بیوگرافی کامل پرتو اصفهانی

میرزا علی‌رضا اصفهانی فرزند محمدعلی، متخلص به پرتو و مشهور به میرزا آقاجان (یا آقاجانشاعر و خوشنویس (به ویژه نسخ‌نویس) سدهٔ سیزدهم هجری قمری (سدهٔ نوزدهم ترسایی) است. او در مراکز ادبی دوره قاجار، جایگاه بلندی داشت و در منابع مختلف، شعر، خط و نیک‌خوییش را ستوده‌اند.
از آنجا که پرتو اصفهانی در لنجان اصفهان زاده شده بود و پدرش هم «آقامحمدعلی لنجانی اصفهانی» نام داشت، در برخی منابع، از او با نام پرتو لنجانی نیز نام می‌برند. زادروز او به درستی روشن نیست، ولی چون با بررسی منابع و گفته‌های به‌جامانده، می‌توان بدین نتیجه رسید که او پس از نود سال عمر، در ۱۳۰۳ (قمری) در اصفهان درگذشته‌است، باید در حدود ۱۲۱۳ (قمری) به دنیا آمده باشد.

زندگی و فعالیت‌ها

پرتو تحصیلات مقدماتی را در شهر اصفهان به پایان رساند؛ او تحصیل علم و خوشنویسی (به ویژه خط نسخ) را پی گرفت تا بدانجاکه در خوشنویسی استاد و در اصفهان نامور گشت. پرتو به ویژه استاد خط نسخ و ثلث و رقاع بود، البته خط نستعلیق را نیز نیکو می‌نوشت. او خوشنویسی را نزد چیره‌دستانی چون آقازین‌العابدین اصفهانی ملقب به اشرف‌الکتّاب _ یکی از استادان بزرگ ایرانی خط نسخ _ آموخت، گرچه شیوهٔ پرتو با او فرق می‌کرد و ترکیبی از سبک اشرف‌الکتاب و آقاغلامعلی اصفهانی _ که او هم از استادان برجستهٔ خط نسخ می‌باشد _ بود. البته پرتو نیز به نوبهٔ خود، شاگردان فراوانی را پرورد، کسانی چون میرزا غلامعلی ثانی، سیدعلی‌اکبر زواره‌ای، ملا محمدتقی، ملا باقر و …

پرتو در مدرسه نوریّهٔ اصفهان حجره داشت و چندی در آنجا ساکن بود و کتابت می‌کرد. شاگردانش هفته‌ای دو روز به آنجا می‌آمدند؛ حجره‌اش اغلب، محل گردهمایی شاعران و هنرمندان اصفهان بود. پرتو همنشین تنی چند از صاحب‌قلم‌های نامی دوره قاجار، مانند رضاقلی‌خان هدایت و عبدالمحمدخان ایرانی اصفهانی، مدیر روزنامه چهره‌نما در مصر بود.

پرتو در اواخر زندگی، به عنوان یکی از خوشنویسان مخصوص شاه در دربار ناصرالدین شاه قاجار در تهران در کمال احترام و بزرگداشت می‌زیست. او قرآن، کتاب دعا و دیگر کتاب‌ها را برای شاه و دیگر بزرگان به خط خوش می‌نوشت و به انجام این کار بنام بود.

آثار

شعر

پرتو در قالب‌های گوناگونی شعر می‌سرود: غزل، قطعه، قصیده، رباعی، مثنوی و مسمط؛ این گوناگونی به خوبی در دیوان اشعار او ملاحظه‌پذیر است. دیوان اشعار پرتو را میرزا حسین‌خان انصاری، متخلص به ثمر، گردآورد؛ البته در ته آن هم شعرهای خود را افزود. سرانجام، کل این مجموعه در ۱۳۰۵ (قمری)، با دیباچه‌ای به قلم محمدحسین فروغی ذکاءالملک در تهران، به صورت یک جلد کتاب، چاپ سنگی شد که هم‌اکنون نیز نسخه‌هایی، هرچند اندک، از آن در دست است. درون‌مایهٔ بسیاری از شعرهای پرتو، ستایش پیغمبر اسلام، علی، حسین بن علی و زینب دختر علی، و همچنین مرثیه (بیشتر در رثای حسین بن علی و پیرامون واقعه کربلا)، پند و اندرز، گلایه از روزگار، عشق و عرفان است. او در سرودن ماده تاریخ نیز چیره‌دست بود که برخیشان با یادکرد مناسبتشان در کتاب موادالتواریخ (نوشتهٔ حسین نخجوانی) نقل شده‌است. نظر به همسانی بسیار برخی از شعرهای او به چندی از آثار بزرگان ادب پارسی، چون سعدی و حافظ، چنین برمی آید که او _ دست کم گاه _ شعرهایش را به تقلید از ایشان می‌سروده‌است.

