آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

کاپ کیک پاستا را عصرانه بخورید ماهنامه سرآشپز - سارا خسرویان: کاپ کیک ها همیشه جزو خوشمزه ترین دسرها هستند، البته نیازی نیست که کاپ کیک ها حتما دسر و شیرینی باشند، در این مطلب...
ترس از نزدیکی، باورهای غلط واژینیسموس یعنی ترس از نزدیکی که مانع دخول می‌شود. یعنی مدتی هست که تلاش برای دخول میکنید و معاینه هم شده اید و از نظر پرده مشکلی نداشتید، اما مو...
تعیین جنسیت جنین، روش علمی پیشرفته آیا شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که به رنگ صورتی یا آبی فکر می‌کنید؟ درست است که سلامت کودک اولین اولویت در بارداری است اما طبیعی است که اگ...
مراقبت های بعد از سقط، زنان بخوانند سوال:با سلام من 29 سال دارم و اردیبهشت امسال باردار بودم و در 7 هفتگی سقط شد دکتر واسم قرص آهن (ferro) نوشت که روزی 2 تا بخورم که من 3و4 بیشتر از...
مفهوم نقاشی بچه ها، ترجمه کنید نکات گوناگونی در نقاشی کودک وجود دارد که می تواند مفهوم خاصی داشته باشد. با آگاهی از این نکات شما می توانید تا حدودی با مفاهیم نقاشی فرزندتان آشن...
طریقه مصرف سوسپانسیون نیستات سوالباسلام. نوزاد 5/5 ماهه ای دارم که مدت پنج روزه دهانش برفک زده بردمش دکتر یه سوسپانسیون نیستات بهش داده ودستورش رو گفته روزی سه بار با گوش پاک...
شرایط وجوب و صحت روزه روزه برای افرادی واجب است كه  شرایط روزه گرفتن را داشته باشند   "روزه " در شرع مقدس اسلام آن است كه انسان در تمام روز (از طلوع فجر تا...
تالاسمی شدید کودک، علائم مجید آراسته رئیس انجمن تالاسمی ایران درخصوص بیماری تالاسمی گفت: تالاسمی یکی از شایع‌ترین اختلالات ژنتیکی مادرزادی در دنیا و یک بیماری تک ژنی است....
میزان شیر خشک دادن به نوزاد، می دانید؟ پرسش باسلام من نوزاد پسر یک ماه دارم به دلیل زخم نوک پستان و عفونت کردن نتونستم اونطور که باید به بچم شیر بدم الان شیر خشک میخوره من چطور میتونم ...
اختلاف سنی مناسب برای ازدواج، می دانید؟ سوالسلام .من دختری رو دوس دارم که 5سالو 5ماه ازش بزرگترم.آیا اگه ازدواج کنیم مشکلی پیش میاد؟؟؟؟؟؟؟ جوابباسلامکاربر گرامی اختلاف سنی شما دو نفر بس...
گرفتن شیشه شیر از کودک، حرف دیگران!/ صدای دکتر کودکان نوپایی که از شیشه شیر یا پستانک اسفاده می کنند که دیگران درمورد اینکه از وقتش گذشته نظر می دهند. این امر باعث ناراحتی والدین می شود که چرا...
آلرژی زاهای خطرناک مصرف برخی موادغذایی باعث ایجاد آلرژی در بدنمان می شود بهتر است با آن ها آشنا شوید و به فرزندتان با احتیاط بدهید بادام زمینی از جمله معروفترین خوردنی آ...
بازی با کودکان، شانه خالی نکنید وقتی اسم بازی می‌آید، فکر می‌کنیم که باید ساعت‌ها کنار کودکان بنشینیم و پازل‌ها را کنار هم بچینیم یا با عروسک‌ها و ماشین‌ها بازی کنیم. این تفکر کاملا ...
چرا برخی افراد مدام احساس گرسنگی می کنند؟  کم شدن آب بدن، یکی از دلایل احساس گرسنگی است   چرا برخی افراد مدام احساس گرسنگی می کنند؟ برخی افراد همیشه احساس گرسنگی می‌کنند. فکر می‌...
تقویت اسپرم مردان، گیاه خرنوب چیست؟  تقویت اسپرم مردان با خرنوب!گیاه خرنوب در مردان بالابرنده تعداد اسپرمها و بالابرنده کیفیت اسپرمهاست. خرنوب به لحاظ دارابودن ویتامین ها و املاح کل...