آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

بی نظمی عادت ماهانه، راهکار داره؟ سوال:سلام وقت بخیر دختری دارم 12 ساله که حدود یک سال و نیم است پریود می شود در چند ماه اخیر فاصله بین دو قاعدگی کمتر از 20 روز است لطفا راهنمایی ...
سرماخوردگی در بارداری، استرس مادرانه! سوال:هفته 19بارداری هستم سرماخوردگی شدید دارم گلوم خیلی عفوتت داره دکتر بهم پنیسیلین وپنادر داده بزنم موردی نداره؟جواب:اگر پزشک معالج از بارداریت...
انتخاب پزشک برای زایمان، اولویت ها کدامند؟ پزشک مهم‌ترین نقش را در مراقبت‌های دوران بارداری بر عهده دارد و می‌تواند با مشاوره و تشخیص صحیح، در داشتن تجربه‌ا‌ی دلنشین در بارداری موثر باشد و...
جاذبه‌های طبیعی شیراز از جاذبه‌های طبیعی شهر شیراز می‌توان به آبشار کوهمره سرخی، برم‌دلک، پارک قلعه‌بندر، پارک ملی بمو، باغ پرندگان شیراز، پیربناب، چشمهٔ جوشک، چشمهٔ خارگان...
دعا برای زایمان سریع و کم درد، فرموده ائمه در روایات آمده است که خواندن سوره‌های قدر و یس باعث کم شدن درد زایمان و دعا برای زایمان سریع می گردد. همچنین در احادیث، دعاهای گوناگونی نقل شده ک...
نحوه درست کردن پیده گوشت در این مطلب می خواهیم نحوه درست کردن پیده گوشت به همراه مواد لازم برای تهیه این خوارکی مقوی به شما آموزش دهیم با ما همراه باشید. مواد ل...
اختلال کم توجهی کودکان، آروم و قرار نداره این اختلال در بر گیرنده کودکانی است که از دستورها اطاعت نمی‌کنند.آنها از لحاظ هیجانی تحریک پذیر و خشن هستند، پیوسته از یک فعالیت به کار دیگری می‌...
درد پستانها در شیردهی، به خاطر چیه؟ سوال:باسلام خدمت شما مشاوره گرامی من دختری 19ماهه دارم که حدود1هفته از پریودیم تاخیر داشتم البته درطول مدت شیردهی چنددفعه این اتفاق برای من افتاد...
آزار جنسی زنان در وسایل نقلیه عمومی (عکس) پس از انتشار گزارشی درباره آزار و اذیت جنسی پانزده درصد از ساکنین لندن در وسایل حمل و نقل عمومی، پلیس حمل و نقل بریتانیا با انتشار ویدئویی از شه...
آشنایی با آداب و رسوم مردم همدان در ماه مبارک رمضان یکی از آداب و رسوم اهالی همدان در ماه رمضان کلوخ اندازان نام دارد   ماه مبارک رمضان یکی از مناسبت‌هایی است که مردم استان همدان برای آ...
سلامت پدر قبل از بارداری، بایدهای مهم تصمیم یک زوج برای بچه‌دار شدن معمولاً منجر به تمرکز روی سلامت مادر خواهد شد، درحالی‌که سلامت پدر نیز نقش مهمی در قدرت باروری و سلامت جنین دارد. د...
بهداشت پستان، پیشگیری از درد مراقبت از پستان ها نقش ارزنده ای در تداوم شیرهی دارد. اگر به نوزاد خود شیر میدهید پستانها را تمیز نگه دارید. از مصرف صابون، مواد ضد عفونی کننده و...
سقط قانونی جنین، قبل از دمیده شدن روح همان‌طور که می‌دانید انجام سقط جنین، در کشور ما غیر قانونی است و تنها در برخی موارد که سلامت مادر یا جنین با ادامه بارداری به خطر می‌افتد، سقط قا...
چگونه زمان تخمک گذاری را بفهمیم؟ تخمک گذاری به زمانی گفته می شود که یک تخمک (یا در برخی موارد نادر بطور طبیعی بیشتر از یک تخمک) از تخمدان آزاد می شود و این زمان را "دوره باروری" ...
سنگ کیسه صفرا را بهتر بشناسیم سنگ کیسه صفرا با چه عواملی پدید می آید چه روش هایی به ما در تشخیص این عارضه کمک می کنند پزشکان در این زمینه برخی نشانه های رایج مانند درد معده و زیر د...