بیوگرافی کامل سلمان ساوجی

بیوگرافی کامل سلمان ساوجی

 

سلمان ساوجی
نام اصلی خواجه جمال‌الدین سلمان بن خواجه علاءالدین‌محمد
زمینهٔ کاری شعر
زادروز ۷۰۹ (قمری) ساوه
پدر و مادر خواجه علاءالدین‌محمد
مرگ ۷۷۸ (قمری) ساوه
در زمان حکومت جلایریان
دیوان سروده‌ها جمشید و خورشید
فراق‌نامه
تخلص سلمان
اثرگذاشته بر حافظ

 

خواجه جمال‌الدین سلمان بن خواجه علاءالدین‌محمد معروف به سلمان ساوجی (زاده ۷۰۹ (قمری) – درگذشتۀ ۷۷۸ (قمری) – ساوه) از شاعران اوایل قرن هشتم هجری است. وی از بزرگترین قصیده‌سرایان و غزل‌گویان ایران است. پدرش خواجه علاءالدین‌محمد اهل قلم بود.

یکی از دلایل عمدۀ شهرت سلمان، در قصیدۀ مصنوعی به نام بدایع‌الاسحار است که در روزگار جوانی و در مدح غیاث‌الدین محمد وزیر سروده‌است. سلمان این قصیده را به تقلید از سید ذوالفقار شیروانی و قوای گنجه‌ای سرود. در این زمان این شاعر حدود بیست و شش یا بیست و هفت ساله بود.

شعر

سلمان تحصیل کمالات کرد و سخن‌پردازی‌های او تنها از روی قریحه وذوق نبود. در اوایل عمر خواجه غیاث‌الدین محمّد وزیر سلطان ابوسعید بهادر (۷۱۶-۷۳۷) را در قصاید خود مدح کرد و سپس شیخ حسن بزرگ از سلسله جلایریان و سلطان‌حسین و سلطان‌اویس را مدح گفت، او مدّت چهل سال در سفر و حضر و تبریز و بغداد مداحی آن خانواده را نمود. سلمان در درجۀ اوّل قصیده‌سراست و می‌توان او را از آخرین قصیده‌سرایان معروف ایران پیش از صفویان دانست. سلمان در تغزل و عاشقانه‌ها نیز زبردست است و از این جهت مورد توجه قرارگرفت. از اوست:

باد نوروز از کجا این بوی جان می‌آورد جان من پی تا به کوی دلستان می‌آورد
ورنه اقلیم فلک شکرانه این مژده را مسرعان عالم علوی به رسم مژده خواه

سلمان ساوجی در شعر زیر به داستان توطئۀ منصور اشاره دارد که ابومسلم را از مرو به بغداد طلبید و او نرفت، منصور سوگندها خورد و عهدها گرفت که او را آزاری نرساند و ابومسلم از مرو به نیشابور و از آنجا به ری شد. مؤلّف مجمل‌التواریخ می‌نویسد: «چون به ری رسید، رای و خرد آنجا بگذاشت و به همدان شد» وسرانجام به بغداد رفت و به امر منصور کشته شد.

آنکه می‌انداخت سر چون خیمه بر گردن به ری شد اسیر خواری و مستوجب چندین عذاب
کرد رو بر آسمان کای آسمان تدبیر چیست آسمان گفتش «ترکت الرای بالری» در جواب

در منابع به موسیقی‌دانی او اشاره نشده، لیکن رامشییان و موسیقی‌دانان او را گرامی می‌داشتند. دوبیتی او که درباره کاسه‌نوازی مراغی سروده بر این پایه‌است:

آوازهٔ کاسهٔ تو این بنده شنید وز طبع لطیفش به نواها برسید
این کاسهٔ دیده‌ای که بیننده ز ماست تا کاسهٔ دیده هست مثل تو ندید

سلمان گذشته از قصیده و غزل؛ ترجیع‌بند‚ ترکیب‌بند‚ قطعه‚ مثنوی و رباعی نیز گفته‌است:

بوستان بر دوستان افشاند از این بهجت نثار آسمان بر آسمان انداخت زین شادی کلاه

او در تصوف نیز اشعاری دارد:

گر سر و ترک کلاه فقر داری ای فقیر چار ترکت باید اول تا رود کارت به پیش
ترک اول ترک مال و ترک ثانی ترک جاه ترک ثالث ترک راحت ترک رابع ترک خویش

سلمان ساوجی از جمله شاعرانی است که وصف طبیعت را با حرکت و حیات همراه کرده‌است و به اصطلاح به عناصر بی‌جان. شخصیت و خصایص انسانی بخشیده‌است. او به این شیوه بسیاری از وصف‌های خود را سرشار از زندگی و پویایی و حرکت کرده‌است. اغلب تشخیص‌های او در شکل تفصیلی و با نوعی بیان روایی همراه است.

