بیوگرافی مرضیه

بیوگرافی مرضیه

 

 

نام اصلی خدیجه اشرف‌السادات مرتضایی
نام مستعار مرضیه
تولد ۱ فروردین ۱۳۰۳
۱۹۲۴ (میلادی) تهران
ملیت ایران
مرگ ۲۱ مهر ۱۳۸۹ (۸۶ سال)
۱۲ اکتبر ۲۰۱۰ پاریس
سبک‌ها موسیقی کلاسیک ایرانی

 

خدیجه اشرف‌السادات مرتضایی با نام هنری مَرضیه (زاده ۱ فروردین ۱۳۰۳ خورشیدی – درگذشته ۲۱ مهر ۱۳۸۹ خورشیدی) خواننده ایرانی است.

 

زندگی‌نامه

خدیجه اشرف‌السادات مرتضایی با نام هنری مرضیه در ۱ فروردین سال ۱۳۰۳ در تهران در خانواده‌ای هنردوست چشم به جهان گشود و در ساعت ۱ ظهر ۲۱ مهر ماه سال ۱۳۸۹، در ۸۶ سالگی در اثر بیماری سرطان در پاریس درگذشت. پدر و مادرش از یک خانواده هنردوست بودند و هنرمندانی از قبیل مجسمه‌ساز، نقاش و مینیاتوریست و موسیقیدان در اقوامش بودند. اما مادرش بود که بطور خاص او را تشویق به خواندن کرد و در همه دوران زندگی‌اش از او پشتیبانی می‌کرد.

وی در مصاحبه‌ای درباره خود گفته‌بود:

«در زمانی که خانواده‌های ایرانی به ندرت فرزندان دخترشان را برای تحصیل علم می‌فرستادند پدر من با وجودی که یک فرد روحانی بود؛ مرا تشویق به آموزش تحصیلات مرسوم زمان نمود. وقتی که من آغاز به خواندن کردم خواننده شدن برای زنان خیلی غیر عادی بود و در عین حال یک خواننده در آن زمان باید هم دانش مدرسه‌ای می‌داشت و هم دانش کلاسیک موسیقی و هم چنین یک صدای خوب. در ضمن استادان موسیقی زیادی باید صدای او را تأئید می‌کردند و همچنین تئوری موسیقی را باید بخوبی می‌دانست. من سالهای زیادی را به آموختن در زیر نظر استادان بزرگ موسیقی ایرانی گذراندم پیش از اینکه شروع به خواندن کنم.»

مرضیه در سال ۱۹۴۲ (۱۳۲۱ خورشیدی) زیر نظر اسماعیل مهرتاش، استاد بزرگ موسیقی، فعالیت هنری خود را آغاز کرد. در ابتدا با بازی در نقش شیرین در نمایش «خسرو و شیرین» در تئاتر باربد در تهران به محبوبیت رسید. این نمایش که ۳۷ شب روی صحنه بود برای او یک کامیابی بزرگ و سریع به بار آورد و با استقبال بسیار مردم روبه‌رو شد. مرضیه پس از آن به چنان شهرت و مهارتی در خواندن آواز دست یافت که تصنیف‌نویسان و شاعران برای اجرای آثار خود توسط این هنرمند با یکدیگر رقابت می‌کردند.

جلب نظر روزافزون اساتید موسیقی او را به نخستین زن خواننده در برنامه گل‌ها بدل نمود. مرضیه در حدود ۱۰۰۰ آواز و ترانه در دوران شکوفایی هنریش خواند که در پیشرفت موسیقی ایرانی بسیار اثرگذار بود.

تصانیف دو صدایی

بانو مرضیه در طول دوره هنری خود ۵ بار تصانیف دو صدایی خواندن که ۳ بار آن با استاد بنان، یکبار با علی بهاری و یکبار هم با نوه دختری خود جانان خرم بوده چنگ رودکی که به جوی مولیان معروف شد با همکاری استاد بنان، آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی و شعری از رودکی خلق شد همین تصنیف در کنسرت المپیا پاریس با همراهی جانان خرم نوه مرضیه و تنظیم مجدد توسط محمد شمس بازخوانی شد.

