بیوگرافی عضدالدوله دیلمی

بیوگرافی عضدالدوله دیلمی
درهم نقره مشترک عضدالدوله ابوشجاع و رکن الدوله ابوعلی

 

ابو شجاع عضدالدوله یا فناخسرو (پناه خسرو) (زاده ۲۴ سپتامبر ۹۳۶ میلادی و درگذشته ۲۶ مارس ۹۸۳) یکی از امرای خاندان آل بویه در ایران و عراق بود. او بزرگترین امیر این خاندان شمرده می‌شود.

 

دوران رکن‌الدوله

فناخسرو (پناه خسرو) در سال ۳۳۸ه ق / ۹۴۹ م پس از درگذشت عمویش عمادالدوله علی، هم به وصیت او، در حالی که سیزده سال سن داشت در شیراز به تخت نشست. در این هنگام پدرش رکن‌الدوله حسن هنوز زنده بود. رکن‌الدوله وارث لقب امیرالامرایی آل بویه گردید و فناخسرو عملاً تا مدتها نایب و عامل پدرش بود. به گواهی سکه‌ای که تاریخ سال ۳۴۰ ه ق / ۲-۹۵۱ م را دارد. به زودی فناخسرو لقب عضدالدوله را از خلیفه بغداد دریافت کرد. هر چند که به نظر می‌رسد که در ابتدا قصد آن بود که لقب تاج‌الدوله به فناخسرو داده شود، اما ظاهراً عموی فناخسرو یعنی معزالدوله احمد، امیر آل بویه در بغداد، لقب تاج‌الدوله (تاج حکومت) را برای برادرزاده اش زیادی دانسته و لاجرم خلیفه به لقب عضدالدوله (بازوی حکومت) اکتفا کرده است

در بیشتر این دوران که بیش از ۲۵ سال به طول انجامید (به جز چند سال پایانی) وظیفه کشورداری و کشورگشایی عملاً بر دوش رکن‌الدوله بود و عضدالدوله در آرامش با ثبات فارس پرورش میافت تا به پادشاهی بزرگ تبدیل گردد که می‌بایست بعدها نقش مهمی در تاریخ ایران بازی کند. در حالی که امرای بزرگ اولین آل بویه، عمادالدوله علی و رکن‌الدوله حسن خزانه اندکی از دانش داشتند و شاید حتی با خواندن و نوشتن نیز آشنا نبوده‌اند، عضدالدوله کاتبی زبر دست بود و شعر گفتن می‌دانست. یکی از استادان عضدالدوله، وزیر او (و رکن‌الدوله) ابوالفضل ابن العمید بود.

بیوگرافی عضدالدوله دیلمی
نقشه امپراتوری آل بویه در زمان مرگ عضدالدوله

 

دوران استقلال عضدالدوله

در سال ۳۶۶ ه ق / ۹۷۶ م رکن‌الدوله حسن درگذشت و با بوجود مقاومتهایی از سوی دیگر امرای آل بویه، ابو شجاع عضدالدوله وارث لقب امیرالامرایی گردید. وی در سال ۳۶۷ ه ق / ۹۷۷ م عزالدوله فرزند معزالدوله را در خوزستان و سپس در سامرا شکست داد و به قتل آورد. سپس در رشته‌ای از جنگها که تا سال ۳۶۹ ه ق / ۹۸۰ م به پایان رسیدند، چیرگی خود را بر بین النهرین و خراسان مسلم ساخت و پادشاه بی رقیب امپراتوری آل بویه گردید که وسعت آن اکنون به مراتب از مرزهای دوران عمادالدوله علی فراتر رفته بود.

محدوده جغرافیایی امپراتوری آل بویه در زمان عضدالدوله از عمان تا دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می‌رسید. عضدالدوله پس از فراغت از جنگها، به بغداد نقل مکان کرد. هر چند که شیراز تختگاه اولیه عضدالدوله، همچنان موقعیت سنتی پایتخت آل بویه را برای خود حفظ کرد.

