آشنایی با مسجد امام اصفهان

آشنایی با مسجد امام اصفهان

 

نام مسجد امام
کشور  ایران
استان استان اصفهان
شهرستان اصفهان
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر مسجد امام، مسجد جامع عباسی
نام‌های قدیمی مسجد مهدیه، مسجد المهدی و مسجد سلطانی
کاربری مذهبی
دیرینگی دوره صفوی
دورهٔ ساخت اثر دوره صفوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۰۷
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰
اطلاعات بازدید
امکان بازدید وجود دارد

 

مسجد شاه که به نام‌های مسجد امام، مسجد جامع عباسی و مسجد سلطانی جدید نیز شهرت دارد یکی از مساجد میدان نقش جهان اصفهان است که در طی دوران صفوی ساخته شد و از بناهای مهم معماری اسلامی ایران به‌شمارمی‌رود. این بنا شاهکاری جاویدان از معماری، کاشی‌کاری و نجاری در قرن یازدهم هجری است. مسجد شاه مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، جنوب میدان نقش جهان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مسجد که در ضلع جنوبی میدان نقش جهان قرار دارد در سال ۱۰۲۰ هجری به فرمان شاه عباس اول در بیست و چهارمین سال سلطنت وی شروع شده و تزئینات و الحاقات آن در دوره جانشینان او به اتمام رسیده است.

معمار مهندس آن استاد علی‌اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب‌علی بیک الله بوده‌اند؛ و خوشنویسانی چون علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی، محمد صالح امامی در آن کتیبه نگاری کرده‌اند.

  • موقعیت: ضلع جنوبی میدان نقش جهان
  • سال تأسیس: ۱۰۲۰ (قمری) (دوره شاه عباس اول)
  • معمار: استاد علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب علی بیک الله
  • خطاطان: علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی، محمد صالح امامی

ویژگی‌های معماری

یکی از مهم‌ترین بناهای عصر صفویّه است که پیش تر به نام‌های مسجد شاه، مسجد سلطانی جدید و جامع عبّاسی شهرت داشت. این بنا نمایانگر اوج یک هزار سال مسجد سازی در ایران است. سنّت‌های شکل‌دهی، آرمان‌ها، شعایر و مفاهیم دینی، نقشه که از انواع قدیمی تر و ساده‌تر به‌آرامی کمال یافته، عناصر بزرگ ساختمانی و تزیینات همه در مسجد شاه با عظمت و شکوهی، که آن را در شمار بزرگ ترین بناهای جهان قرار داده، تحقّق و یگانگی یافته است.

بنای کنونی در ضلع جنوبی میدان نقش جهان واقع گردیده و از نظر ویژگی‌های معماری، تزیینات غنیّ و آثار نفیس دیگر از برجسته ترین آثار معماری ایران است. (دائرهالمعارف بناهای تاریخی در دوره اسلامی/۲، ص ۵۲) و چنان که از مآخذ برمی آید، بنای آن در سوّمین مرحله از اجرای طرح میدان نقش جهان به فرمان شاه عبّاس بزرگ (سال ۹۹۶- ۱۰۳۸ق/ ۱۵۸۸-۱۶۲۹م) آغاز گردیده و در دوره شاه‌صفی (سال ۱۰۳۸-۱۰۵۲ق/ ۱۶۲۹-۱۶۴۲م) به پایان رسیده است. سنّت‌های شکل‌دهی، آرمان‌ها، شعایر و مفاهیم دینی، نقشه که از انواع قدیمی تر و ساده‌تر به‌آرامی کمال یافته، عناصر بزرگ ساختمانی و تزیینات همه در مسجد شاه با عظمت و شکوهی، که آن را در شمار عظیم ترین بناهای جهان قرار داده، تحقّق و یافته است.

