تهران ملیت ایرانی مرگ ۱۳ مهر ۱۳۸۰(۵۰ سال) م...
بیوگرافی مرتضی پاشایی + عکس   مرتضی پاشایی نام اصلی مرتضی پاشایی تولد ۲۰ مرداد ۱۳۶۳ تهران، ایران ملیت  ایرانی مرگ ۲۳ آبان ۱۳۹۳ (۳۰ سال) بی...
بیوگرافی آرش سبحانی + عکس   آرش سبحانی نام اصلی آرش سبحانی ملیت ایرانی سبک‌ها راک و بلوز سازها گیتار برقی و گیتار آکوستیک نقش‌های م...
بیوگرافی فتانه گودرزی     نام اصلی فتانه گودرزی نام مستعار فتانه ملیت ایرانی سبک‌ها پاپ   فتانه خواننده پاپ ایرانی است...
بیوگرافی عماد رام + عکس   عماد رام نام اصلی عماد رام تولد ۱۱ اسفند ۱۳۰۹ ساری، ایران ملیت  ایرانی مرگ ۳ خرداد ۱۳۸۲ بیماری سرطان گورستا...
بیوگرافی و عکسهای فریدون آسرایی بیوگرافی فریدون آسرایی خواننده پاپ نام: فریدون نام خانوادگی: آسرایی تاریخ تولد: 1335/5/17 محل تولد: آسرا ------------------------- ...
بیوگرافی هما نیکنام   هما نیکنام ملیت ایرانی اعضای کنونی گروه هم‌آوایان اعضای پیشین گروه مشتاق   هما نیکنام خواننده زن موسیقی...
بیوگرافی فرامرز آصف + عکس     فرامرز آصف نام اصلی فرامرز آصف تولد دزفول، خوزستان، ایران ملیت ایران سبک‌ها پاپ   ف...
بیوگرافی جوجو خواننده   نام اصلی جوانا نوئل بلاگدِن لِوِسکه نام مستعار جوجو تولد ۲۰ دسامبر ۱۹۹۰ ‏ ورمانت ملیت  آمریکایی سبک‌(ها) پا...
بیوگرافی پروین کاکس     پروین کاکس (عالی‌پور) خواننده و وکالیست ایرانی است. فعالیت حرفه‌ای پروین عالی‌ پور سابقاً در رادیو اهواز به اجرای برنامه خصوصا...
بیوگرافی جرج چهاربخشی + عکس     جرج چهاربخشی (سریانی: ܓܘܪܓ ܟܗܪܒܟܫܝ) در سال ۱۹۵۲ میلادی از ویلسون و هلن، در شهر تهران به دنیا آمد. نام او از روی نام پدربزرگش، ...
بیوگرافی داود مقامی + عکس   داود مقامی زاده ۱۳۱۸ در تهران یکی از معروف ترین و محبوب ترین خوانندگان سبک کوچه بازاری و عامه پسند مردمی قبل از انقلاب ۵۷ ایران بود. او ...