بیوگرافی برزویه پزشک

 

بُرْزویه، پزشک نامدار و پیشوای پزشکان ایران در عصر خسرو انوشیروان ساسانی، گردآورندهٔ کلیله و دمنه و احتمالاً مترجم پنجه تنتره از سانسکریت به زبان پهلوی که بخشی از کلیله و دمنه را تشکیل می‌دهد، بوده‌است. این نام در فارسی میانه به شکل برزوی، ساخته شده از دو جزء «بُرز» به معنای بلند مرتبه و متعالی و پسوند تحبیب «اوی» آمده و در فارسی باستان به صورت برزآویا (Brz-auya) آمده است.

برزویه و بزرگمهر

در برخی نوشتارها بزرگمهر، وزیر دربار ساسانی در زمان انوشیروان با برزو یا برزویه پزشک دربار انوشیروان یکسان انگاشته شده است که شاید به دلیل هم‌زمانی این دو بوده باشد.

زندگینامه برزویه طبیب در کلیله و دمنه

چنین گوید برزویه طبیب، مقدم اطبای پارس، که پدر من از لشکریان بود و مادر من از خانه علمای دین زرتشت بود. و اول نعمتی که ایزد تعالی و تقدس، بر من تازه گردانید، دوستی پدر و مادر بود و شفقت ایشان بر حال من، چنان که از برادران و خواهران مستثنی شدم و به مزید تربیت و ترشیح مخصوص گشت. و چون سال عمر به هفت رسید، مرا بر خواندن علم و طب تحریص نمودند. و چندانکه اندک وقوفی افتاد و فضیلت آن بشناختم، به رغبت صادق و حرص غالب در تعلم آن کوشیدم، تا بدان صنعت شهرتی یافتم و در معرض معالجت بیماران آمدم. آنگاه نفس خویش را میان چهار کار که تکاپوی اهل دنیا از آن نتواند گذشت، مخیر گردانیدم: وفور مال و لذات حال، و ذکر سایر و ثواب باقی. و پوشیده نماند که علم طب نزدیک همهٔ خردمندان و در تمامی دین‌ها ستوده است. و در کتب آورده‌اند که فاضل‌تر اطبا آن است که بر معالجت از جهت ذخیرت آخرت مواظبت نماید، که به ملازمت این سیرت نصیب دنیا هر چه کامل‌تر بیاید و رستگاری عقبی مدخر گردد، چنان که غرض کشاورز در پراکندن تخم، دانه باشد که قوت او باشد، اما کاه که علف ستوران است به تبع آن هم حاصل آید. از جمله بر این کار اقبال تمام کردم و هر کجا بیماری نشان یافتم که در وی امید صحت بود، معالجت او بر وجه حسبت بر دست گرفتم، (برای رضای خدا و بدون طمع و اجر) و چون یک چند بگذشت و طایفه‌ای را از امثال خود در مال و جاه بر خویشتن سابق دیدم، نفس بدان مایل گشت، و تمنی مراتب این جهانی بر خاطر گذشتن گرفت، و نزدیک آمد که پای از جای بشود.

با خود گفتم: ای نفس! میان منافع و مضار خویش فرق نمی‌کنی، و خردمند چگونه آرزوی چیزی در دل جای دهد که رنج و تبعت آن بسیار باشد و انتفاع و استمتاع اندک؟ و اگر در عاقبت کار و هجرت سوی گور فکر شافی واجب داری، حرص و شَرَه این عالم فانی به سرآید. و قوی‌تر سببی ترک دنیا را مشارکت این مشتی دون عاجز است که بدان مغرور گشته‌اند. از این اندیشه ناصواب درگذر و همت بر اکتساب ثواب مقصور گردان، که راه مخوف است و رفیقان ناموافق و رحلت «نزدیک و هنگام حرکت» (به سوی مرگ) نامعلوم… به صواب آن لایق تر که بر معالجت مواظبت نمایی و بدان التفات نکنی که مردمان قدر طبیب ندانند، لکن در آن نگر که اگر توفیق باشد و یک شخص را از چنگال مشقت خلاصی طلبیده آید، آمرزش بر اطلاق مستحکم شود؛ آنجا که جهانی از تمتع آب و نان و معاشرت جفت و فرزند محروم مانده باشند، و به علت های مزمن و دردهای مهلک مبتلا گشته، اگر در معالجت ایشان برای حِسبَت سعی پیوسته آید و صحت و خفت ایشان تحری افتد، اندازهٔ خیرات و مثوبات آن کی توان شناخت؟

چون بر این سیاقت در مخاصمت نفس مبالغت نمودم، به راه راست باز آمد و به رغبت صادق و حسبت بی ریا به علاج بیماران پرداختم و روزگار در آن مُستغرق گردانیدم تا به میان آن، درهای روزی بر من گشاده گشت.

کارها

دکتر سیریل الگود درباره برزویه طبیب می‌نویسد: « دوران سلطنت انوشیروان از نظر ترجمه‌هایی که در آن انجام شده است قابل توجه است. در زمان او آثار نویسندگان مهم یونان و هند به فارسی ترجمه شد که در میان آنها کتب افلاطون، ارسطو و افسانه‌های بیدپای هندی به نام کلیله و دمنه قابل ذکر است. برای تهیه این اثر اخیر برزویه طبیب که به فارسی بزرگمهر نامیده می‌شود به طور نهانی به هندوستان اعزام شد تا به هر قیمتی شده آن را به دست آورد. برزویه طبییب تنها پزشک دورهٔ ساسانی است که اطلاعات کامل درباره‌اش موجود است. از حسن تصادف زندگینامه او نیز بر جای مانده است، زیرا ابن مقفع در ترجمه خود از افسانه‌های بیدپای، این شرح را به عنوان مقدمه آورده است»[نیازمند منبع].

