بیوگرافی ابوسهل کوهی

 

ابوسهل بیژن کوهی
زادروز ۳۹۳ هجری قمری مازندران
درگذشت در حدود ۴۰۵ هجری قمری بغداد
محل زندگی بغداد
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر ابوسهل،ویژن کوهی
نقش‌های برجسته ریاضیدان،نویسنده،ستاره شناس،مخترع
سبک کوهی
مذهب شیعه
منصب اولین محاسبه نصف النهار اولین پرگار ریاضیات

 

ابوسهل ویجن (بیژن) بن رستم کوهی فریمی یا ابوسهل کوهی (درگذشتهٔ \یرامون ۴۰۵ ه.ق) ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی سدهٔ دهم میلادی/چهارم هجری و اهل مازندران بود. او کتابی دربارهٔ نواقص مسائل ارشمیدس نوشت و اولین بار اقدام به محاسبه نصف النهار نمود.

گذشته از آثار ارزشمند او که به صورت دست‌نوشته‌های متعدد موجودند و تصحیح و ترجمه و مطالعه شده‌اند برخی از آثار او مفقود شده است.

زندگی

بیژن پسر رستم کوهی ریاضیدانی از مردم طبرستان بود و در ایام سلطنت عضدالدوله و شرف الدوله در بغداد می‌زیست. در سال ۳۷۸ به دستور شرف الدوله رصد خانه‌ای در بغداد بنا کرد و در آن به رصد پرداخت. در جوانی از شاگردان ابو حامد صاغانی بوده است. تاریخ وفات کوهی را مورخان ۴۰۵ یا کمی بعد ازآن دانسته‌اند. کوهی علاوه بر آن که اخترشناسی دقیق و زبردست بود، در ریاضیات و به‌ویژه هندسه جایگاه بلندی داشت. سارتن نوشته است: ” کوهی علاوه برآنکه منجمی دقیق و زبردست بود، در ریاضیات، خصوصاً هندسه مقامی شامخ داشت. “. سارتن نوشته است که: ” کوهی هم خود را مصروف آن عده از مسائلی کرد که ارشمیدس و آپولونیس طرح کرده بودند و منجر به معادلات بالاتر از درجه دوم می‌شد و بعضی از آنها را حل کرد و شرایط قابل حل بودن آنها را مورد بحث قرار داد.”

تحقیقات او دراینباره از بهترین آثار هندسی است. از تفحص در آثار ریاضی ” کوهی “، که اسامی آنها را ذکرخواهیم کرد، معلوم می‌شود که وی در ریاضیات دارای شخصیتی بارز داشته و بخصوص در هندسه استاد و زبردست بوده است و عده‌ای از بزرگترین ریاضیدانان دوره اسلامی به آثار و تالیفات وی استناد و اشاره کرده‌اند.

بیرونی در کتاب قانون مسعودی ” کوهی ” را از برجستگان زمان خود در هندسه نامیده است و در کتاب” تحدید نهایات الاماکن” نوشته است که ” شرف الدوله، ابوسهل کوهی را به تجدید رصد مامور ساخت و او در بغداد بنایی ساخت که قاعده اش قطعه کره‌ای به قطر ۲۵ ذراع (تقریباً ۱۲/۵) بود و درمرکز آن سوراخی در سقف بنا قرار داشت و شعاع‌های خورشید از آن سوراخ وارد بنا می‌شد… ”

حکیم عمر خیام در رساله ” جبر و مقابله ” خود نوشته است: ” و مساله‌ای که ابوسهل کوهی، ابوالوفای بوزجانی، ابوحامد صاغانی و جماعتی از رفقای ایشان از حل آن عاجز ماندند، این است که می‌خواهیم عدد ۱۰ را به دو پاره تقسیم کنیم که مجموع مربعین آنها به اضافه خارج قسمت پاره بزرگتر بر پاره کوچکتر هفتاد و دو شود. ”

چون ترجمه احوال ابوسهل کوهی در کتاب ” تاریخ الحکما ” مفصلتر از جاهای دیگر آمده است. اینک قسمتی از آن را عیناً از روی ترجمه فارسی کتاب مذکور در اینجا نقل می‌کنم: ” منجمی است فاضل و کامل و به هیات و به صنعت آلات ارصاد خبیر و عالم. در دولت آل بویه و ایام عضد الدوله و بعد از آن، تقدم و تفوق وی بر اقران مسلم بود.

چون شرف‌الدوله وارد بغداد گردید و برادرش صمصام‌الدوله را از عراق بیرون کرده خود برآن مستولی شد. در سال ۳۷۸ فرمان داد به آنکه ستاره‌گروه‌های هفتگانه را رصد کنند، به حسب مسیرات ایشان و به حسب انتقالات ایشان در بروج، بر همان مثال که مامون در ایام خود فرموده بود. ابوسهل ویجن بن رستم بود به هندسه وهیات معرفتی به کمال داشت و درآن دو فن، کار به نهایت رسانیده بود. لاجرم خانه‌ای در دارالمملکه، در آخر بستانی نزدیک دروازه حطابین، بنا نهاد و کمال اهتمام و اعتنا به استحکام اساس و قواعد آن رعایت کرد، تا مبادا بنیان حرکتی کند یا دیوارها نشستی بنمایند. و آلتها که خود استخراج نموده بود نصب کرد. به دنبال دستور شرف الدوله وی رصدخانه ای در باغ قصر ساخت و وسایلی که خود طراحی کرده بود را در آن مستقر کرد و اولین رصد را در سال ۳۸۹ هجری به همراه چند تن از دانشمندان انجام داد. مهمترین کار این گروه، رصد دقیق ورود خورشید به برج سرطان و ورود آن به برج میزان بعد از سه ماه بود.