تمام مسجد دارای تناسبی شاهانه بوده و بر شالوده‌ای وسیع بنا گردیده است. قوس نیم گنبد سردر خارجی در میدان ۲۷ متر بلندی دارد و بلندی مناره‌ها در حدود ۳۳ متر است. مناره‌های بالای شبستان از آن هم بلند تر است، در حالی که گنبد روی آن بلندتر از همه قرار واقع گردیده است. جلوخان، که خود تقریباً ساختمانی است، حالتی دعوت کننده دارد که جمعیّت بیرو ن را به پناه، امنیّت و تجدید قوا در مسجد فرا می‌خواند.

نمای حیاط به دالان‌ها، طاقچه‌ها، توده‌های مقرنسهای روشن و نوارهای درازی از کتیبه‌های سفید درخشان آراسته است و سراسر آن از کاشی‌های هفت رنگ الوان پوشیده شده که مایه‌های آبی بر بالای پوشش زیرین مرمر با مایه‌های طلایی مستولی است.

دوقابی که در دو طرف مدخل واقع شده طرح سجاده را دارد که نمازگزار بر آن نماز می‌خواند. در فاصله‌ای بیشتر حجم جالب توجه این نما، که گاه بر اثر رنگ آبی درخشانش حالتی تقریباً اثیری پیدا می‌کند، کاملاً بر میدان مسلط است و در تضاد با کاخ برازنده شاهی، برتری خیره‌کننده دین را بر قدرت دنیوی و اهمیت اساسی دین را در زندگی شهر نشان می‌دهد.

جلوخان رو به شمال است، همچنانکه ضرورت میدان بوده، ولی از آنجا که محراب می‌باید رو به قبله باشد (یعنی شمال شرقی به جنوب غربی) برای جلوگیری از قناس شدن سلیقه و دقت زیادی لازم بود. این مشکل با موفقیت حل شده. شخص از جلوخان وارد دهلیزی عالی می‌شود که از ویژگیهای بناهای تاریخی ایران از زمانها قدیم بوده است. این دهلیز مدور است و از این رو هیچ جهتی ندارد و می‌تواند مانند پاشنه‌ای باشد که محور بنا بر روی آن بچرخد. دهلیز رو به طاق بلند ایوان شمالی باز می‌شود و از عمق تاریک آن انسان ناگهانم حیاط روشن از آفتاب را می‌بیند. در آن سوی حیاط سر در وسیع شبستان قرار دارد، دروازه‌ای به جهان دیگری از شکوه و قدرت متمرکز.

اگر شکوه رنگ و عظمت صحنه سر در و گنبد قبلاً خیره کننده بود، تکرار خیره کننده بود، تکرار خوش آهنگ عناصر ساختمانی، طاقنماهای متقارن، ایوانهای متعادل، آرامش حوض بزرگ وضو و اثر یکدست کننده رنگی فراگیر که بر همه جا گسترده، گنبد حالتی برازنده و گیرا و اندکی پیازی شکل، بر ساقه بلندی قرار گرفته، ساده و دارای طرحی بسیار روشن و گویاست، بی آنکه هیچگونه پشتبند یا حمال داشته باشد.

نقشه پی و ساختمان بنا هر دو نشان دهنده اعتقاد به سادگی در اسلام است و مفهومی بنیادی را نمایان و بیان می‌کند، که همانا برادری و برابری مومنان را که همگی از دسترسی بی‌واسطه به رحمت خداوندی برخوردار شده‌اند. حرکت و ارتباط در همه جا تسهیل شده و در هیج جا مانعی وجود ندارد. کف مسجد هیچ پله، نرده یا صفه‌ای ندارد. هیچ در بسته‌ای دیده نمی‌شود، هیچ دالان تونل مانند، جایگاه همسرایان، غلام گردشی، هیچ ساختار جداگانه‌ای مانند مذبح، هیچ فضای اختصاصی، هیچ جایگاه ممتاز وجود ندارد، درست همان طور که هیچ مراسم اختصاصی، هیچ شی مقدس و هیچ سلسله مقامات دینی موجود نیست.

دیوارها در میان نقش گل و بوته‌های باغ مانندشان گم می‌شوند، یا به باغهای واقعی و طبیعی باز می‌شوند. به خاطر تمرکز بار روی ستون‌ها هشت گوش چشم اندازهای وسیعی پدید می‌آید و فضای خالی به حداکثر می‌رسد.

