آشنایی با کاخ عالی‌ قاپو اصفهان

آشنایی با کاخ عالی‌ قاپو اصفهان

 

نام کاخ عالی‌ قاپو
کشور  ایران
استان استان اصفهان
شهرستان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری موزه
دیرینگی دوره صفوی
دورهٔ ساخت اثر دوره صفوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۰۴
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

کاخ عالی‌قاپو (به ترکی به معنی «درگاه بلند» ساختمانی است که در واقع درب ورودی دولتخانه صفوی بوده‌است و در ابتدا شکلی ساده داشته و به مرور زمان و در طول سلطنت شاه عباس طبقاتی به آن افزوده شدند و در زمان شاه عباس دوم ایوان ستوندار به آن افزوده شد. این بنا در ضلع غربی میدان نقش جهان و روبروی مسجد شیخ لطف‌الله واقع شده‌است. ارتفاع آن ۴۸ متر است و ۶ طبقه دارد که با راه‌پله‌های مارپیچ می‌توان به آنها رسید. آنچه باعث گردیده است عالی قاپو در زمره آثار باشکوه و بسیار نفیس عصر صفوی قرار گیرد، مینیاتورهایی هست که کار هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است و همچنین گچبری‌های آخرین طبقه کاخ عالی قاپو است که تالار آن «اتاق موسیقی» یا «اتاق صوت» نیز نامیده می‌شود.

تاریخچه بنا

این بنا پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان توسط شاه عباس اول بین سالهای ۹۷۳ تا ۹۷۷ خورشیدی بعنوان مقر و دولتخانه حکومتی سلاطین صفوی شروع به ساخت شد.

مدت زمان ساخت

این کاخ طی ۵ مرحله معماری و در زمان جانشینان شاه عباس اول بخصوص شاه عباس دوم و شاه سلیمان بین ۷۰ تا ۱۰۰ سال ادامه و تکمیل یافت. حتی به دلیل وجود کتیبه‌ای بخط نستعلیق در زمان شاه سلطان حسین آخرین پادشاه صفوی، تزئینات طبقه سوم اضافه یا مرمت شده‌است.

استادکاران و معماران بنا

کتیبه یا سند مستندی مبنی بر عنوان نام معمار بنا در دست نیست ولی به احتمال زیاد معمار بنا یکی از استادان و معماران مهندس معروفی چون استاد علی اکبر اصفهانی یا استاد محمدرضا ابن استاد حسین بنای اصفهانی دو معمار مشهور مساجد جامع عباسی و مسجد شیخ لطف الله بوده‌است.

دلیل نامگذاری

قاپو یا قاپی در زبان ترکی به معنی در، درگاه و ورودی است و عالی به معنی باشکوه، بزرگ و با ارزش می‌باشد. گفته می‌شود که در اصلی بنا را شاه عباس از نجف و مقبره علی بن ابی طالب به این مکان انتقال داده‌است. کتیبه بالای سردر ورودی با عنوان انا مدینه العلم و علی بابها و استقرار ۱۱۰ توپ جنگی در مقابل کاخ به حساب ابجد نام علی را عنوان می‌نماید (ع=۸۰، ل=۲۰، ی=۱۰).

تزئینات داخلی و خارجی بنا

تزئینات خارجی بوسیله آجر که در لچکها (قسمتهای هلالی در بالای هر ورودی) بوسیله کاشی هفت رنگ و تزئینات و خطوط اسلیمی می‌باشد و تزئینات داخلی بوسیله نقوش زیبای گل و بته و شکارگاه و حیوانت و پرندگان بر روی گچ (لایه چینی و کشته بری) و یا مینیاتورهای تصویری ایرانی (به سبک نقاشی‌های رضا عباسی) و خارجی (بوسیله نقاشان اروپایی که در زمان شاه سلیمان در دربار صفوی حضور داشتند به سبک نقاشی اروپایی به سبک توسط نقاشان معروفی مانند آنژل ولوکار) می‌باشد.

مراحل پنجگانه ساخت بنا

مرحله اول

ساخت بنایی تنها به عنوان ورودی جهت سایر بناها و مجموعه کاخهای سلطنتی می‌باشد

مرحله دوم

در این مرحله لزوم گسترش بنا و اضافه نمودن طبقات فوقانی بدلیل گسترش پایتخت و افزایش جمعیت شهری و با اهمیت جلوه دادن مقر حکومتی احساس گردید. بدین منظور طبقات سوم و چهارم و نیم طبقه پنجم اضافه گردیدند.

مرحله سوم

تکمیل ساختمان برجی شکل کاخ با اضافه نمودن آخرین طبقه (معروف به سالن موسیقی).

مرحله چهارم

اضافه نمودن پیش زدگی به سمت میدان نقش جهان (میدان امام خمینی) جهت افزایش طول کاخ و تبدیل آن به ایوان ستوندار در مرحله بعدی ساختمان

مرحله پنجم

اضافه نمودن ۱۸ ستون به ایوان با فضا ایجاد شده مرحله قبل بعلاوه ایجاد پله‌های شاهی و ساخت و تکمیل سیستم آبرسانی بنا جهت انتقال آب به طبقات به خصوص حوض مسی ایوان

پله‌های کاخ

این کاخ در حال حاضر دارای سه دستگاه پله، شامل دو دستگاه پله مارپیچ بصورت قرینه در قسمت غربی ساختمان و یک دستگاه پله بصورت پلکانی (بصورت چند پله و اتاقهای بین راه به شکل زیگزاگی) معروف به پله‌های شاهی که به منظور تشریفات ساخته شده‌است.