پرگار تام

ابوسهل کوهی نخستین ابداع کننده نظریهٔ پرگار تام بوده است.این پرگار برای رسم تمام مقاطع مخروطی طراحی شده بوده است.

مجسمه ۷ قطر

«ریچارد سرا» مجسمه‌ساز مطرح آمریکایی در حالی اولین شاهکار خود را در خاورمیانه نصب کرد که گفت در ساخت این اثر از اندیشه‌های ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی ابوسهل کوهی الهام گرفته است.

آثار

آثار برجای مانده :

رساله فی استخراج مساحه الجسم المکانی یا اندازه گیری جسم سهمگین: وی در این رساله راه حلی ارائه کرد که تا اندازه ای واضح تر و ساده تر از راه حل ارشمیدس است .

  • رساله فی البرکار التام و العمل به
  • رساله فی معرفت مایری من السما و البحر
  • رساله فی استخراج ضلع المسبع فی الدائر
  • المسائل الهندسه
  • زیادات لکتاب اقلیدس فی المعیات
  • مراکز الاکر
  • اخراج الخطین
  • صنعت الاسطرلاب
  • استخراج سمت القبله
  • تقسیم الکره بسطوح مستویه
  • پرگار تام
  • دوایر حماسه

 

بیوگرافی نجم‌ الدین رازی   نجم‌ الدین رازی با نام کامل‌تر نجم‌الدین عبدالله بن محمد بن شاهاورالاسدی الرازی همچنین مشهور به نجم‌الدین دایه یا نجم رازی از چهره‌های تأثیر...
بیوگرافی زرین‌ دست ابو روح محمد بن منصور بن ابی عبداللّه بن منصور جَمانی ( جرجانی) چشم‌پزشکی ایرانی بود که در زمان ابوالفتح ملکشاه‌ بن محمد سلجوقی (پادشاهی‌اش از ۱۰۷۲ - ...
بیوگرافی رضا قوامی‌ پور   رضا قوامی‌پور کومله متولد ۳۰ دسامبر ۱۹۹۲  لنگرود، ایران اقامتگاه اهل گیلان و ساکن رشت نهادها مرکز تحقیقات مکاترونیک ش...
بیوگرافی بطلمیوس   کلاودیوس بْطُلِمیوس (۹۰ - ۱۶۸ میلادی) (به یونانی: Κλαύδιος Πτολεμαίος) یکی از فیلسوفان و اخترشناسان یونان باستان بود که به احتمال زیاد د...
بیوگرافی جابر ابن حیان   جابر ابن حیان زادروز احتمالاً ۷۲۱میلادی توس، ایران درگذشت احتمالاً ۸۱۵میلادی کوفه محل زندگی ایران ملیت ایران...
بیوگرافی احمد بن عماد الدین احمد بن عماد الدین پزشک ، نویسنده و شیمیدان مسلمان ایرانی بود. او احتمالاً از اهالی نیشابور بوده است. از زندگی وی اطلاعات زیادی یافت نشده و شهرت او به...
بیوگرافی برزویه پزشک   بُرْزویه، پزشک نامدار و پیشوای پزشکان ایران در عصر خسرو انوشیروان ساسانی، گردآورندهٔ کلیله و دمنه و احتمالاً مترجم پنجه تنتره از سانسکریت به...
بیوگرافی ابواسحاق احمد ثعلبی   نام: ثعلبی نیشابوری عنوان: امام ابو اسحاق احمد بن محمد ثعلبی نیشابوری مرگ: ۴۲۹قمری/ ۱۰۳۵ ۱۰۳۶ میلادی منطقه: نیشابور ...
بیوگرافی توماس ادیسون   توماس آلوا ادیسون (به انگلیسی: Thomas Edison) (زاده ۱۱ فوریه ۱۸۴۷ - مرگ ۱۸ اکتبر ۱۹۳۱) مخترع و بازرگان آمریکایی بود. وی وسایل متعددی را ...
بیوگرافی حسن فرسام   حسن فرسام کیست؟ آشنایی با حسن فرسام تحقیق درباره حسن فرسام عکس همسر و فرزندان حسن فرسام بیوگرافی کامل حسن فرسام مقاله در مورد حسن فر...
بیوگرافی مایکل فارادی   مایکل فارادی (به انگلیسی: Michael Faraday) ‏ (۲۲ سپتامبر ۱۷۹۱ - ۲۲ اوت ۱۸۶۷) دانشمندی (فیزیکدان و شیمیدان ) انگلیسی که با زمینه‌های الکت...
بیوگرافی امین شکراللهی   امین شکراللهی رشته فعالیت علوم کامپیوتر، ریاضیات٬نظریه اطلاعات محل کار دانشگاه‌ای‌پی‌اف‌ال بنیان گذار کدهای رپتور ...
بیوگرافی ابوغانم طبیب ابوغانم طبیب از جمله مصاحبین و شاگردان محمد زکریای رازی بوده‌است. او از ری به بغداد رفت تا با ابوحیان توحیدی دربارهٔ تناقض‌گوی وی در باب نظریه «پیو...
بیوگرافی بهمنیار ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان اصفهانی (مرگ: ۴۴۶ خورشیدی) فیلسوف ایرانی و از برجسته ترین شاگردان ابن سینا بودو کتاب المباحثات ابن سینا بیشتر در پاسخ به پر...
بیوگرافی صاحب بن عباد   صاحب بن‌عباد نام اصلی ابوالقاسم اسماعیل بن عباد بن عباس صاحب طالقانی زادروز ۳۲۴ یا ۳۲۶ خورشیدی طالخونچه، اصفهان مرگ ۳۷...