آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

ماهی خوردن در بارداری، چقدر نیاز است؟ کارشناس ارشد تغذیه در دانشکده تغذیه و علوم غذایی شیراز، گفت: مصرف مقادیر کافی امگا 3 می تواند خطر ابتلا به آلرژی و حساسیت ها را در کودک کاهش دهد؛...
کاهش مرگ و میر در بارداری، اقدامات دولت راضیه ماندنی کارشناس بهداشت و رابط مادران گفت : کاهش مرگ و میر مادران باردار علاوه بر فراهم بودن امکانات و خدمات پزشکی و درمانی،نیازمند تعامل جدی...
ژورنال شیک ترین مدل رنگ رژ لب عروس ۲۰۱۷ ژورنال شیک ترین مدل رنگ رژ لب عروس ۲۰۱۷ – ۹۶  جدیدترین و شیک ترین مدل رنگ رژ لب عروس ۲۰۱۷ – ۹۶  انواع مجموعه مدل آرایش جدید و شیک پیش...
ناهنجاری رفتاری کودکان، آرامش را به خانه بیاورید طبیعت هیچ کدام از بچه‌ها شبیه هم نیست؛ حتی خواهرها و برادرهایی که از یک پدر و مادر متولد و در یک فضای خانوادگی مشترک رشد و نمو خود را آغاز می‌کنن...
نوزاد پسر، شستن اندام تناسلی چگونه باید آلت تناسلی نوزاد پسرم را تمیز کنم؟ با عقب کشیدن پوست ختنه گاه آن ناحیه را پاک میکنم. آیا درست است؟پاسخ برجی ایرلند، نرس ماما: اندام تن...
خطرات اشعه ایکس در بارداری  گروه ترجمه نی نی بان: چگونه می توان فرزندمان را از خطرات نامحسوسی مثل اشعه | ، گوشی های موبایل و سایر ادوات و وسایل تکنولوژیک برحذر نگه داریم.وقت...
خوردن کورن فلکس، مفید با مضر؟ همیشه می گویند خودن کورن فلکس نه تنها بی خطر است، بلکه می تواند یک صبحانه مغذی برای بچه ها باشد؛ اما آیا واقعا این طور است؟کورن فلکس ها اغلب با و...
انواع تفریح برای کودکان، مجانی خوش بگذرونید به عنوان کسی که در دنیای متمدن امروزی زندگی می کند،هوس­ انگیز است که اینجا و آنجا پول خرج کنید. شده حتی چند تومان. با این حال، گمان می کنم مهم اس...
افزایش وزن در شیردهی، علتش چیه؟ سوالباسلام من در دوران شیردهی هستم ولی مرتبا وزنم بالا میرود اگر بخواهم تا پایان شیردهی رژیم نگیرم اضافه وزن زیادی پیدا میکنمبرای کاهش وزن چه کنم...
بارداری بعد از سقط، چقدر صبر کنم؟ سوال:سلام. من حدود یک ماهه باردار بودم. پس از ترسیدن زیاد بچه سقط شد. حالا چند ماه باید صبر کنم تا یک بارداری سالم داشته باشم. الان اگر اقدام کنی...
آموزش زبان به کودک، براش سنگین نیست؟ اگر فرزندتان یک زبان خارجی یاد بگیرد و آن را به ذهن بسپارد بعدها جایگاه بهتری در بازار کار جهانی خواهد داشت. البته او را مجبور به این کار نکنید و...
حالت خوابیدن نوزاد، طریقه صحیح سوال مخاطب نی‌نی‌بان: پسری پنجاه ماه هفده روزه. با وزن 9500. بیست روزی هست میچرخه روی شکم. شبا کلا روی شکم می چرخه. وقتی بلندش می کنیم جیغ ...
فهرست نویسندگان اهل انگلستان آ داگلاس آدامز کارن آرمسترانگ ا ادوارد هرون آلن ادوراد کریستین ژوزف ادیسون ادموند اسپنسر پل استراترن برام استوکر را...
علائم شکستگی استخوان و راههای درمان شکستگی استخوان شکستگی استخوان بازو شکستگی استخوان روی پا شکستگی استخوان ران شکستگی استخوان ترقوه شکستگی استخوان دنبالچه شکستگی استخوان فمور شکستگی اس...
درمان افسردگی بارداری، چگونه؟ حاملگی را می توان یک تمرین ۹ ماهه برای یک واقعه بزرگ (زایمان و تولد کودک) دانست؛ پس از آنکه هیجان اولیه اطلاع دادن حاملگی به اطرافیان از بین برود، ش...