آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

آشنایی با شهرستان سراب   اطلاعات کلی کشور ایران استان آذربایجان شرقی مرکز سراب (شهر) سال شهرستان شدن ۱۳۲۷ مردم جمعیت ۱۳۲٬...
با ترفندهای ساده از آلزایمر پیشگیری کنید   با ورزش های خاص مغزی و فعال نگهداشتن مغز می توان روند ابتلا به آلزایمر را متوقف كرد   با ترفندهای ساده از آلزایمر پیشگیری کنید ...
سریال باغ گیلاس باغ گیلاس نام یک مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی مجید بهشتی است که در سال ۱۳۷۲ ساخته شد و در سال ۱۳۷۳ از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گر...
گالری انواع مدل میز ناهار خوری جدید و لوکس برای آشپزخانه گالری انواع مدل میز ناهار خوری جدید و لوکس برای آشپزخانه جدیدترین و شیک ترین مدل میز ناهار خوری جدید و لوکس برای آشپزخانه انواع مجموعه م...
بازی بچه ها، خیلی منظم باشه خوبه؟ سوالباسلام.من یک پسر دوسال و ده ماهه دارم که چند وقتیه بازی هاش خیلی منظم شده به طوریکه قبلن با اسباب بازیهاش بازی میکرد اما الان خیلی مرتب اونار...
مدفوع خلطی نوزاد، علت چیست؟ سوالباسلام. نوزاد سه ماه و نیمی دارم که مدفوعش خلط مانند هست میخواستم ببینم علتش چی هس بعضی مواقع هم دوالی سه روز مدفوع نمیکنه ایا طبیعی هس؟باتشک...
عوارض خوردن جگر در دوران بارداری حتی اگر کسی کله پاچه هم نخورد به احتمال زیاد جگر و دل و قلوه دوست دارد. جگر سرشار از ویتامین A، آهن و ترکیبات دیگر بوده و یکی از گوشت های مغذی دنی...
ازدواج در اروپا ازدواج اروپایی ازدواج اروپا ازدواج موقت اروپا ازدواج با اروپايي ازدواج در اروپا ویزای ازدواج اروپا ازدواج با اروپایی سایت ازدواج اروپ...
روانشناسی زوجهای نابارور، چطوری کنار بیایم؟ درباره روان‌شناسی ناباروریهنوز چند سالی از ازدواج‌تان نگذشته که ناگهان سیلی از سوالات مشابه در و همسایه و دوست و آشنا گریبان شما و همسرتان را می‌...
قرص راکوتان، قصدبارداری دارم چه مدت پس از مصرف کپسول راکوتان میشه باردار شد؟
ناباروری زوجین، تعریف دقیق!/ کلیپ به زوجی نابارور می گویند که حداقل یک سال است که تصمیم به بچه دار شدن دارند و بچه دار نمی شوند. بعد از این یک سال باید زوجین برای ناباروری بررسی ب...
طرز تهیه پیراشکی سیبِ خوشمزه وب‌سایت آوای سلامتی: در پیراشکی سیب تکه های سیب به خمیری نرم و سبک آغشته شده و کاملا سرخ برشته و طلایی شده اند . آن را گرم و همراه سس بادام مخصو...
مهارت های زبانی کودکان، چگونه تقویت کنیم؟ آموختن حروف برای کودکان پیش دبستانی کاری دشوار است، اما یافته های تازه نشان می دهند، کودکانی که پس از صرف ناهار چرت می زنند مهارت های زبانی شان ت...
درمان ترک پوستی بارداری، بهترین روش تا 90 درصد خانمها در دوران بارداری مستعد ترک پوستی هستند. اگرچه برای مادر و جنین خطری ایجاد نمی کند ولی بسیاری از خانمها را به لحاظ ظاهری نگران م...
کیست تخمدان و لکه بینی، ارتباطی دارند؟ سوالسلام.خسته نباشید. 3ماهه قبل بچه سقط کردم.دکتر مراجعه کردم گفت کیست داری.برام قرص روکین تجویز کرد.اما هنوزم لکه بینی دارم.میخواستم بدونم این ل...