بیوگرافی کامل سلمان ساوجی

بیوگرافی کامل سلمان ساوجی

 

سلمان ساوجی
نام اصلی خواجه جمال‌الدین سلمان بن خواجه علاءالدین‌محمد
زمینهٔ کاری شعر
زادروز ۷۰۹ (قمری) ساوه
پدر و مادر خواجه علاءالدین‌محمد
مرگ ۷۷۸ (قمری) ساوه
در زمان حکومت جلایریان
دیوان سروده‌ها جمشید و خورشید
فراق‌نامه
تخلص سلمان
اثرگذاشته بر حافظ

 

خواجه جمال‌الدین سلمان بن خواجه علاءالدین‌محمد معروف به سلمان ساوجی (زاده ۷۰۹ (قمری) – درگذشتۀ ۷۷۸ (قمری) – ساوه) از شاعران اوایل قرن هشتم هجری است. وی از بزرگترین قصیده‌سرایان و غزل‌گویان ایران است. پدرش خواجه علاءالدین‌محمد اهل قلم بود.

یکی از دلایل عمدۀ شهرت سلمان، در قصیدۀ مصنوعی به نام بدایع‌الاسحار است که در روزگار جوانی و در مدح غیاث‌الدین محمد وزیر سروده‌است. سلمان این قصیده را به تقلید از سید ذوالفقار شیروانی و قوای گنجه‌ای سرود. در این زمان این شاعر حدود بیست و شش یا بیست و هفت ساله بود.

شعر

سلمان تحصیل کمالات کرد و سخن‌پردازی‌های او تنها از روی قریحه وذوق نبود. در اوایل عمر خواجه غیاث‌الدین محمّد وزیر سلطان ابوسعید بهادر (۷۱۶-۷۳۷) را در قصاید خود مدح کرد و سپس شیخ حسن بزرگ از سلسله جلایریان و سلطان‌حسین و سلطان‌اویس را مدح گفت، او مدّت چهل سال در سفر و حضر و تبریز و بغداد مداحی آن خانواده را نمود. سلمان در درجۀ اوّل قصیده‌سراست و می‌توان او را از آخرین قصیده‌سرایان معروف ایران پیش از صفویان دانست. سلمان در تغزل و عاشقانه‌ها نیز زبردست است و از این جهت مورد توجه قرارگرفت. از اوست:

باد نوروز از کجا این بوی جان می‌آورد جان من پی تا به کوی دلستان می‌آورد
ورنه اقلیم فلک شکرانه این مژده را مسرعان عالم علوی به رسم مژده خواه

سلمان ساوجی در شعر زیر به داستان توطئۀ منصور اشاره دارد که ابومسلم را از مرو به بغداد طلبید و او نرفت، منصور سوگندها خورد و عهدها گرفت که او را آزاری نرساند و ابومسلم از مرو به نیشابور و از آنجا به ری شد. مؤلّف مجمل‌التواریخ می‌نویسد: «چون به ری رسید، رای و خرد آنجا بگذاشت و به همدان شد» وسرانجام به بغداد رفت و به امر منصور کشته شد.

آنکه می‌انداخت سر چون خیمه بر گردن به ری شد اسیر خواری و مستوجب چندین عذاب
کرد رو بر آسمان کای آسمان تدبیر چیست آسمان گفتش «ترکت الرای بالری» در جواب

در منابع به موسیقی‌دانی او اشاره نشده، لیکن رامشییان و موسیقی‌دانان او را گرامی می‌داشتند. دوبیتی او که درباره کاسه‌نوازی مراغی سروده بر این پایه‌است:

آوازهٔ کاسهٔ تو این بنده شنید وز طبع لطیفش به نواها برسید
این کاسهٔ دیده‌ای که بیننده ز ماست تا کاسهٔ دیده هست مثل تو ندید

سلمان گذشته از قصیده و غزل؛ ترجیع‌بند‚ ترکیب‌بند‚ قطعه‚ مثنوی و رباعی نیز گفته‌است:

بوستان بر دوستان افشاند از این بهجت نثار آسمان بر آسمان انداخت زین شادی کلاه

او در تصوف نیز اشعاری دارد:

گر سر و ترک کلاه فقر داری ای فقیر چار ترکت باید اول تا رود کارت به پیش
ترک اول ترک مال و ترک ثانی ترک جاه ترک ثالث ترک راحت ترک رابع ترک خویش

سلمان ساوجی از جمله شاعرانی است که وصف طبیعت را با حرکت و حیات همراه کرده‌است و به اصطلاح به عناصر بی‌جان. شخصیت و خصایص انسانی بخشیده‌است. او به این شیوه بسیاری از وصف‌های خود را سرشار از زندگی و پویایی و حرکت کرده‌است. اغلب تشخیص‌های او در شکل تفصیلی و با نوعی بیان روایی همراه است.

