بیوگرافی عبدالحسین زرین‌ کوب

بیوگرافی عبدالحسین زرین‌ کوب

 

عبدالحسین زرین‌کوب
زادروز ۲۷ اسفند ۱۳۰۱ بروجرد
درگذشت ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ (۷۶ سال) تهران
محل زندگی بروجرد، تهران، فرانسه
ملیت ایرانی
پیشه مدیریت گروه ادبیات فارسی دانشگاه تهران، استاد دانشگاه تهران
نهاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران
همسر قمر آریان

 

عبدالحسین زرین‌کوب (۲۷ اسفند ۱۳۰۱ در بروجرد تا ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ در تهران) ادیب، تاریخ‌نگار و منتقد ادبی برجسته در ایران معاصر است.

آثار او به‌عنوان مرجع عمده در مطالعات تصوف و مولوی‌شناسی شناخته می‌شود.

 

زندگی نامه

عبدالحسین زرین‌کوب در سال ۱۳۰۱ خورشیدی در بروجرد متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در زادگاه خویش به پایان برد. تحصیل در دوره متوسطه را تا پایان سال پنجم متوسطه در بروجرد ادامه داد و به دنبال تعطیلی کلاس ششم متوسطه در تنها دبیرستان شهر برای ادامه تحصیل به تهران رفت. این بار رشته ادبی را برگزید و در سال ۱۳۱۹ تحصیلات دبیرستانی را به پایان برد. سال بعد به بروجرد بازگشت و به تدریس در دبیرستان‌های خرم‌آباد و بروجرد پرداخت. در این دوران درس‌های مختلف از تاریخ و جغرافیا و ادبیات فارسی تا عربی و فلسفه و زبان خارجی را تدریس می‌کرد. در همین دوره نخستین کتاب او به نام فلسفه، شعر یا تاریخ تطور شعر و شاعری در ایران در بروجرد منتشر شد.

در سال ۱۳۲۴ پس از آن که در امتحان ورودی “دانشکده علوم معقول و منقول” و “دانشکده ادبیات” حائز رتبه اول شده بود، وارد رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد. در سال ۱۳۲۷ با رتبه اول دورهٔ لیسانس ادبیات فارسی را به پایان رساند، و سال بعد وارد دوره دکتری رشته ادبیات دانشگاه تهران گردید. در سال ۱۳۳۴ از رساله دکتری خود با عنوان نقدالشعر، تاریخ و اصول آن که زیر نظر بدیع‌الزمان فروزانفر تالیف شده بود با موفقیت دفاع کرد. دکتر زرین‌کوب در سال ۱۳۳۰ در کنار عده‌ای از فضلای عصر همچون محمد معین، پرویز ناتل خانلری، غلامحسین صدیقی و عباس زریاب خویی برای مشارکت در طرح ترجمه مقالات دائرهالمعارف اسلام (طبع هلند) دعوت شد.

از سال ۱۳۳۵ با رتبه دانشیاری کار خود را در دانشگاه تهران آغاز کرد و عهده‌دار تدریس تاریخ اسلام، تاریخ ادیان، تاریخ کلام و تاریخ تصوف در دانشکده‌های ادبیات و الهیات شد. دکتر زرین‌کوب چندی نیز در “دانشسرای عالی تهران” و ‘دانشکده هنرهای دراماتیک” به تدریس پرداخت. وی از سال ۱۳۴۱ به بعد در فواصل تدریس در دانشگاه تهران، در دانشگاه‌های آکسفورد، سوربن هند و پاکستان و در سال‌های ۱۳۴۷ تا سال ۱۳۴۹ در آمریکا به عنوان استاد میهمان در دانشگاه‌های کالیفرنیا و پرینستون به تدریس پرداخت.

از دانشجویان و شاگردان موفق و به‌نام ایشان می‌توان به دکتر قدمعلی سرامی اشاره کرد.

دکتر زرین کوب در سال‌های ورودش به دانشکده با خانم قمر آریان آشنا شد. قمر آریان در گفتگویی که در سال ۸۳ در روزنامه جام جم چاپ شد، تعریف کرد که آشنایی آن‌ها در فضای دانشکده نزدیک به ۹ سال ادامه یافته بود، تا آن که سرانجام عبدالحسین زرین‌کوب که سی ساله شده بود، از آریان خواستگاری کرد. به گفته خودش، زمانی که ماجرا را با پدرش مطرح کرد، شنید که پدرش به خوبی با زرین‌کوب آشناست و مقالاتی از او خوانده، اما فکر می‌کرده که نویسنده آن مقالات باید مردی ۵۰ ساله باشد.

آریان و زرین‌کوب در سال ۱۳۳۲ با هم ازدواج کردند و تحصیلات خود را در مقطع دکتری نیز ادامه دادند. (زرین‌کوب نفر اول و آریان نفر دوم در کنکور دکترا بود) و پس از فارغ‌التحصیلی، سال‌های سفرشان آغاز شد. قمر آریان سال‌های بسیاری را همراه با همسرش در هند، چندین کشور اروپای و عربی و لبنان گذراند.