در این زمان عضدالدوله علاوه بر القاب امیر الامرا، امیر عادل و الملک العادل، رسماً عنوان شاهنشاه را اتخاذ کرده بود، عنوانی که از سال ۳۶۹ ه ق / ۹۸۰ م بر روی سکه‌های عضدالدوله نیز یافت می‌شود و نشان از گرایش او به اتصال با سنت ایرانی پیش از اسلام دارد. چنین گرایشی را در این دوران، نه تنها در عضدالدوله، بلکه در امرای مقدم آل بویه و همچنین آل زیار می‌توان جستجو کرد.

حضور سنگین عضدالدوله در بغداد موجب کشمکشهای زیادی میان وی و خلیفه عباسی گردید، اما در عمل عضدالدوله موفق شد قدرت خلیفه را به تشریفات مذهبی محدود کرده، شکلی اولیه از جدایی مذهب از حکومت را بوجود آورد. در سال ۳۶۷ ه ق / ۹۷۷ م پس از شکست عزالدوله، مراسم مفصلی در بغداد برگزار گردید که طی آن عضدالدوله از خلیفه تاج و علم و لقب تاج المله را دریافت کرد. تکلف و پیچیدگی مراسم تاج گذاری عضدالدوله یاد آورد سنتهای تاج گذاری برخی پادشاهان سده‌های میانه در اروپا در حضور پاپ می‌باشد.

عضدالدوله که ظاهراً در اواخر عمر گرفتار نوعی مالیخولیای مزمن شده بود در سال ۳۷۲ ه ق / ۹۸۳ م در بغداد درگذشت.

بیوگرافی عضدالدوله دیلمی
دروازه قرآن درشهر شیراز- این دروازه در زمان عضدالدوله دیلمی ساخته شد

شهرسازی در دوران عضدالدوله

آرامش نسبی و توجه عضدالدوله به آبادانی ملک موجب رونق کشور و ساخت ابنیه بسیار در این دوران گردید. عضدالدوله در شیراز ارگی برآورد. در پی رونق اقتصادی و رشد شهر شیراز محله‌ای جدید به نام فناخسرو گرد در شمال یا شمال شرق شیراز قدیم به این شهر اضافه کرد. کاخ عضدالدوله در شیراز دو طبقه داشته و با کتابخانه شامل سیصد و شصت اتاق می‌گشت. همچنین بند امیر (رود کر) که برای مهار آب رود کر برای مصارف کشاورزی ساخته شده از یادگارهای عضدالدوله‌است.

عضدالدوله شهر ساسانی گور را بازسازی کرد و نام آنرا به فیروز آباد تغییر داد.

فعالیتهای شهرسازی عضدالدوله از مرزهای فارس فراتر می‌رود. مناره‌ای در سیرجان (خرابه‌های آن در هشت کیلومتری شرق سعیدآباد باقیست) از یادگارهای دیگر اوست. توسعه جاده‌ها در خوزستان و ساختن آبراهه‌ای میان کارون و فرات نمونه‌هایی از تلاشهای عضدالدوله برای رونق تجارت در عصر آل بویه به دست می‌دهند. آبراههٔ یاد شده اکنون در شهرستان خرمشهر قابل مشاهده است و رود کارون را به اروند رود پیوند می‌دهد. این آبراهه سبب پیشگیری از سقوط کامل خرمشهر و آبادان در دوران جنگ تحمیلی در سال ۱۳۶۰شد.

عضدالدوله در بغداد نیز کاخ با شکوهی برآورد و طرح جاه طلبانه‌ای برای بازسازی بغداد فراهم کرد. برای این مقصود به مالکین خانه‌های بغداد وام داد و پته‌هایی که به آنها داد شباهت عجیبی با اسکناسهای امروزی دارند. عضدالدوله همچنین در بغداد بیمارستان بزرگی برآورد که بیمارستان عضدی نام گرفت. این بیمارستان مجهز دارای داروخانه بزرگی نیز بوده است.