طاقهای بلند و وسیع و تقاطعهای عالی و خوش آهنگ انحناهای تند فضاهایی را نشان می‌دهد که آزادانه تا محراب، همچون موج‌هایی در یکدیگر فرو می‌روند. نمازگزاران، وقتی که به نماز جماعت ایستاده‌اند و یا به تنهایی در فضای ارتباطی پدید آمده شرکت جسته‌اند، یکدیگر را می‌بینند. آگاهی متقابل و عبادت مشترک هسته اصلی اسلام است و در اینجا ساختمان در خدمت دین در آمده است.

سازندگان بنا

کتیبه سر در مسجد به خط ثلث علیرضای عباسی و مورخ به سال ۱۰۲۵ حاکی از آن است که شاه عباس این مسجد را از مال خالص خود بنا کرده و ثواب آن را به روح جد اعظم خود شاه طهماسب اهدا نموده است. در ذیل این کتیبه به خط ثلث محمد رضا امامی، کتیبه دیگری نصب شده که به موجب آن مقام معماری و مهندسی معمار مسجد شاه، استاد علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب علی بیک‌الله تجلیل شده است.

مسجد شاه یکی از شاهکارهای معماری و کاشیکاری و حجاری ایران در قرن یازدهم هجری است و آخرین سال تاریخی که در مسجد دیده می‌شود سال ۱۰۷۷ هجری یعنی آخرین سال سلطنت شاه عباس دوم و ۱۰۷۸ هجری یعنی اولین سال سلطنت شاه سلیمان است و معلوم می‌دارد که اتمام تزیینات مسجد در دوره جانشینان شاه عباس کبیر یعنی شاه صفی و شاه عباس دوم و شاه سلیمان صورت گرفته است.

محاسبه جهت قبله برای این بنا توسط شیخ بهائی انجام شده است. این قبله یابی که با استفاده از ابزارهای آن زمان صورت پذیرفته تنها هفت درجه با جهت واقعی قبله اختلاف دارد.

مشخصات بنا

ارتفاع گنبد عظیم مسجد شاه ۵۲ متر و ارتفاع منارههای داخل آن ۴۸ متر و ارتفاه مناره‌های سردر آن در میدان نقش جهان ۴۲ متر است. از نکات جالب در مسجد انعکاس صوت در مرکز گنبد بزرگ جنوبی است. قطعات بزرگ سنگ‌های مرمر یکپارچه و سنگابهای نفیس، از دیگر دیدنیهای جالب این مسجد است.

این مسجد عظیم دارای دو شبستان قرینه در اضلاع شرقی و غربی صحن است. یکی از این شبستانها (شبستان شرقی) بزرگتر اما ساده و بی‌تزیین است و دیگری (شبستان غربی) کوچکتر است اما تزییناتی با کاشیهای خشت هفت رنگ دارد و محراب آن نیز از زیباترین محرابهای مساجد اصفهان است.

در دو زاویه جنوب غربی و جنوب شرقی دو مدرسه به طور قرینه قرار دارد که مدرسه زاویه جنوب شرقی را که حجره‌هایی نیز برای سکونت طلاب دارد، مدرسه ناصری و مدرسه زاویه جنوب غربی را سلیمانیه می‌نامند.

ارتفاع ایوان بزرگ جنوبی مسجد ۳۳ متر است و دو مناره در طرفین آن قرار گرفته‌اند که ارتفاع هر یک از آنها ۴۸ متر است. این دو مناره با کاشی تزیین شده‌اند و نامهای محمد و علی به طور تکراری به خط بنایی بر بدنه آنها نقش بسته است. گنبد بزرگ مسجد تزئینات جالبی از کاشیکاری دارد و نیز داری کتیبه‌ای به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی است.

سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی است.

