بیوگرافی کامل ابوشکور بلخی

ابوشکور بلخی (زادهٔ نزدیک به ۳۰۰ (هجری) در بلخ) از شعرای نام‌آور سده چهارم هجری است که به زبان‌های فارسی و عربی شعر گفته‌است. در باره زندگی و شعرهای او آگاهی چندانی به‌جای نمانده‌است. او در روزگار سامانیان می‌زیسته‌است. ابیات و قطعات پراکنده‌ای از آثار او در حدود ۴۰۰ بیت باقی است است.

ابوشکور از مردم بلخ بوده‌است. مهم‌ترین اثر او مثنوی آفرین‌نامه بوده که در بحر متقارب سروده و چنانکه خود گفته در ۳۳۶ هجری به پایان رسانیده‌است. ابوشکور را شاعران سده‌های پس از او در کنار شهید بلخی و رودکی ستوده‌اند. برای نمونه منوچهری چنین می‌گوید:

 

از حکیمان خراسان کو شهید و رودکی بوشکور بلخی و بوالفتح بُستی هکذی

 

او جز آفرین‌نامه شعرهای دیگری هم در قالب‌های قطعه، قصیده و شاید غزل داشته‌است که از آنها تک‌بیت‌هایی به گونه پراکنده به‌جای مانده‌است. شعرهای پراکنده او رادر کتاب‌هایی چون لغت فرس اسدی، قابوسنامه، ترجمان‌البلاغه، المعجم فی معاییر اشعارالعجم، مرصادالعباد، لباب‌الالباب عوفی و… می‌توان یافت.

آفرین‌نامه

این اثر برپایه برآوردهای انجام شده و سنجش بیتهایی که از آن در فرهنگ‌ها به عنوان گواه بهره برده شده‌است دست کم دو سوم شاهنامه فردوسی بوده‌است. از آفرین‌نامه تنها سیصد و اندی بیت به جای مانده‌است. این اثر را که در حکمت و اندرز و پند بوده و در بحر متقارب سروده‌شده را یکی از شاهکارهای زبان پارسی دانسته‌اند. آفرین‌نامه را ابوشکور به نام نوح بن نصر سامانی (پادشاهی از ۳۳۱ تا ۳۴۳) به نظم کشیده‌است، چنانکه می‌گوید:

 

خداوند ما نوح فرّخ‌نژاد که بر شهر ایران بگسترد داد…

 

آغاز نگارش آفرین‌نامه برپایه بیت زیر ابوشکور در ۳۳۳ (هجری) بوده‌است:

 

مر این داستان کش بگفت از فیال ابر سی‌صد و سی و سه بود سال

 

او در بیتی دیگر می‌گوید که در هنگام آفرینش این اثر چندساله بوده‌است:

 

سرانجام کاغاز از این نامه کرد جوان بود چون سی و سه ساله مرد

 

و از این بیت چنین برداشت‌کرده‌اند که سال زادن او نباید پیش از ۳۰۰ هجری قمری باشد.

مضامین شعری ابوشکور

سرایندگان بسیاری پس از ابوشکور بلخی از مضامین شعر او بهره برده‌اند و اشعار تازه‌ای را بر آن پایه‌ها سروده‌اند، برای نمونه در شعر زیر از ابوشکور:

 

به دشمن برت استواری مباد که دشمن درختی‌است تلخ از نهاد
درختی که تلخش بود گوهرا اگر چرب و شیرین دهی مر ورا
همان میوهٔ تلخت آرد پدید از او چرب و شیرین نخواهی مزید
ز دشمن گر ایدون که یابی شکر گمان‌بر که زهراست، هرگز مخور

 

مضمون این شعر در هجونامه محمود-که کسانی از آن فردوسی‌اش می‌شمردند- آمده‌است:

 

درختی که تلخ‌است وی‌را سرشت گرش برنشانی به باغ بهشت
ور از جوی خلدش به هنگام آب به بیخ انگبین ریزی و شهد ناب
سرانجام گوهر به کارآورد همان میوهٔ تلخ بارآورد

 

گفته‌شده که جامی به خواهرزادهٔ چامه سرایش هاتفی سپرد که این مضمون را جامه‌ای دیگر بپوشاند و او چنین سرود:

 

اگر بیضهٔ زاغ ظلمت‌سرشت نهی زیر طاووس باغ بهشت
به هنگام آن بیضه پروردنش ز انجیر جنّت دهی ارزنش
دهی آبش از چشمهٔ سلسبیل در آن بیضه دم دردمد جبرئیل
شود عاقبت بیضهٔ زاغ زاغ برد رنج بیهوده طاووس باغ

 

همچنین ابوشکور در دو بیت چنین می‌گوید:

 

درختی که خردک بود باغبان بگرداند او را چو خواهد چنان
چو گردد کلان باز نتواندش که از کژّی و خم بگرداندش

 

و سعدی این مضمون را چنین می‌گرداند:

 

شاخ تر را چنان که خواهی پیچ نشود خشک جز به آتش راست

 

خود ابوشکور مضمون این بیت رودکی را گرفته:

 

هرکه نامُخت از گذشت روزگار نیز ناموزد ز هیچ آموزگار

 

و چنین برگردانده‌است:

 

مگر پیش بنشاندت روزگار که به زو نیابی تو آموزگار

 

و فردوسی نیز این مضمون را در چهارجای شاهنامه‌اش چنین آورده‌است:

 

نگه‌کن بدین گردش روزگار که به زو نیابی تو آموزگار
یکی نغز بازی کند روزگار که بنشاندت پیش آموزگار
کسی کو بود سودهٔ روزگار نباید به هر کارش آموزگار
گر ایدون که بد بینی از روزگار به نیکی هم او باشد آموزگار

 

در بیت دیگری که ظاهراً مطلع قصیده رثائیه‌ای است، از کشته شدن امیری خبر می‌دهد:

 

آن کس که بر امیر در مرگ باز کرد بر خویشتن نگر نتواند فراز کرد

 

 

بیوگرافی کامل شهید بلخی   ابوالحسن شهید بن حسین جهودانکی بلخی، معروف به شهید بلخی (درگذشت ۳۲۵ هجری قمری) شاعر و متکلم و حکیم پایان سده سوم و چهارم هجری است. او بنا به...
بیوگرافی رحیم روشنیان رحیم روشنیان زمینه فعالیت سینما تولد ۱۲۹۸ خورشیدی بندر انزلی مرگ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ تهران مدفن گورستان بهشت زهرا، قطعه ۱۰، رد...
بیوگرافی کامل عبدالجبار کاکایی   عبدالجبار کاکایی زمینهٔ کاری شاعر ، نویسنده ، زبان شناس و منتقد ادبی زادروز 15 شهریور 1342 ایلام، ایران. ملیت ایرا...
بیوگرافی کامل رجب ابراهیمی   رجب ابراهیمی زادروز آبان ۱۳۱۴ روستای کورعباسلو اردبیل محل زندگی اردبیل.تهران ملیت ایرانی لقب فرهاد ...
بیوگرافی کامل منوچهری دامغانی   اَبوالنَّجم احمَدبن قوص‌بن احمد منوچهری دامغانی (در گذشته به‌سال ۴۳۲ هجری) معروف به منوچهری شاعر ایرانی اهل دامغان بود.   زندگی کو...
بیوگرافی کامل عبید زاکانی   عبید زاکانی نام اصلی خواجه نظام‌الدین عبیدالله زاکانی زمینهٔ کاری شاعر و نویسنده زادروز ۷۰۱ هجری قمری توابع قزوین ...
بیوگرافی کامل بدیع الزمان فروزانفر   بدیع الزمان فروزانفر زادروز ۱۲۷۶ ه‍. خ. بُشرویه درگذشت ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۹ (۷۳سالگی) تهران آرامگاه باغ طوطی (صح...
بیوگرافی کامل پرتو اصفهانی میرزا علی‌رضا اصفهانی فرزند محمدعلی، متخلص به پرتو و مشهور به میرزا آقاجان (یا آقاجان)، شاعر و خوشنویس (به ویژه نسخ‌نویس) سدهٔ سیزدهم هجری قمری (سدهٔ ...
بیوگرافی کامل سهراب سپهری   سهراب سپهری زمینهٔ کاری شعر نو زادروز ۱۵ مهر ۱۳۰۷ ۷ اکتبر ۱۹۲۸ کاشان، ایران مرگ ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹ (۵۱ سال) ...
بیوگرافی حسن رفیعی حسن رفیعی ملیت  ایران زمینه فعالیت نویسنده، بازیگر و کارگردان   حسن رفیعی یک فیلمساز ایرانی است. فیل...
بیوگرافی کامل ابوالفتح سگزی ابوالفتح سگزی یا ابوالفتح سیستانی، از شاعران و ملوک برجسته سیستان در سده یازدهم هجری قمری است. علاوه بر حکومت داری، در سرودن شعر تبحر داشت. گرچه در سی...
بیوگرافی شهروز رامتین   شهروز رامتین نام اصلی ناصر محمدرضایی زمینه فعالیت سینما و تئاتر تولد ۱۳۲۱ تهران ملیت ایرانی پیشه بازیگ...
بیوگرافی کامل فریدون توللی   فریدون توللی زادروز ۱۲۹۸ خورشیدی شیراز پدر و مادر جلال توللی مرگ ۹ خرداد ۱۳۶۴ تهران ملیت  ایران علت مرگ...
بیوگرافی کامل یغمای جندقی   یغمای جَندَقی نام اصلی میرزا رحیم زادروز ۱۱۹۶ (قمری) دهکده خور و بیابانک، جندق مرگ ۱۶ ربیع‌الثانی ۱۲۷۶ (قمری) خور ...
بیوگرافی کامل ابوذر بوزجانی ابوذر بوزجانی (درگذشته‌ی ۳۶۶ - ۳۶۷ هـ.ق) زاهد کرّامی و از صوفیان شاعر قرن چهارم ایرانی بوده است. او متولد بوزجان (بوژگان - تربت جام امروزی) ب...