آثار

بسیاری از شعرهای سلمان ساوجی در مدح شیخ حسن و همسرش دلشادخاتون و سلطان‌اویس سروده شده. دو مثنوی یکی موسوم به «جمشید و خورشید» و دیگری «فراق‌نامه» دارد:

  • جمشید و خورشید در ۷۶۳ قمری به پایان رسیده
  • فراق‌نامه در ۷۷۰ قمری به پایان رسید

پایان زندگی

سلمان در آخر عمر از نظر جلایریان افتاد و در ساوه انزوا جست و سرانجام در دوشنبه دوازدهم صفر ۷۷۸ هجری قمری در زادگاه خود درگذشت.

 

بیوگرافی کامل شیخ محمود شبستری   شیخ محمود شبستری (سعدالدّین محمودبن امین‌الدّین عبدالکریم‌بن یحیی شبستری) زادروز ۶۸۷ هجری قمری شبستر درگذشت ۷۴۰ هجری قم...
بیوگرافی کامل عماد خراسانی   عماد خراسانی نام اصلی عمادالدین حسنی برقعی زمینهٔ کاری غزل‌سرا زادروز بهار ۱۳۰۰ خورشیدی توس پدر و مادر سیدمح...
بیوگرافی کامل یغما گلرویی   یغما گلرویی زادروز ۶ مرداد ۱۳۵۴ ۲۸ ژوئیهٔ ۱۹۷۵ ارومیه محل زندگی تهران ملیت ایرانی پیشه شاعر، ترانه‌سرا ...
بیوگرافی کامل فتوحی مروزی   اثیرالدین (شرف‌الحکما) فتوحی مروزی، شاعر ایرانی نیمهٔ دوم سدهٔ ششم هجری است. با ادیب صابر دوستی و مراوده داشت. با انوری نیز معاصر بود و با ا...
بیوگرافی محمود دینی + عکس   محمود دینی نام اصلی محمود دینی زمینه فعالیت بازیگر تولد ۱۳۴۲ بیجار ملیت ایرانی سال‌های فعالیت ۱۳۵۳ - ت...
بیوگرافی کامل ابوذر بوزجانی ابوذر بوزجانی (درگذشته‌ی ۳۶۶ - ۳۶۷ هـ.ق) زاهد کرّامی و از صوفیان شاعر قرن چهارم ایرانی بوده است. او متولد بوزجان (بوژگان - تربت جام امروزی) ب...
بیوگرافی کامل کسایی مروزی   مجدالدین ابوالحسن کسایی مروزی (زادهٔ ۳۴۱ ه‍.ق در مرو)، شاعر ایرانی در نیمهٔ دوم سده چهارم هجری و (شاید) آغاز سده پنجم هجری است. چنان که از ن...
بیوگرافی حسن رفیعی حسن رفیعی ملیت  ایران زمینه فعالیت نویسنده، بازیگر و کارگردان   حسن رفیعی یک فیلمساز ایرانی است. فیل...
بیوگرافی فریدریش شیلر   فریدریش شیلر نام اصلی یوهان کریستوف فریدریش فون شیلر زادروز ۱۰ نوامبر ۱۷۵۹ مارباخ آم نکا، آلمان مرگ ۹ مه ۱۸۰۵ میلا...
بیوگرافی کامل ابن یمین امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طغرایی زادروز ۶۶۴ خورشیدی ۶۸۵ هجری قمری فریومد، جوین، خراسان درگذشت پیش از ۷۴۶ خورشیدی ۷۶...
بیوگرافی کامل حکیم ابوالقاسم فردوسی   فردوسی نام اصلی حکیم ابوالقاسم فردوسی زمینهٔ کاری ادبیات فارسی، شعر زادروز ۳۱۹ خورشیدی ۳۲۹ دهکده توس، خراسا...
بیوگرافی وحید رهبانی + عکس     وحید رهبانی زمینه فعالیت بازیگر، کارگردان تولد ۱۳۵۸ تهران ملیت ایرانی   وحید رهبانی (متول...
بیوگرافی کامل حکیم سنایی   حکیم سنایی زادروز ۴۷۳ هجری غزنه درگذشت ۵۴۵ هجری غزنه آرامگاه غزنه ملیت ایران بزرگ باستان، افغانستان ...
بیوگرافی کامل منوچهر آتشی   منوچهر آتشی زادروز ۲ مهر ۱۳۱۰ روستای دهرود، شهرستان دشتستان مرگ ۲۹ آبان ۱۳۸۴ (۷۴ سال) بیمارستان سینا، تهران ملیت  ...
بیوگرافی کامل محمدتقی بهار   محمدتقی بهار زادروز ۱۶ آبان ۱۲۶۵ ۷ نوامبر ۱۸۸۶ مشهد، ایران پدر و مادر میرزا محمدکاظم صبوری مرگ ۲ اردیبهشت ۱...