تزتینات بنا

تزیینات عمده این مسجد از کاشی‌های خشت هفت رنگ است. در مدرسه جنوب غربی مسجد، قطعه سنگ ساده‌ای بر روی زمین به شکل شاخص در محلّ معیّنی تعبیه شده است که ظهر حقیقی اصفهان را در چهار فصل سال نشان می‌دهد و شکل ظاهری آن مانند یه مثلث می باشد و محاسبه آن را شیخ بهائی دانشمند، فقیه و ریاضیدان معروف عهد شاه عبّاس انجام داده است.

کتیبههای این مسجد شاهکار خوشنویسان معروف عهد صفویّه مانند علی رضا عباسی و عبدالباقی تبریزی و محمد رضا امامی است. کتیبه سردر باشکوه مسجد به خطّ علیرضا عباسی خوش نویس نامدار عصر صفویّه است که تاریخ آن سال ۱۰۲۵ ذکر شده است.

اسپرهای طرفین در ورودی ۸ لوحه با نوشته‌هایی مشکی بر زمینه فیزوه‌ای دارند که در هر یک از این اسپرها، ۴ لوحه کار گذاشته شده. در جلو خان سردر مسجد نیز کتیبه‌هایی با عبارات و اشعاری وجود دارد.

تخت سنگ بزرگی نیز در ضلع غربی جلوخان هست که از نوشته‌های آن تنها بسم الله الرحمن الرحیم به جا مانده است. کتیبه نمای خارجی سردر، خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت وجود دارد. اشعاری به خط نستعلیق در اصلی مسجد را که پوشش نقره و طلا دارد زینت بخشیده است؛ در این اشعار سال اتمام و نصب در ۱۰۳۸ تا ۱۰۵۲ ذکر شده است؛ اشعار فوق‌الذکر ۱۶ بیت است که هشت بیت آن بر یک لنگه و هشت بیت دیگر بر لنگه دیگر آن به طور برجسته نقش بسته است. این در، در ضلع جنوبی واقع است.

سنگاب‌ها

مجموعاً هفت سنگاب در مسجد شاه وجود دارد.

۱- سنگاب در ورودی: این سنگاب بر روی پایه‌ای هشت‌ضلعب در برابر درِ ورودی مسجد قراردارد، و از سنگ یشم ساخته‌شده‌است. کتیبه‌ای بر روی این سنگاب وجود ندارد، و بر سطح خارجی آن، با فاصله‌ای از لبه، نقشهای برجسته گل و بته کنده‌کاری شده‌است. از اواخر دهه ۱۳۷۰ حفاظی چوبی برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی دور سنگاب نصب شده‌بود که در سال ۱۳۸۹ با حفاظی شیشه‌ای تعویض شد. با وجود حفاظ امکان لمس سنگاب وجود ندارد.

۲- سنگاب چهلستون غربی: این سنگاب هم از سنگ یشم ساخته‌شده و بر پایه‌ای هشت ضلعی در میان دو مربع سنگی پاشویه‌دار قرارگرفته‌است. علاوه بر نقش‌های گل و بته در سطح خارجی سنگاب، در اطراف لبه آن اشعاری به خط نستعلیق بصورت برجسته کنده‌کاری شده‌است، و در بین بیت‌های شعر اصلی، جملات شعرگونه دیگری در وصف علی نگاشته‌شده‌اند. متن اشعار به این قرار است:

چون به فرمان سلیمان شاه جهان آنکه باشد فلکش از مه نو حلقه به گوش

علی حبه جنه

شاه جم‌جاه کز آوازه آب تیغش شد به کانون جهان آتش بیدار خموش

قسیم النار و الجنه

گشت در مسجد شاه این قدح آب تمام که ز هم چشمی او جام بیامد به خروش

وصی المصطفی حقاً

نیست بر ساغر زرین فلک چشمک‌زن بسکه موجش شده چون آب گهربار ز نوش

امام‌الانس و الجنه

گرچه سرپوش به دریا نتوان پوشیدن لیک بر شهرت بحرست حبابش سرپوش

یا قاهرالعدوّ

حضر چون وصف روان‌بخشی این آب شنید گفت با آب بقا آب رخ خود مفروش

یا والی‌الولی

چون به یاد شهدا آبخوری می‌گوید لب باز قدح او که به جان بادت نوش

یا مظهرالعجایب

فکر سامی پی تاریخ به هر سو می‌گشت گفتمش زمزمی از کعبه ثانی زده جوش

یا مرتضی علی ۱۰۹۵

 

بر اساس این شعر، سنگاب در زمان شاه سلیمان و در تاریخ ۱۰۹۵ (قمری) برابر با ۱۰۶۳ (خورشیدی) ساخته‌شده‌است. با استفاده از حساب ابجد، جمله «زمزمی از کعبه ثانی زده جوش» هم همین تاریخ را بدست می‌دهد.

