بیوگرافی و عکس های جوانی محمدعلی شاه

۲۵ تیرماه ۱۲۸۸ خورشیدی یک روز پس از آنکه طرفداران مسلح مشروطه تهران را فتح کردند محمدعلی شاه قاجار که به سفارت بیگانه پناه برده بود از سلطنت عزل و احمدشاه خردسال جانشین وی شد.

محمدعلی شاه ششمین پادشاه از دودمان قاجار بود که پس از اعطای مشروطه و در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی به قدرت رسید. وی از ابتدا با فرمانی که پدرش امضا کرده بود به مخالفت برخاست و تا آنجا پیش رفت که دستور داد در ۲ تیرم ۱۲۸۷ هجری شمسی یک کلنل روس به نام “ولادیمیر لیاخوف” مجلس را به توپ ببندد؛ اقدامی که در تاریخ ایران به استبداد صغیر شهرت دارد.

به دنبال اقدام محمدعلی شاه علیه مشروطیت، قشونی از مخالفان وی نخست در اصفهان و سپس گیلان علیه دولت قیام کردند و چیزی نگذشت که مجاهدان تبریز و شیراز و قزوین نیز با نیروهای دولتی درگیر شدند. پیروزی مشروطه خواهان علیه قوای دولتی کار را برای محمدعلی شاه دشوار کرد تا آنجا که در ۲۲ تیرماه ۱۲۸۸ قوای سردار اسعد بختیاری و سپهدار تنکابنی خود را به تهران رسانده و آماده فتح پایتخت شدند.

دو روز پس از آن جنگ خیابانی میان مشروطه خواهان و قوای قزاق آغاز شد. محمدعلی شاه که از شکست قوای قزاق نگران بود همراه با خانواده خود به سفارت روسیه پناهنده شد و درخواست کمک کرد.

جنگ در تهران اما بیش از ۵ روز ادامه نیافت و قوای مشروطه خواه موفق شد کنترل کامل شهر را در دست بگیرد. مجاهدان بلافاصله یک شورای عالی ۲۸ نفری تشکیل دادند و همان روز محمد علی شاه را به دلیل پناهنده شدن در خاک وطن به سفارتخانه خارجی، از سلطنت خلع کردند.

هیات عالی در پیام خلع سلطنت محمدعلی شاه به وی نوشت:

اعلیحضرتا مقتضیات وقت و شدت هرج‌ومرج مملکت و انزجار قلوب ملت از اداره آن اعلیحضرت ضرورت بهم‌رسانیده که آن اعلیحضرت از زحمات بار سنگین سلطنت خود را معاف فرمایند، برطبق همین ضرورت امروز که ۲۷جمادی‌الثانی ۱۳۲۷ است در سفارت محترمه دولت بهیه روس پناهنده شده بالطبع شخص همایونی خود را از این زحمت فارغ فرمودند علی‌هذا مجلس عالی فوق‌العاده امروز ۲۷ جمادی‌الثانی ۱۳۲۷ در بهارستان تشکیل یافته اعلیحضرت قویشوکت اقدس سلطان احمد شاه خلدالله ملکه و سلطانه را به شاهنشاهی ایران پذیرفته و تا تشکیل پارلمان موقتاً حضرت مستطاب اشرف عالی آقای عضدالملک دامت شوکته را بسمت نیابت سلطنت اختیار نمود.

بر اساس این بیانیه مجاهدان ضمن خلع سلطنت از محمدعلی شاه فرزند ۱۲ ساله او احمد شاه را به سلطنت رساندند.

به مناسبت خلع محمدعلی شاه از سلطنت در اینجا سه عکس از وی منتشر می‌کنیم که دو تای آن مربوط به دوران جوانی و پیش از رسیدن به سلطنت و یکی از آنها پس از تاجگذاری است. عکس پرتره دوران جوانی محمدعلی شاه که از عکاسی به نام منوچهر است تاکنون منتشر نشده است.

