آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

شیر ندارم چیکار کنم؟ سوالباسلام. من فرزندم امروز 19 روز است که به دنیا اومده، فرزند اولم هم هست. ولی با مشکل شیر روبرو هستم، لطفا راهنماییم کنید. جواببا سلام به شما م...
عکس ماهچهره خلیلی و پسرش ماهچهره جان الآن این ماشاالله از روی خوشحالی بود یا حرص؟!
عوارض ورزش در هوای آلوده ورزش در هوای آلوده سبب تشدید اثرات منفی آلودگی بر انسان می شود چون زمینه ورود حجم بالایی از ذرات معلق و گازهای آلوده را به بدن فراهم می کند. هنگام ور...
تعویض لوازم آرایش تعویض لوازم آرایش به جرات میتوان گفت خیلی از خانم‌ها به این مساله توجه نمی‌کنند اما لوازم آرایش تاریخ انقضا دارند. کاملا دقیق و واضح نیس...
خطرات واریس در بارداری، امان از پادرد! برخی زنان در دوران بارداری ممکن است دچار واریس شوند. گشاد شدن و تورم سیاهرگ‌ها واریس نامیده می‌شود. سیاهرگ‌های واریسی، آبی یا بنفش است و اغلب در ...
دختر۹ساله ام می گوید این آقا را (هاشمی رفسنجانی) تاحالا در تلویزیون ندیده ام! معاون فرهنگی وزیر ارشاد در توییتر خود نسبت به برخورد صدا و سیما در مقابل آیت‌الله هاشمی رفسنجانی انتقاد کرد. انتقاد معاون فرهنگی وزیر ارشاد از عملک...
رشد نوزادان، پرهیز غذایی می کنم سوال:سلام. من یک دختر چهار ماهه دارم  از سه ماهگی متوجه شدم که به پروتئین گاوی حساسیت دارد چون در مدفوعش رگه های خونی بود. دخترم شیر مادر می خورد...
خوردن زنجبیل در بارداری، خوبه؟ سوالسلام وقت بخیر. ببخشید سوال من در مورد اینکه مصرف زنجفیل در دوران شیر دهی آیا ضرر دارد؟  جوابسلام وقت شما هم بخیر مصرف زنجبیل در دوران شیردهی ...
راه حل تنظیم قاعدگی، طب سنتی سوال:باسلام خدمت خانم دکتر، من از زمان پریودیم تا الان همیشه پریودی نامنظمی داشتم و همیشه زمانی که پریود میخاستم بشم جوش میزدم بخاطرجوشام رفتم دک...
رژیم غذایی مناسب قبل بارداری، راهنمایی کنید سوالبا سلام من 7 سال هست ازدواج کردم و  می خواهیم اقدام به بارداری کنیم (فرزند دوم)  سوال من این هست که چه غذاهایی را از الان بخورم که برای من و ...
میخوام سیسمونی بخرم، چی بگیرم؟ نکات مهم برای خرید سیسمونی نوزاد1- انتخاب تخت نرده‌ای قابل تنظیم برای کودکی که به زودی یاد می‌گیرد از نرده بالا برود و نسبت به محیط اطراف کنجکاو می‌‌ش...
علت تب در بارداری، واقعا خطرناکه؟ زنان باردار با چالش های بسیاری در حین بارداری خودشان مواجه هستند که در مراحل اولیه بارداری بسیار حساس تر است. از این رو آیا خطرناک است که شما در ...
ویدیو بچه بامزه(۴۶)/ کلیپ بچه ها باکارای بامزه ای که میکنن باعث خنده بزرگترهاشون میشن در این ویدیو گزیده ای از کارای بامزه بچه هارو می بینیم.در صورت پخش نشدن ویدئو بر روی ...
عوارض فیبروئید رحمی در زنان یک مطالعه فرانسوی نشان می‌دهد که زنان دچار به فیبروئیدهای رحمی دردسرساز، یک سال پس از درمان غیرجراحی آمبولیزاسیون فیبروئید رحمی، شاهد بهبود زندگی...
عوامل موثر بر ناباروری در زنان/ صدای دکتر ناباروری در خانم ها دارای سه علت اصلی و مهم می باشد. اول بحث تخمک گذاری بعد بحث لوله های رحمی و مورد آخر اسپرم همسر می باشد که هر کدام را توضیح د...