۳- سنگاب چهلستون شرقی: این سنگاب از جنس سنگ آهک است و به این دلیل دارای نقش و رگه‌های طبیعی است. پایه آن هشت‌گوش است و در میان دو پاشویه چهارگوش قراردارد.

۴- سنگاب گنبد غربی: این سنگاب از جنس سنگ مرمر است و پایه‌ای چهارگوش دارد که در میان دو پاشویه قرار گرفته‌است. آب اضافی که از سنگاب بیرون می‌ریخته در پاشویه‌ها جمع می‌شده‌است. به علت نرم بودن جنس سنگ مرمر، در طول زمان مردم یادگاریهایی بر روی این سنگاب نوشته‌اند.

۵- سنگاب گنبد شرقی: این سنگاب قرینه سنگاب گنبد غربی است، و دارای همان جنس، شکل، و خصوصیات نصب است.

۶- در دالان مشرف به حیاط در گوشه جنوب غربی مسجد سنگابی وجوددارد که این جملات بر روی آن حک شده‌اند: «وقف حضرت امام حسین کرد این حوض را هرکه طمع کند به لعنت خدا گرفتار شود. سنه ۱۹۰۱». به نظر می‌رسد که سنگتراش تاریخ را اشتباه حکاکی کرده‌باشد و تاریخ درست احتمالاً سال ۱۰۹۱ (قمری) است که برابر سال ۱۰۵۹ (خورشیدی) و مصادف با حکومت شاه سلیمان خواهدبود.

۷- در انتهای شرقی مدخل اصلی مسجد سنگاب دیگری قرار دارد که شبیه به سنگاب دالان جنوب غربی است، و دارای چند نقش ساده و ناقص بر بدنه و برجستگی جای کاسه آب است. این سنگاب بر روی پایه گردی قراردارد.

رخدادهای تاریخی عصر مشروطه

۱. به دست گرفتن کنترل این مسجد توسط مجاهدان شهری اصفهان به رهبری آقانجفی و حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی و کانون درگیری‌های مسلحانه با سربازان حاکم قجری اصفهان که در نهایت با ورود مجاهدین بختیاری به سرپرستی ضرغام السلطنه منجر به سقوط حکومت استبداد و فتح اصفهان گردید.(در سال ۱۳۲۵ قمری و در اواخر دوران استبداد صغیر)

۲. تحصن مردم اصفهان علیه ظل السلطان حاکم قاجاری اصفهان در پی قتل مونس السلطنه (مادر صارم الدوله) به دست صارم الدوله. صارم الدوله فرزند ظل السلطان بود که مادرش را که به خانه حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی پناه آورده بود با شلیک گلوله در آن خانه کشت. این واقعه خشم مردم اصفهان را برانگیخت.(۱۳۲۵ قمری)

 