 

بیوگرافی اونتاش ناپیریشا   اونتاش ناپیریشا یا اونتاش گال یا اونتاش هوبان (۱۲۷۵-۱۲۴۰ پیش از میلاد) پادشاه بزرگ عیلامی و بنیانگذار زیگورات چغازنبیل است. او در کتیبه‌ای ن...
بیوگرافی ارشک اول ( اشک ) دین و مذهب ارشک یکم ارشک یکم کیست؟ مقاله در مورد ارشک یکم لقب و القاب ارشک یکم همسر و فرزندان ارشک یکم مجسمه ارشک یکم بیوگرافی کامل ارشک یکم زن...
بیوگرافی فرهاد یکم اشکانی   فرهاد یکم (اشک پنجم) پنجمین شاه اشکانی (ح۱۷۶- ح۱۷۱ پ.م.) و جانشین و پسر فریاپت بود. وی تپورستان را تسخیر کرد و طایفه مردها را مجبور نمود ...
بیوگرافی ناصرالدین‌ شاه قاجار تحقیق درباره ناصرالدین‌ شاه نام اصلی ناصرالدین‌ شاه عکس ناصرالدین‌ شاه همسر و فرزندان ناصرالدین‌ شاه بیوگرافی ناصرالدین‌ شاه آرامگاه ناصرالدی...
بیوگرافی شاه تهماسب یکم    شاه تهماسب یکم صفوی جای حکومت ایران دودمان صفویه تاجگذاری ۹۳۰ قمری ۱۵۲۴ میلادی تبریز زادروز ۲۲ فوریه ۱۵۱۴ ۳ اس...
بیوگرافی ارغون‌ خان   ارغون‌ خان چهارمین ایلخان مغول دوران ۶۸۳ - ۶۹۰ ه. ق. ۱۲۸۴ - ۱۲۹۱ م. زادروز ۱۲۵۸ م. مرگ ۶۹۰ ه. ق. ۱۲۹۱ م. ...
بیوگرافی گودرز یکم اشکانی   گودرز یکم (به لاتین: Gotarzes I) شاهزاده‌ای اشکانی است که در زمان پادشاهی مهرداد دوم در بابل قیام کرد و پس از مرگ مهرداد برای مدت کوتاهی به ...
بیوگرافی چارلز لیندبرگ ، هوانورد آمریکایی   چارلز اگوستوس لیندبرگ (به انگلیسی: Charles Augustus Lindbergh)، (۴ فوریه ۱۹۰۲ - ۲۶ اوت ۱۹۷۴) هوانورد آمریکایی بود. او به تاریخ ۲۰ و ۲۱ م...
بیوگرافی بهرام سوم ساسانی   بهرام سوم شاهنشاه ساسانی دوران ۲۹۳ میلادی - ۲۹۳ میلادی مرگ ۲۹۳ میلادی پیش از نرسه پس از بهرام دوم پدر ...
بیوگرافی انوشیروان پسر منوچهر انوشه روان شرف المعالی یکی از حکمرانان زیاریان بود. وی فرزندِ منوچهر پسر قابوس بود. وی پس از مرگ پدرش، حکمران زیاریان شد و حکمرانیِ وی بوسیله سلطان مح...
بیوگرافی جهانشاه قراقویونلو   بیوگرافی و زندگی نامه جهان‌ شاه حقیقی فرمانروای نیرومند قراقویونلو   جهان‌ شاه حقیقی تاجگذاری ۸۴۱ هجری قمری ۸۱۶ هجری خ...
بیوگرافی نوح دوم سامانی   نوح دوم سامانی امیر سامانی دوران ۳۶۵-۳۸۷ (قمری) نام کامل ابوالقاسم نوح بن منصور لقب(ها) امیر رضی مرگ رجب ۳۸...
بیوگرافی نرسه شاه ساسانی   نرسه شاهنشاه ساسانی دوران ۲۹۳ میلادی - ۳۰۲ میلادی مرگ ۳۰۲ میلادی پیش از هرمز دوم پس از بهرام سوم همسر ...
بیوگرافی مظفرالدین‌ شاه قاجار   مظفرالدین‌شاه قاجار تاجگذاری ۱۲۷۵ خورشیدی، عمارت بادگیر تهران زادروز ۳ فروردین ۱۲۳۲ زادگاه تهران، ایران مرگ ...
بیوگرافی وشمگیر حدود قلمروهایی که وشمگیر بر آن‌ها حکومت کرد   زندگی نامه وشمگیر وشمگیر تحقیق درباره وشمگیر زندگی نامه کامل وشمگیر تحقیق در مورد وشمگی...