طبقات ششگانه بنای عالی قاپو

بنای عالی قاپو با ارتفاعی حدود ۴۸ متر تا کف بازار بلندترین کاخ چند طبقه تا چند دهه اخیر در شهر اصفهان بوده‌است. بدلیل اضافات و الحاقات معماری در هر سو نمایی متفاوت دارد به طوری که از جلو بنا از میدان نقش جهان ۲ طبقه از پشت ساختمان ۵ طبقه، از طرفین بنا ۳ طبقه و با احتساب طبقه همکف بعنوان اولین طبقه، در کل ۶ طبقه می‌باشد.

آستانه ورودی

کمپفر دربارهٔ آستانه کاخ عالی‌قاپو چنین گفته است:

کاخ عالی‌قاپو دارای آستانه‌ای است از جنس مرمر که در تکریم و اجلال پادشاه سهم عمده‌ای دارد و عابرینی که می‌خواهند بدون شرف‌یابی به خدمت شاه برسند در آنجا به زمین می‌افتند و آستانه را می‌بوسند بنابرین همه سعی می‌کنند کفششان به آستانه نخورد وگرنه نگهبان آنان کتک جانانه‌ای می‌زند.

 

خانواده شوهرم بی ادبن، بچم بد میشه؟ سوالبا سلام .من تاچندماه آینده صاحب یک فرزند پسر خواهم شد . خواهر همسرم یک دختر حدودا 3 ساله دارد متاسفانه تفاوتهای فاحشی از نظر اعتقادی بین همسر...
درمان آندومتریوز تخمدان، بهترین راه سوال:باسلام و عرض ادب من چند وقتیه که متوجه شدم اندومتریوز دارم . خیلی نگرانم . خواهش میکنم منو در این زمینه راهنمایی کنید.یک بچه دارم .میخوام بد...
افسردگی در زمان پریود، حساس میشم! سوال:با سلام و احترام مدتی است من در دوران پریود خود از چند روز قبل، در حین و چند روز بعد از آن بسیار حساس میشوم. به طوری که گاهی سر موضوعات ساده...
مراقبت از نوزاد، اولین روزهای تولد  درجه حرارت اتاق نوزاد : باید حداکثر 23 تا 24 درجه سانتی گراد و لباس او نرم و گرم و سبک باشد ( یک یا دو لایه لباس راحت ) بنابراین از پوشاندن لباس...
خاله قاصدک، با سه شنبه های جذاب شاپرک دوستداران خوب شهر کودک شاپرک، مهمان این هفته سه شنبه های شاد و جذاب این مجموعه ستاره محبوب برنامه های کودک "خاله قاصدک" بود.خاله قاصدک مهربان و د...
دیابت بارداری، چگونه کنترل کنیم؟ در واقع دیابت بارداری کاهش حساسیت به انسولین به همراه اختلالات گیرنده‌های انسولین، اختلال کارکرد سلول‌های بتا و در مواردی تخریب اتوایمیون سلول‌ها...
یاس و ناامیدی و علائم افسردگی اگر جدیدا دوست دارید تنها باشید و میل به تنهایی و انزوا در شما زیاد شده است و از حضور در جمع هراسان و فراری هستید بهتر است بدانید در معرض ابتلا به...
آموزش حفظ محیط زیست به کودکان، چگونه؟ والدین باید راه‌های مراقبت از محیط زیست را به کودکان خود آموزش دهند. با این آموزش‌ها، کودکان در برابر آلودگی‌های محیط زیست برخورد مناسبی نشان می‌دهند....
چرا نوزاد بی قراری می کند؟ پرسش سلام نوزاد من 21 روزه هستش و پسر ولی دو روز مدام بی قراره و خوابش هم کم شده و مدام ناله و گریه میکنه و گاهی هم استفراغ میکنه ممنون اگه راهنم...
تعیین جنسیت فرزند، چند باور قدیمی محیط را اسیدی کنیدباور درستیکی دیگر از موارد قابل توجه در دختردار شدن آن است که پیش از مقاربت باید واژن اسیدی باشد؛ به همین دلیل بهتر است واژن را با 2...
درست خوابیدن نوزاد، پیشگیری از مرگ ناگهانی اگر در منزل نوزاد دارید بهتر است در هنگام خواب مراقب او باشید زیرا حدود هشتاد درصد علت مرگ نوزادان، سندروم مرگ ناگهانی می باشد. موثرترین راه برای...
دلایل علمی عاشق شدن خانم ها اگر تابحال عاشق شده باشید، احتمالاً می‌دانید که عاشق شدن فرآیندی متفاوت و متمایز است. علم پشت آن از خود عاشق شدن جالب‌توجه‌تر است. دانستن اینکه چه ات...
تلویزیون دیدن کودک، خطر در کمین گفت‌وگوی درونی بخشی از مکانیزیم حل مسئله است و ما یاد می‌گیریم که با حرف‌زدن با خود، مسئله‌های پیچیده خود را حل کنیم و بخش مهمی از رشد و پیشرفت و...
اختلال کم توجهی کودکان، آروم و قرار نداره این اختلال در بر گیرنده کودکانی است که از دستورها اطاعت نمی‌کنند.آنها از لحاظ هیجانی تحریک پذیر و خشن هستند، پیوسته از یک فعالیت به کار دیگری می‌...
احتمال وقوع حملات قلبی در میان زنان مجرد احتمال وقوع حملات قلبی در میان زنان مجرد در مقایسه با زنان متاهل ۶۰ تا ۶۵ درصد بیشتر است....