بیوگرافی ابو الوفا محمد بوزجانی

بیوگرافی ابو الوفا محمد بوزجانی

 

نام: محمد بوزجانی
عنوان: ابوالوفا محمد بن محمد بوزجانی
زادروز: ۱۰ ژوئن ۹۴۰ میلادی-۲۸ شعبان ۳۲۸ قمری/بوژگان، حومه شهر تربت جام امروزی،ربع نیشابور
مرگ: ۹۹۸ یا ۹۹۷ میلادی-۳۸۶ هجری/ بغداد
منطقه: ربع نیشابور، شهر نیشابور، جام، بغداد
سنت مدرسه‌ای: مکتب ریاضی-نجومی
زمینه‌های فعالیت: ریاضیات، ستاره‌شناسی (نجوم)
آثار: ۱. فیما یحتاج الیه الصانع من الاعمال الهندسه.۲. المجسطی یا الکامل.

 

ابوالوفا محمّد بوزجانی یا ابوالوفا محمّد بوژگانی (نام کامل: ابوالوفا محمد بن محمد بن یحیی بن اسماعیل بن عباس) (۳۲۸-۳۸۸ هجری قمری) ریاضیدان و منجم بزرگ ایرانی است در دوران طلایی اسلام بوده است. وی در تاریخ ۲۱ خرداد ۳۱۹ هجری شمسی در شهر تاریخی بوژگان از توابع شهرستان تربت جام در استان خراسان رضوی بدنیا آمد. او تحصیلات ریاضی خود را نزد خانواده آموخت و به نیشابور رفت. سپس در سال ۳۴۸ به عراق که در آن زمان پایتخت خلافت شرقی بود، سفر کرد و تا پایان عمرش در آنجا زندگی کرد. در عراق بصورت آخرین نمایندهٔ برجستهٔ مکتب ریاضی-نجومی در آمد و به تالیف کتاب‌های مهم خود پرداخت و با همکارانش در رصدخانهٔ بغداد به رصد مشغول شد.

او روش‌های محاسبه‌ای را که بازرگانان، کارمندان دوایر مالیه و مساحان زمین در شرق اسلامی در کارهای روزمرهٔ خود بکار می‌بردند، به نحوه منظم مدون ساخت و همچنین روش‌های متداول را اصلاح کرد و بعضی از روش‌های ناصحیح را نیز مورد انتقاد قرار داد. بعنوان مثال، پس از بیان آنکه مساحان، مساحت هر نوع چهار ضلعی را با ضرب کردن نصف مجموع اضلاع مقابل در یکدیگر بدست می‌آورند، خاطرنشان می‌سازد که این نیز اشتباهی آشکار و غلطی مسلم است.

از کتاب بوزجانی چنین بر می‌آید که دستگاه موضعی عددنویسی دهدهی هندی با استفاده از ارقام در میان مردم و تجار سرزمین‌های خلافت شرقی تا مدت‌های طولانی مورد استفاده نبوده است. او با توجه به عادت و عرف خوانندگانی که کتاب برای آنها نوشته شده، از استفاده از ارقام کاملاً پرهیز کرده است و همهٔ اعداد و محاسبات را، که گاهی بسیار پیچیده است، تنها با کلمات بیان کرده است.

یکی از کتاب‌های علمی بوزجانی کتاب “فیما یحتاج الیه الصانع من الاعمال الهندسه” است، که بعد از سال ۳۷۹ نوشته شده است. بسیاری از روش‌های ساختن اشکال دوبعدی و سه‌بعدی که بوزجانی عرضه کرده، اقتباس است از آنچه در آثار اقلیدس، ارشمیدس، هرون اسکندری، تئودوسیوس و پاپوس آمده بوده است، اما بعضی از مثال‌ها ابتکاری است. در این اثر بوزجانی، مسائلی نیز راجع به تقسیم یک شکل به اجزایی که شرایط معینی را واجد باشند، آمده است.

اثر نجومی بزرگ بوزجانی “المجسطی” یا “الکامل” بسیار دنباله‌روی مجسطی بطلمیوس است. ممکن است این اثر که فقط بخشی از آن بجای مانده است، دقیقاً همان “زیج‌الواضع” او یا جزئی از آن باشد که بر رصدهای خود و همکارانش مبتنی است. بنظر نمی‌اید که زیج باقی‌مانده باشد.

قبل از بوزجانی، در مثلثات کروی، تنها وسیلهٔ حل مثلث‌ها قضیهٔ منلائوس راجع به چهارضلعی کامل بود که در کتب اسلامی به قاعدهٔ مقادیر ششگانه موسوم است. کاربرد این قضیه در حالت‌های مختلف بسیار دست و پاگیر است. بوزجانی با غنی‌تر ساختن ابزار مثلثات کروی، حل مسائل آنها را راحت‌تر کرد. وی قضیهٔ تانژانتها را در حل مثلث قائم‌الزاویهٔ کروی بکار بست و تقدم در اثبات را بیرونی به وی نسبت داده است. یکی از اولین اثبات‌های قضیهٔ کلی سینوسها برای حل مثلث‌های غیر قائم الزاویه، توسط بوزجانی ابداع گردید. برای تجلیل از بوزجانی، دهانهٔ یکی از آتشفشانهای ماه بنام او نام‌گذاری شده است.