ازدواج آریان و زرین‌کوب نظیر ازدواج سیمین دانشور و جلال آل احمد فرزندی به دنبال نداشت.

دکتر عبدالحسین زرین‌کوب در ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ در ۷۷ سالگی در تهران درگذشت.

دکتر زرین کوب کتابی تحت عنوان دو قرن سکوت درمورد حوادث و اوضاع تاریخی ایران در دو قرن اول اسلام (از حمله عرب تا ظهور دولت طاهریان) نگاشته و در سال ۱۳۳۶ در چاپ دوم کتاب به بسیاری از سؤالات مطرح شده توسط منتقدان و نیز شبهات وارده بر مطالب چاپ اول کتاب پاسخ داده است.

در مصاحبه‌ای که عطا آیتی دو سال قبل از مرگ زرین‌کوب با او داشت، زرین‌کوب در پاسخ به سؤال “کدام یک از آثار خودتان را بیشتر دوست دارید؟” کتاب دو قرن سکوت را نام برد.

بیوگرافی عبدالحسین زرین‌ کوب

کتابشناسی

نقد ادبی

  • ۱۳۲۳ فلسفه شعر
  • ۱۳۳۸ نقد ادبی
  • ۱۳۴۳ با کاروان حله مجموعه‌ای از نقد ادبی
  • ۱۳۴۶ شعر بی‌دروغ، شعر بی‌نقاب
  • ۱۳۴۹ از کوچهٔ رندان، بحث و بررسی و نقد اشعار حافظ شیراز و تشریح شرایط سیاسی و اجتماعی شیراز در زمان شاه مسعود
  • ۱۳۶۳ سیری در شعر فارسی، بحثی انتقادی در شعر فارسی و تحوّل آن با نمونه‌هایی از شعر شاعران
  • ۱۳۶۴ سرّ نی، نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی معنوی
  • ۱۳۶۶ بحر در کوزه، نقد و تفسیر قصّه‌ها و تمثیلات مثنوی معنوی
  • ۱۳۷۰ پله پله تا ملاقات خدا، درباره زندگی، سلوک، و اندیشه مولانا. و نیز نحوه اشنایی با شمس تبریزی و چگونگی اثرپذیری روحی و طوفان تصوفی که در وی عارض گردید و نیز اطلاعات باارزشی در مورد کودکی و نوجوانی مولانا و نیز شرح احوالات شاگردان معروفش حسام الدین چلبی و صلاح الدین زرکوب
  • ۱۳۷۲ پیر گنجه، در جستجوی ناکجاآباد، شرح حال نظامی گنجوی و بررسی اشعار و آثار وی و نیز شرح تفصیلی تاریخ آن دوران
  • ۱۳۷۲ آشنایی با نقد ادبی
  • ۱۳۷۵ از گذشته ادبی ایران
  • ۱۳۷۷ از نی نامه
  • ۱۳۷۸ دیدار با کعبه جان درباره زندگی و آثار و اندیشه خاقانی
  • ۱۳۸۱ نامور نامه درباره فردوسی و شاهنامه
  • بامداد اسلام

تاریخ ایران

تاریخ اسلام

  • ۱۳۴۶ بامداد اسلام
  • ۱۳۴۸ کارنامه اسلام

اندیشه

  • ۱۳۴۲ ارزش میراث صوفیه
  • ۱۳۵۳ فرار از مدرسه
  • ۱۳۵۷ جستجو در تصوف ایران
  • ۱۳۶۹ در قلمرو وجدان، سیری در عقاید، ادیان، و اساطیر و شامل بخش‌هایی چون: پندارهای از یاد رفته و میراث هندوان و اسطوره یا تاریخ و نفوذ در ادوار ما قبل تاریخ عقاید و دیانات. فصل اغازین کتاب با این عبارت آغاز می‌گردد: بودن یا نبودن؟ مسئله این است! و جوابی که پرسشگر حیرت‌زده می‌جوید برای آن است که مطمئن شود این بودن آیا به زحمتش می‌ارزد و زندگی وی اصلاً هیچ معنی و هدف دارد یا آنکه جز توالی کودکی و جوانی و پیری که سرانجام به عدم محض منتهی گردد چیزی نیست.
  • ۱۳۷۷ شعله طور

ترجمه

  • ۱۳۲۶ بنیاد شعر فارسی
  • ۱۳۲۸ ادبیات فرانسه در قرون وسطی
  • ۱۳۲۸ ادبیات فرانسه در دوره رنسانس
  • ۱۳۳۲ شرح قصیده ترساییه خاقانی
  • ۱۳۳۷ فن شعر ارسطو
  • ۱۳۵۷ ارسطو و فن شعر