خوشنویسی و تذهیب

از آثار مهم به‌جاماندهٔ خوشنویسی پرتو می‌توان این‌ها را برشمرد:

  1. قرآنی تذهیب‌شده و نفیس به خط نسخ، نوشته شده در ۱۲۹۷ (قمری) به دستور فرهاد میرزا معتمدالدوله، پسر عباس میرزا؛ محل نگهداری: کتابخانه و موزه ملی ملک
  2. قرآنی تذهیب‌شده به خط نسخ، نوشته شده در ۱۲۷۷ (قمری) برای ناصرالدین شاه
  3. دعای کمیل به خط نسخ در ۱۲۶۶ (قمری) در تهران
  4. ماده تاریخ بنای مسجد (که سرودهٔ خودش هم بوده‌است) در کتیبه سردر ورودی مسجد صفای اصفهان، به خط نستعلیق

 

بیوگرافی کامل سیروس آتابای   سیروس آتابای زادروز ۱۵ شهریور ۱۳۰۸ خورشیدی ۶ سپتامبر ۱۹۲۹ زادگاه تهران، ایران مرگ ۶ بهمن ۱۳۷۴ خورشیدی ۲۶ ژانوی...
بیوگرافی کامل اثیرالدین عبدالله اومانی   اثیرالدین عبدالله اومانی متخلص به اثیر شاعری است احتمالاً در دههٔ آخر سدهٔ ششم یا اوایل سدهٔ هفتم قمری می‌زیسته‌است. در روستای اومان که قبلا...
بیوگرافی کامل عماد خراسانی   عماد خراسانی نام اصلی عمادالدین حسنی برقعی زمینهٔ کاری غزل‌سرا زادروز بهار ۱۳۰۰ خورشیدی توس پدر و مادر سیدمح...
بیوگرافی مهدی رئیس فیروز مهدی رئیس فیروز زاده ۱۳۰۶ تهران ملیت  ایران تحصیلات فارغ‌التحصیل هنرستان هنرپیشگی زمینه فعالیت کارگردان فیلم‌نام...
بیوگرافی کامل احمد بیک گرجی احمد بیک گرجی متخلص به اختر از شعرای فارسی سرای گرجی ایران در دوره‌های زندیه و قاجاریه است. زندگی احمد بیک فرزند فرامرز بیک در شیراز رشد و نمو...
بیوگرافی کامل ابوشکور بلخی ابوشکور بلخی (زادهٔ نزدیک به ۳۰۰ (هجری) در بلخ) از شعرای نام‌آور سده چهارم هجری است که به زبان‌های فارسی و عربی شعر گفته‌است. در باره زندگی و شعرهای ا...
بیوگرافی کامل انوری ابیوردی       حکیم اوحدالدین علی ابن محمد خاورانی انوری ابیوردی زادروز اواخر قرن پنجم یا اوایل قرن ششم هجری قمری سرخس ...
بیوگرافی کامل حافظ شیرازی   حافظ شیرازی نام اصلی خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدّین شیرازی زمینهٔ کاری شعر، فلسفه و عرفان زادروز ۷۰۶حدود...
بیوگرافی کامل ابن یمین امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طغرایی زادروز ۶۶۴ خورشیدی ۶۸۵ هجری قمری فریومد، جوین، خراسان درگذشت پیش از ۷۴۶ خورشیدی ۷۶...
بیوگرافی کامل محمدرضا شفیعی کدکنی   محمدرضا شفیعی کدکنی زادروز ۱۹ مهر ۱۳۱۸ ۱۲ اکتبر ۱۹۳۹  کدکن، تربت حیدریه ملیت ایرانی تحصیلات دکتری زبان و اد...
بیوگرافی کامل ابوسلیک گرگانی ابوسلیک گرگانی زادروز نیمه دوم سده سوم هجری گرگان محل زندگی گرگان ملیت ایرانی پیشه شاعر سبک خراسانی دوره فرم...
بیوگرافی کامل ابوالعتاهیه   ابواسحاق اسماعیل بن قاسم بن سوید بن کیسان شناخته‌شده به ابوالعَتاهیه (زادهٔ ۱۳۰/۱۵۸ - مرگ ۲۱۱/۲۱۳ هجری قمری) برابر با ۷۴۸-۸۲۶ میلادی) شاعر ع...
بیوگرافی کامل ابوالمؤید بلخی   ابوالمؤید بلخی شاعر و نویسندهٔ ایرانی زادهٔ سدهٔ ۴ ه.ق در بلخ و دوران سامانیان است. اثر اصلی او شاهنامه بزرگ مؤیدی است (به نثر) که شاهنا...
بیوگرافی کامل مهدی اخوان ثالث   مهدی اخوان ثالث زمینهٔ کاری ادبیات ،موسیقی زادروز اسفند ۱۳۰۷ مشهد پدر و مادر علی و مریم مرگ ۴ شهریور ۱۳۶۹ ته...
بیوگرافی کامل حکیم ابوالقاسم فردوسی   فردوسی نام اصلی حکیم ابوالقاسم فردوسی زمینهٔ کاری ادبیات فارسی، شعر زادروز ۳۱۹ خورشیدی ۳۲۹ دهکده توس، خراسا...