وی مسائل لاینحل هندسه کلاسیک را حل کرد و تحقیقاتی در اصول ترسیمات هندسی نمود که تا امروز هنوز کسی موفق به ارائه راه حل دیگری نشده‌است و از این حیث مسئله ابوالوفا در جهان مشهور است و اولین کسی است که مطالعات دقیقی درباره کره ماه انجام داد.

کارهای وی در زمینه هندسه کروی با کاربرد در نجوم کروی شگرف بوده‌است.

در سال ۱۳۷۸ همایشی بین‌المللی به منظور شناخت بیشتر وی و خدمات و آثارش در محل تولدش، تربت جام برگزار گردید.

 

بیوگرافی ابوالحسن طبری ابوالحسن طبری آملی طبری پزشکی دانشور و از شاگردان محمد زکریای رازی بوده‌است. وی در ری می‌زیسته‌است. ابتدا پزشک مخصوص ابوعبدالله بریدی حاکم اهواز بو...
بیوگرافی حسن احمدی حسن احمدی زادروز ۱۳۲۲ دامغان، ایران محل زندگی تهران ملیت ایرانی پیشه عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نهاد دانشگاه تهرا...
بیوگرافی شارل کولن   شارل آگوستَن دو کولُن (به فرانسوی: Charles-Augustin de Coulomb)(زاده ۱۴ ژوئن ۱۷۳۶ در آنگولم فرانسه - درگذشته ۲۳ اوت ۱۸۰۶ در پاریس) فیزیک...
بیوگرافی دکتر غلامحسین مصاحب  آثار دکتر غلامحسین مصاحب |  بیوگرافی کامل دکتر غلامحسین مصاحب |  تحقیق درباره دکتر غلامحسین مصاحب |  دکتر غلامحسین مصاحب |  دکتر غلامحسین مصاحب ویکی پدیا |  دک...
بیوگرافی اقلیدس   اقلیدس (یونانی:Eukleides) (حدود ۳۶۵ - ۲۷۵ پیش از میلاد)، ریاضیدانی یونانی بود که در قرن سوم پیش از میلاد در شهر اسکندریه می‌زیست. او نوی...
بیوگرافی حسن باستانی     حسن باستانی زادروز ۱۳۴۰ تهران ملیت ایرانی پیشه پژوهشگر،نمایش‌نامه‌نویس، طراح وکارگردان تئاتر سال‌ها...
بیوگرافی دکتر فیروز نادری دکتر فیروز نادری  اهل کجاست؟ دکتر فیروز نادری کیست؟ بیوگرافی  کامل دکتر فیروز نادری بیوگرافی دکتر فیروز نادری دکتر فیروز نادری ویکی پدیا درباره  دکت...
بیوگرافی فرزاد سلیمی   فرزاد سلیمی (۱۳۴۰ در لاهیجان)، آموزگار و مخترع ایرانی است. سلیمی مدرک کارشناسی ارشد خود را در دهه شصت از دانشگاه تهران دریافت نمود. وی از...
بیوگرافی خواجه نظام‌ الملک طوسی   خواجه نظام‌ الملک طوسی وزیر دودمان سلجوقی مشغول به کار ۲۰ نوامبر ۱۰۶۴ – ۱۴ اکتبر ۱۰۹۲ فرمانروا آلپ ارسلان، ملک‌شاه ...
بیوگرافی ابوریحان بیرونی   ابوریحان بیرونی زادروز ۱۴ شهریور ۳۵۲ کاث، خوارزم درگذشت ۲۲ آذر ۴۲۷ غزنین محل زندگی ایران ملیت ایرانی تبار ...
بیوگرافی پروفسور مجید سمیعی   آثار مجید سمیعی کتاب های مجید سمیعی تحقیق در مورد مجید سمیعی عکس همسر و فرزندان مجید سمیعی مجید سمیعی چند سالشه؟ مجید سمیعی آشنایی ...
پرویز جبل عاملی کیست؟ زندگی نامه کامل پرویز جبل عاملی پرویز جبل عاملی اهل کجاست؟ پرویز جبل عاملی عکس همسر و فرزندان پرویز جبل عاملی دانشگاه پرو...
بیوگرافی رابرت کخ   رابــِرت کُخ (به آلمانی: Robert Koch) ‏پزشک و دانشمند آلمانی که به دلیل مطالعاتش در زمینه عوامل میکروبی و کشف عامل بیماری سل که به نام و...
بیوگرافی میرداماد نام کامل میر برهان‌الدین محمدباقر استرآبادی لقب میرداماد تاریخ تولد ۹۶۹ زادگاه استرآباد (گرگان کنونی) ایران محل تحصیل ت...