از کارهای دیگر برزویه پزشک، برگرداندن نسکی به نام پنجه تنتره از سانسکریت به زبان پهلوی است. کتاب دیگری به نام حکمت هندی، که در سال ۱۰۷۰ میلادی (۴۶۲ هجری قمری) بدست شمعون انتاکی از تازی به یونانی برگردانده شد را هم از برزویه می‌دانند.

 

بیوگرافی ابوالحسن طبری ابوالحسن طبری آملی طبری پزشکی دانشور و از شاگردان محمد زکریای رازی بوده‌است. وی در ری می‌زیسته‌است. ابتدا پزشک مخصوص ابوعبدالله بریدی حاکم اهواز بو...
بیوگرافی ابوبکر بن مظهر   ابوبکر بن مظهر (یا ابوبکر مطهر) بن محمد جمالی یزدی دانشمند ایرانی پایان سده‌ٴ دوازدهم میلادی است. وی مولف کتابی است به نام فرح‌نامه‌ٴ جمالی ...
بیوگرافی دکتر سیاوش شهشهانی دکتر سیاوش میرشمس شهشهانى متولد ۱۰ خرداد ۱۳۲۱ در تهران است. در هجده سالگى ایران را براى ادامه تحصیل به مقصد میشیگان آمریکا ترک کرد. در کالج هوپ می...
بیوگرافی استیون هاوکینگ   استیون ویلیام هاوکینگ (به انگلیسی: Stephen William Hawking) (زادهٔ: ۸ ژانویه ۱۹۴۲) فیزیکدان نظری، کیهان‌شناس و نویسندهٔ بریتانیایی و مدی...
بیوگرافی ارشمیدس   ارشمیدس (به یونانی: Άρχιμήδης) (زادهٔ ۲۸۷ ق. م - ۲۱۲ ق. م∗) ریاضیدان، فیزیکدان، مهندس، مخترع و منجم یونان باستان و از اهالی جزیره ساموس ...
بیوگرافی قطب‌ الدین شیرازی   نام کامل قطب الدین محمود بن مسعود بن مصلح شیرازی زادروز صفر ۶۳۳ قمری (آبان ۶۱۴) زادگاه شیراز، تاریخ مرگ یکشنبه ۱۷ یا ...
بیوگرافی دکتر رضا منصوری     رضا منصوری، فیزیک‌دان ایرانی و استاد دانشکدهٔ فیزیک دانشگاه صنعتی شریف است. زمینهٔ پژوهشی او نسبیت و کیهان‌شناسی است. او در دو...
بیوگرافی اسماعیل جرجانی   حکیم ابوالفضائل سيداسماعيل گرگانی الجرجاني المتطبب نام اصلی الامير السيد الامام زين‌الدين اسماعيل بن الحسن بن محمد بن محمود بن اح...
بیوگرافی ابوزید بلخی ابوزید احمد بن سهل بلخی (در حدود ۳۲۲ هجری قمری) جغرافی‌دان، ریاضی‌دان، از پیروان فرقهٴ امامیه و شاگرد کندی بود. وی نویسنده‌ای بسیارنویس و آگاه به دانش...
بیوگرافی دکتر رضا ملک‌ زاده     رضا ملک‌زاده وزیر بهداشت ایران مشغول به کار : ۱۳۶۹ – ۱۳۷۲ رئیس‌جمهور اکبر هاشمی رفسنجانی پس از ایرج ...
بیوگرافی پرهام اعرابی   پرهام اعرابی (زادهٔ ۲۵ اوت ۱۹۷۶) استاد ایرانی-کانادایی دانشگاه تورنتو در رشته مهندسی برق است. او در سال ۲۰۰۵ به عنوان یکی از ۳۵ مخترع جوان (...
بیوگرافی رابرت بویل   رابرت بویل (به انگلیسی: Robert Boyle) ‏ (۲۵ ژانویه ۱۶۲۷ در لیزمور کاسل ایرلند - ۳۰ دسامبر ۱۶۹۱)، شیمی‌دان، فیزیک‌دان، فیلسوف طبیعی و مخت...
بیوگرافی دکتر محمد فرهادی محمد فرهادی در سال ۱۳۲۸ در شاهرود متولد شد. او در سال ۱۳۴۷ در دانشگاه فردوسی مشهد پذیرفته شد و دوره طب عمومی و تخصصی را در این دانشگاه سپری کرد و در س...
پرویز جبل عاملی کیست؟ زندگی نامه کامل پرویز جبل عاملی پرویز جبل عاملی اهل کجاست؟ پرویز جبل عاملی عکس همسر و فرزندان پرویز جبل عاملی دانشگاه پرو...
بیوگرافی الغ‌ بیگ تمبر یادبود الغ‌ بیگ - انتشار در سال ۱۹۹۴ - ازبکستان   بیوگرافی و زندگی نامه اُلُغ‌بیگ فرزند شاهرخ و نوه تیمور لنگ پادشاه ستاره‌شناس ر...