افتتاح جشنواره فروش شاپرک با برنامه های جذاب مختلف جشنواره فروش «شهر کودک شاپرک» فردا افتتاح می‌شود. در مراسم افتتاحیه این جشنواره که فردا،سه شنبه 28 دی از ساعت 16 آغاز می شود، بسیاری از گر...
متن عاشقانه داغون کننده جدید۹۵ ⋆ دوشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۵ 3 بازدید در متن عاشقانه داغون کننده جدید95 شما عزیزان مجموعه ای از متن های عاشقانه داغون کننده و معنا در را شاه...
درد قبل از زایمان، تشخیص سخت زایی یک متخصص طب سنتی علل سخت‌زایی زنان باردار از منظر طب سنتی را تشریح کرد و گفت: اگر درد مادر قبل از ولادت در جلوی بدن و به سوی شکم باشد زایمان راح...
واضح دیدن فایل های word واضح دیدن فایل های word فایل pdf ، صفحه‌ نمایش واضح دیدن فایل word اگر بخواهید یک فایل PDF یا یک فایل متنی Word را شب هنگام و با نور کم...
سریال آوای فاخته آوای فاخته مجموعه تلویزیونی با ژانر درام و اجتماعی بود که در سال ۱۳۷۳ از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گردید. این مجموعه به کارگردانی بهمن زرین...
انواع و اسامی جن ها جن مخلوقی از مخلوقات خدای متعال است که نامرئی و از حواس ظاهری انسان پنهان است جن جن جانوریست فراطبیعی و دارای شعور. از لحاظ شان وجودی جن از دی...
با ترفندهای ساده از آلزایمر پیشگیری کنید   با ورزش های خاص مغزی و فعال نگهداشتن مغز می توان روند ابتلا به آلزایمر را متوقف كرد   با ترفندهای ساده از آلزایمر پیشگیری کنید ...
اپلیکیشن پیام رسان، برای مخاطب ایرانی این روزها، هیچ کدام از ما بی‌نیاز از پیام رسان‌های اینترنتی نیستیم و برای هماهنگی روابط اجتماعی، انجام بسیاری از کارهای روزمره خود نیاز به داشتن ...
کمبود آهن کودکان، گوشت نمیخوره! حدود 25 درصد کودکان در سنین 3 تا 6 سال دچار کمبود آهن هستند. کودکانی که به این عارضه مبتلا می باشند، دچار عدم توانایی در تمرکز و خستگی زودرس می گ...
سریال پازل سریال پازل با نام قبلی عامل سوم به کارگردانی ابراهیم شیبانی و تهیه کنندگی محمد پیرهادی شنبه از ۲۶ مهرماه هر شب از شبکه یک پخش می‌شود. پازل ...
عفونت دستگاه تناسلی زنان، چاره چیه؟ سوال:با سلام دختر 17سالم دچار عفونت دستگاه تناسلیه و به پزشک مراجعه نمی کنه ترشحات زرد رنگ همراه با خارش داره که گاهی پررنگتر هم میشه لطفا راهنما...
غذا دادن به نوزاد، شیشه بهتر است یا؟ آیا نوزاد تازه متولد شده باید از سینه ی مادرش تغذیه کند یا از شیشه ؟ هر یک از این دو روش چه فواید و زیان هایی دارد؟ آیا این مسئله از اهمیت زیادی ...
تا چه اندازه بیماری دیابت و دیابت بارداری ارثی است؟ تا چه اندازه بیماری دیابت و دیابت بارداری ارثی است؟ وقتی پدر یا مادرمان مبتلا به دیابت هستند، آیا ما در معرض ابتلا به دیابت هستیم؟ جواب این...
جدیدترین مدل پابند دخترانه و زنانه شیک گل دار ۲۰۱۷ جدیدترین مدل پابند دخترانه و زنانه شیک گل دار ۲۰۱۷ – ۹۶ انواع مجموعه مدل پابند طلا دخترانه زنانه شیک و جدید پیشنهاد مدل پاپند طلا های ...
دوران یائسگی، دارو یا استروژن های گیاهی؟ برخی موادغذایی به طور طبیعی عملکردی شبیه استروژن در بدن دارند. فیتواستروژن ها یا استروژن های گیاهی شامل ایزوفلاوون ها و لیگنان ها بوده که در مواد...