مطلع شعر:

بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی

دواثر دیگر اجرا شده با استاد بنان مربوط به برنامه گلهای رنگارنگ ۲۵۴ و ۱۳۴ است که بصورت آواز ضبط و در دسترس است.

اما تصنیف دیگر که در سالهای نخست ورود مرضیه به دنیای هنر با همکاری بهاری سروده شده بود سالها بود که در گذر زمان از یادها و نظرها محو شده بود بطوری که خود مرضیه هیچگاه وجود چنین اثری را ابراز نکرد. بنابه گفته استاد بزرگ لشگری بعد ساخت تصنیف آقای لشگری احساس می‌کند بخشی از فضای تصنیف خالی است و نیاز به یک صدای مردانه دارد از همین رو از آقای بهاری که در استودیو مشغول نواختن ویلن بوده درخواست می‌کنند تا با مرضیه در این مورد همکاری کند و ایشان هم می‌پذیرند شعر تصنیف (موی سپید) از کارهای استاد کرمانشاهی است.

مطلع شعر:

ای شب ای شب کو صبح امیدم / رحمی آخر بر موی سپیدم

پس از انقلاب

مرضیه در سال ۱۳۷۳ از ایران رفت و در فرانسه به تشویق دوستانش مریم و هدایت‌الله متین دفتری پناهندگی گرفت. او در آنجا به شورای ملی مقاومت ایران اعلام پیوستگی کرد و در سفرهای گوناگون به کشورهای مختلف کنسرت‌های زیادی داد. در این دوران او با هنرمندان معروف و شاعران و آهنگسازان و نوازندگان مشهوری چون محمد شمس و شاپور باستان‌سیر و عماد رام و محمد علی اصفهانی و اسماعیل وفا یغمایی و راس پاپل و حمیدرضا طاهر زاده و هنرمند فقید بریتانیایی، لرد یهودی منوهین، کارهای متعددی ارائه نموده‌است.

ورود دوباره مرضیه به صحنه، به هر دلیل و با هر امکان، رویدادی جذاب و کنجکاو کننده برای شنوندگان آثار او در سال‌های پیش از انقلاب بود. رفتار و گفتار مرضیه نیز این رویداد را جذاب‌تر می‌کرد. در یکی از نخستین کنسرت‌هایش در لوس‌آنجلس، زمانی که شنوندگان با یکی از ترانه‌ها دست زدند، خطاب به آنها گفت: «من مطرب نیستم، وقتی می‌خوانم فقط گوش بدهید.». کنسرت به گزارش لوس‌آنجلس تایمز با «تدابیر شدید امنیتی» برگزار و عبور همه شرکت‌کنندگان از زیر ردیاب‌های فلزی، موجب ۴۵ دقیقه تاخیر شد.

 

درگذشت

مرضیه سال‌های پایانی عمرش را در پاریس گذراند. در فروردین ۱۳۸۹ دخترش هنگامه امینی را که مبتلا به بیماری سرطان بود از دست داد و چندی بعد خود نیز ظهر روز چهارشنبه ۲۱ مهرماه ۱۳۸۹، در سن ۸۶ سالگی بر اثر بیماری سرطان در بیمارستان آمریکایی‌ها در شهر پاریس درگذشت.

تنها پسر او که حاصل ازدواج دوم اوست در آمریکا زندگی می‌کند همچنین نوه دختری او جانان خرم بتازگی ترانه‌هایی خوانده که از جمله آن می‌توان به ترانه دختر کولی که سالها پیش مادربزرگش خوانده بود اشاره کرد جانان هم اکنون در پاریس زندگی می‌کند .