مجموعه مقالات

  • ۱۳۵۱ یادداشت‌ها و اندیشه‌ها
  • ۱۳۵۳ نه شرقی، نه غربی، انسانی
  • ۱۳۵۶ از چیزهای دیگر مجموعه چند یادداشت پراکنده
  • ۱۳۶۳ با کاروان اندیشه
  • ۱۳۶۵ دفتر ایام، مجموعهٔ گفتارها، اندیشه‌ها، و جستجوها
  • ۱۳۶۸ نقش بر آب، جستجویی چند در باب شعر حافظ، گلشن راز، گذشتهٔ نثر فارسی و ادبیات تطبیقی
  • ۱۳۷۶ حکایت هم‌چنان باقی

نوشته‌های ادبی و تاریخ‌نگاری

  • ۱۳۴۷ تک درخت
  • ۱۳۵۴ تاریخ در ترازو

 

بیوگرافی ابوطاهر مجدالدین محمد فیروزآبادی   ابوطاهر مجدالدین محمد فیروزآبادی (۸۱۷ / ۸۱۶ -۷۲۹ ق)، عالم لغوی، ادیب، مفسر، قاضی و فقیه شافعی. نسبش به شیخ ابواسحاق شیرازی و به روایتی به اب...
بیوگرافی آندره ژید   آندره ژید زادروز ۲۲ نوامبر ۱۸۶۹ پدر و مادر پاریس، فرانسه مرگ ۱۹ فوریه ۱۹۵۱ میلادی (۸۱ سال) پاریس، فرانسه ملیت...
بیوگرافی احمدرضا دریایی احمدرضا دریایی در سال ۱۳۲۰ در رشت به دنیا آمد و روزنامه‌نگاری را از سال ۱۳۳۸ با نشریه فردوسی آغاز کرد. دریایی آن موقع تنها 18 سال سن داشت و اگرچه عضو...
بیوگرافی غلامعلی حداد عادل   غلامعلی حدادعادل زادروز ۱۹ اردیبهشت ۱۳۲۴ تهران محل زندگی تهران ملیت ایرانی نام‌های دیگر غلام‌علی مشهدمحمدعلی...
بیوگرافی جبران خلیل جبران   خلیل جبران زادروز ۶ ژانویه ۱۸۸۳ البشری، شمال لبنان درگذشت ۱۰ آوریل ۱۹۳۱ نیویورک سیتی علت مرگ سیروز کبدی ملی...
بیوگرافی گابریل گارسیا مارکز   گابریل گارسیا مارکز زمینهٔ کاری ادبیات زادروز ۶ مارس ۱۹۲۷ آراکاتاکا، ماگدالنا، کلمبیا مرگ ۱۷ آوریل ۲۰۱۴ میلادی (۸۷...
بیوگرافی جین آستن   جین آستن زاده ۱۶ دسامبر ۱۷۷۵ استیونسن، همپشایر، انگلستان درگذشته ۱۸ ژوئیه ۱۸۱۷ میلادی (۴۱ سال) وینچستر، همپشایر، انگلس...
بیوگرافی تنسی ویلیامز   تنسی ویلیامز نام اصلی تامس لانیر ویلیامز زادروز ۲۶ مارس ۱۹۱۱ کلمبوس، می‌سی‌سی‌پی مرگ ۲۵ فوریه ۱۹۸۳ میلادی (۷۱ سال)...
بیوگرافی جیمز موریه   جیمز موریه زادروز ۱۷۸۰ ازمیر درگذشت ۱۹ مارس ۱۸۴۹ برایتون ملیت بریتانیایی   جیمز موریه (به انگلیسی...
بیوگرافی دکتر مرتضی الهی قمشه‌ای     دکتر مرتضی الهی قمشه‌ای نام اصلی مرتضی الهی قمشه‌ای زادروز ۱۳۲۹ تهران پدر و مادر مهدی الهی قمشه‌ای و طیب...
بیوگرافی چارلز دیکنز   چارلز دیکنز زادروز ۷ فوریه، ۱۸۱۲ پورتسموت، انگلستان درگذشت ۹ ژوئن، ۱۸۷۰ (در سن ۵۸ سالگی) پیشه نویسنده و روزنامه‌ن...
بیوگرافی مجید ادیب زاده   مجید ادیب‌زاده زادروز ۱۳۵۹ ملیت ایرانی پیشه نویسنده   مجید ادیب زاده (زادهٔ ۱۳۵۹) نویسنده و محقق سیاست ...
بیوگرافی انوره دو بالزاک   اُنوره دو بالزاک زادروز ۲۰ مهٔ ۱۷۹۹ تور، فرانسه درگذشت ۱۸ اوت ۱۸۵۰ میلادی (۵۱ سال) پاریس آرامگاه قبرستان پرلاشز ...
بیوگرافی ویل دورانت   ویل دورانت ویلیام جیمز دورانت زادروز ۵ نوامبر ۱۸۸۵ نورث آدامز، ماساچوست درگذشت ۷ نوامبر ۱۹۸۱ (-۹۷ ساله) لوس آنجلس، کا...