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i v vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

توالت رفتن بچه ها، آموزش از چه سنی؟ چگونه توالت رفتن را به کودک آموزش دهیم، همیشه دغدغه پدر و مادرها بوده.بهترین فصل برای آموزش توالت رفتن، بهار و تابستان است، زیرا در این فصل­ها، ل...
علائم تخمک گذاری در زنان، می دانید؟ سوالبا سلام بنده یک سال و نیم است که ازداوج کرده ام و دو ماهی است که اقدام به بارداری کردم اما نتیجه ای نگرفته ام...هر بار با 3 الی 4 روز تاخیر پ...
راه درمان فیبروم رحم، توجه کنید! درمان قطعی فیبروم رحم چیست؟فیبروم رحمی شایع ترین تومور خوش خیم در خانم هاست. آمارهای جهانی میزان این تومور را از ۲۵ تا ۶۰ درصد گزارش کرده اند. ما...
درد زیر شکم دارم، یعنی باردارم؟ سوالبا سلام تنبلی تخمدان دارم 3دوره کلومفین با متفورمین استفاده کردم حالا یک هفته پریودم عقب افتاده تست انجام دادم منفی بود البته درد زیر شکم دار...
روش تربیت کودک لجباز سوالسلام من پسری 4 ساله دارم که به تازگی خیلی شلوغ و لجباز و یکدنده شده و اصلا حرف هیچ کس رو گوش نمیده واگه حرفی یارفتاری باب میلش نباشه پرخاشگری...
آشنایی با خانواده کامکار ها   اولین هنرمندی که باید در لیست پیش رو از او یاد کرد حسن کامکار است. پرتلاش کُرد که با تمام سختی ها و مشقات پیش رویش راه موسیقی را پیش گرف...
سرطان رحم در زنان، تشخیص زودهنگام آزمایش غربالگری دهانه رحم، یا آزمایش اسمیر (smear)، برای شناسایی سلول‌های غیرعادی در دهانه رحم مورد استفاده قرار می‌گیرد. بعضی از سازمان‌های معتب...
بی خوابی و خواب آلودگی در مردان بیشتر است یا زنان تفاوت‌های جنسیتی خواب در زنان و مردان برخی زنان مشکل خواب ماندن دارند و مطالعه جدیدی این مسئله را کمی روشن ساخته است.به نقل از WebMD، بنابر تحقیق جدی...
بلوغ ریه جنین، خطر از بیخ گوش گذشت تاثیر کورتیکواستروئید های قبل از تولد برای بلوغ و نمو ریه های جنین برای مثال: بتامتازون و دگزامتازون.این داروها چگونه اثر دارنداین دو دارو باعث ب...
علت رشد کم نوزاد چیست؟ سوالسلام کودک من هفت ماه ونیم دارم وزن تولدش 3/100 بود ازچهار ماهگی رشد قابل توجهی نداشته الان 6/700هست خیلی تحرکش بالاست درست شیر نمیخوره، بجز ش...
مصاحبه با صدف طاهریان درباره همکاری با جم تی وی مصاحبه با صدف طاهریان درباره همکاری با جم تی وی   آیا همکاری صدف طاهریان با شبکه ماهواره ای جم تی وی صحت دارد ؟   صدف طاهر...
انسداد مجرای انزالی در مردان، درمان حتمی داره؟ کم نیستند بیمارانی که به دلیل انسداد مجرای انزالی به متخصصان اورولوژی مراجعه می‌کنند. با وجود این، در بسیاری موارد این مشکل تشخیص داده نمی‌شود. ا...
لوگوی اسم با طرح مهر خاتم ⋆ در لوگوی اسم با طرح مهر خاتم تعداد 15 لوگوی اسم با طرح انگشتر به درخواست کاربران و با نام دلخواه را قرار داده ایم که در … لوگوی اسم با طرح مهر خاتم ...
پارگی کیسه آب جنین، چکار باید کرد؟ یکی از مشکلاتی که برخی خانمهای باردار تجربه میکنند، پارگی زودرس کیسه آب است.شاید تصور کنید این مشکل فقط در ماه آخر حاملگی اتفاق میافتد اما این تص...
تغذیه کودکان، هویج برای بچه ها لازمه؟ هویج با داشتن مواد مقوی و ویتامین ها یکی از مهمترین و مفیدترین سبزیجات برای بدن می باشد.ترکیبات شیمیاییهویج دارای ۸۷% آب ، ۱/۵ مواد ازته ، ۰/۰۲ %...