 

بیوگرافی یونس دردشتی + عکس   یونس دردشتی نام اصلی یونس دردشتی تولد ۱۲۸۸ خورشیدی محله دردشت، اصفهان ملیت ایرانی مرگ ۱۰ اسفند ۱۳۷۴ نیویورک...
بیوگرافی مهدی مقدم + عکس   مهدی مقدم نام اصلی مهدی مقدم تولد ۳ آبان ۱۳۶۰ ملیت ایرانی سبک‌ها موسیقی پاپ فارسی   مهدی مقدم...
بیوگرافی ستار + عکس     ستار نام مستعار ستار تولد ۲۸ آبان ۱۳۲۸ شهباز تهران ملیت ایرانی سبک‌ها موسیقی پاپ ایرانی و موسیقی س...
بیوگرافی حسان اگزار چنانی‌ زاده + عکس     حسان اگزار چنانی‌ زاده زادروز روستای خویس از توابع بخش شاوور شهرستان‌شوش درگذشت یکشنبه ۹ اسفند ۱۳۸۸ علت م...
بیوگرافی بیژن کامکار + عکس   بیژن کامکار تولد ۲۸ آذر ۱۳۲۸ سنندج، کردستان ملیت  ایران سبک‌ها موسیقی سنتی ایرانی موسیقی کردی سازها دف رباب...
بیوگرافی زیبا شیرازی   نام اصلی زیبا شیرازی تولد محله داودیه، تهران ملیت  ایران   زیبا شیرازی خواننده، آهنگ‌ساز و ترانه‌سرای ای...
بیوگرافی محمد اصفهانی + عکس     محمد اصفهانی محمدمهدی واعظی‌اصفهانی زادروز ۱۴ تیر ۱۳۴۵ ۵ ژوئیه ۱۹۶۶ تهران، ایران محل زندگی تهران ...
بیوگرافی فاخره صبا   فاخره صبا تولد ۱۲۹۹آبادان ایران ملیت ایرانی مرگ ۲۲ تیر ۱۳۸۶ سبک‌ها کلاسیک   فاخره صبا (زاده ...
بیوگرافی فریدون بیگدلی + عکس   فریدون بیگدلی تولد 1354/۵/۲۹ خورشیدی ملیت ایرانی سبک‌ها موسیقی پاپ فارسی   فریدون بیگدلی خواننده مو...
بیوگرافی اسماعیل ادیب خوانساری + عکس    ادیب خوانساری نام اصلی اسماعیل ادیب خوانساری تولد ۱۲۸۰ خورشیدی خوانسار، استان اصفهان ملیت ایرانی مرگ ۶ فرور...
بیوگرافی اولین باغچه‌ بان   اِولین باغچه بان Evlin Baghtcheban تولد ۱۳۰۷ مرسین، ترکیه ملیت ترک/فرانسوی مرگ ۹ آبان ۱۳۸۹ ترکیه سال‌های فعا...
بیوگرافی امینم   نام اصلی مارشال بروس مدرز سوم نام مستعار امینم اسلیم شیدی تولد ۱۷ اکتبر ۱۹۷۲ ‏(۴۲ سال) ۲۵ مهر ۱۳۵۱ سنت جوزف، میسوری ...
بیوگرافی سپیده افشار ( سپیده )   نام اصلی سپیده افشار نام مستعار سپیده تولد ۲۴ دی ۱۳۵۴ اصفهان ملیت ایرانی-آمریکایی سبک‌ها موسیقی پاپ، موسیقی...
بیوگرافی شاپور رحیمی شاپور رحیمی (زاده ۱۳۲۶ در تهران) خواننده و نوازنده عود، مدیر سابق مرکز حفظ و اشاعه موسیقی است. فراگیری موسیقی وی در سال ۱۳۴۵ در برنامهٔ کودک ر...
بیوگرافی فرزاد فرزین + عکس   فرزاد فرزین تولد ۲۴ ژوئن ۱۹۸۱  هرنگ ملیت  ایران سبک‌ها پاپ سال‌های فعالیت خواننده، آهنگساز   ...