آثار

بسیاری از شعرهای سلمان ساوجی در مدح شیخ حسن و همسرش دلشادخاتون و سلطان‌اویس سروده شده. دو مثنوی یکی موسوم به «جمشید و خورشید» و دیگری «فراق‌نامه» دارد:

  • جمشید و خورشید در ۷۶۳ قمری به پایان رسیده
  • فراق‌نامه در ۷۷۰ قمری به پایان رسید

پایان زندگی

سلمان در آخر عمر از نظر جلایریان افتاد و در ساوه انزوا جست و سرانجام در دوشنبه دوازدهم صفر ۷۷۸ هجری قمری در زادگاه خود درگذشت.

 

بیوگرافی کامل ابوسلیک گرگانی ابوسلیک گرگانی زادروز نیمه دوم سده سوم هجری گرگان محل زندگی گرگان ملیت ایرانی پیشه شاعر سبک خراسانی دوره فرم...
بیوگرافی کامل خواجوی کرمانی   خواجوی کرمانی نام اصلی کمال‌الدین ابوالعطاء محمودبن علی‌بن محمود زمینهٔ کاری شعر، عرفان، ریاضیات و طب زادروز ...
بیوگرافی کامل مسعود سعد سلمان   مسعود سعد سلمان شاعر دورهٔ غزنوی که در نیمهٔ دوم قرن پنجم و آغاز قرن ششم هجری می‌زیسته‌است. زندگی مسعود سعد سلمان، در سال ۴۳...
بیوگرافی کامل آصف قهفرخی علی محمد، معروف به کربلایی میرزا و متخلص به آصف قهفرخی (زاده ۱۲۷۳ ه. ق در قهفرخ (فرخ شهر کنونی) در استان چهارمحال و بختیاری - ۱۳۳۸ ه. ق، در مح...
بیوگرافی کامل عارف قزوینی   عارف قزوینی نام اصلی ابوالقاسم عارف قزوینی زمینهٔ کاری شاعر، تصنیف‌ساز زادروز ۱۲۵۹ خورشیدی قزوین، ایران ...
بیوگرافی کامل حکیم سنایی   حکیم سنایی زادروز ۴۷۳ هجری غزنه درگذشت ۵۴۵ هجری غزنه آرامگاه غزنه ملیت ایران بزرگ باستان، افغانستان ...
بیوگرافی کامل حافظ شیرازی   حافظ شیرازی نام اصلی خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدّین شیرازی زمینهٔ کاری شعر، فلسفه و عرفان زادروز ۷۰۶حدود...
بیوگرافی کامل میر احمد ثاراللهی   میر احمد ثاراللهی زادروز ۲٩ فروردین ۱۲۸۴ رشت محل زندگی مقیم شهر رشت از سال ۱۲۸۴ ملیت  ایران لقب ثاری ...
بیوگرافی محمود دینی + عکس   محمود دینی نام اصلی محمود دینی زمینه فعالیت بازیگر تولد ۱۳۴۲ بیجار ملیت ایرانی سال‌های فعالیت ۱۳۵۳ - ت...
بیوگرافی کاظم روشن‌ ضمیر کاظم روشن‌ ضمیر زمینه فعالیت سینما ملیت  ایران پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ۱۳۵۶-۱۳۴۴   کاظم روشن‌ضمی...
بیوگرافی کامل لیلا صادقی   لیلا صادقی زمینهٔ کاری شعر فارسی، داستان‌نویسی، ترجمه و تحقیق زادروز ۲۸ فروردین ۱۳۵۶ ۱۹۷۷ (میلادی) تهران ملی...
بیوگرافی کامل فرخی سیستانی   ابوالحسن علی بن جولوغ فرخی زادروز سال ۳۷۰ هجری قمری غزنه (سیستان) درگذشت ۴۲۹ هجری قمری غزنه آرامگاه آرامگاه فرخی س...
بیوگرافی افشین ذی نوری + عکس   افشین ذی نوری زمینه فعالیت دوبلور، مجری تلویزیون، بازیگری تولد ۱۳۵۵ تهران ملیت ایرانی   افشین ذی‌نو...
بیوگرافی کامل فتوحی مروزی   اثیرالدین (شرف‌الحکما) فتوحی مروزی، شاعر ایرانی نیمهٔ دوم سدهٔ ششم هجری است. با ادیب صابر دوستی و مراوده داشت. با انوری نیز معاصر بود و با ا...
بیوگرافی پیمان سنندجی‌ زاده پیمان سنندجی‌ زاده زمینه فعالیت سینما تولد ۱ آذر ۱۳۵۲ کرمانشاه مرگ ۲۰ آذر ۱۳۷۴ ملیت  ایران سال‌های فعالیت ۱۳۷۴ ...