بیوگرافی و عکس های جوانی محمدعلی شاه

بیوگرافی و عکس های جوانی محمدعلی شاه

بیوگرافی و عکس های جوانی محمدعلی شاه

بیوگرافی میخائیل کلاشنیکف   میخائیل کلاشنیکف زادروز ۱۰ نوامبر ۱۹۱۹ کوریا، سرزمین آلتایی درگذشت ۲۳ دسامبر ۲۰۱۳ میلادی (۹۴ سال) ایژوسک، اودمورتیا ...
بیوگرافی رستم فرخزاد مقاله درباره رستم فرخزاد مرگ رستم فرخزاد دلیل مرگ رستم فرخزاد رستم فرخزاد در چه قرنی می زیست؟ همسر و فرزندان رستم فرخزاد مجسمه رستم فرخزاد آرامگ...
بیوگرافی اسماعیل سامانی تندیس اسماعیل سامانی در شهر دوشنبه تاجیکستان   مجسمه اسماعیل سامانی |  اسماعیل سامانی |  مقاله درباره اسماعیل سامانی |  آیا اسماعیل سامانی ازدواج ...
بیوگرافی بلاش سوم   بلاش سوم (اشک بیست و ششم) بیست و ششمین شاه ایران از خاندان اشکانی است که پس از خسرو به شاهی رسید. نسبت بلاش سوم با اشکانیان روشن نیست. وی در...
بیوگرافی فرهاد یکم اشکانی   فرهاد یکم (اشک پنجم) پنجمین شاه اشکانی (ح۱۷۶- ح۱۷۱ پ.م.) و جانشین و پسر فریاپت بود. وی تپورستان را تسخیر کرد و طایفه مردها را مجبور نمود ...
بیوگرافی مهرمردان باوندی   مهرمردان باوندی فرمانروای سلسله باوندیان دوران ۷۲۸-۷۵۲ (میلادی) پیش از سهراب دوم باوندی پس از سهراب یکم باوندی ...
بیوگرافی هرمز یکم ساسانی   هرمز یکم شاهنشاه ساسانی دوران ۲۷۲ میلادی - ۲۷۳ میلادی مرگ ۲۷۳ میلادی پیش از بهرام یکم پس از شاپور یکم ...
بیوگرافی اردشیر پنجم   اردشیر پنجم که بسوس نیز نامیده شده، ساتراپ (والی) باختر و سردار داریوش سوم در جنگ با اسکندر مقدونی بود. وی از نزدیکان داریوش و فرمانده سپ...
بیوگرافی ارد دوم اشکانی   اُرُد دوم یا ورُد دوم (اشک سیزدهم) سیزدهمین شاه ایران از خاندان اشکانی است. وی از سال ۵۵ تا ۳۷ پیش از میلاد سلطنت کرد. به عقیدهٔ بسیاری از م...
بیوگرافی هرمز چهارم ساسانی   هرمز چهارم شاهنشاه ساسانی دوران ۵۷۹ میلادی - ۵۹۰ میلادی مرگ ۵۹۰ میلادی پیش از خسرو پرویز پس از خسرو انوشیرو...
بیوگرافی ساتی‌ بیگ   ساتی‌ بیگ ایلخان مغول، دختر محمد خدابنده الجایتو و خواهر ابوسعید بهادرخان و از زنان نامدار ایران در قرن هشتم ه. ق؛ و پانزدهمین و آخرین تن از...
بیوگرافی ابوالفتح‌ خان زند ابوالفتح‌ خان زند سومین پادشاه دودمان زند ایران بود. پادشاهی ابوالفتح‌خان در سال ۱۱۵۸ خورشیدی و فقط در حدود ۷۰ روز بود. ابوالفتح‌خان فرزند کریم‌...
بیوگرافی خشایارشای کبیر مقاله درباره خشایارشا عکس خشایارشا مرگ خشایارشا بیوگرافی کامل خشایارشا زندگی نامه کامل خشایارشا تحقیق درباره خشایارشا آرامگاه خشایارشا کجاست؟ خ...
بیوگرافی عبدالله میرزا   بیوگرافی و زندگی نامه شاهزاده عبدالله میرزا شاهزاده قاجار پسر یازدهم فتحعلی شاه و حاکم زنجان   عبدالله میرزا نام کامل ...
بیوگرافی آنتیوخوس دوم   آنتیوخوس دوم تئوس (به یونانی: Αντίοχος Β' Θεός)(۲۸۶-۲۶۴ (پیش از میلاد)) پادشاه سلوکی از ۲۶۱ تا سال مرگش بود (۲۵ سال). لقب او تئوس در زبان یو...

بیوگرافی سردار مهدی خوش‌ سیرت

بیوگرافی سردار مهدی خوش‌ سیرت
سردار شهید اسلام، مهدی خوش‌سیرت در نوزدهم شهریور سال ۱۳۳۹ در روستای چورکوچان شهرستان آستانه اشرفیه متولد شد.

وی تحصیلات دوران ابتدایی، راهنمایی و متوسطه را در زادگاهش شهرستان آستانه اشرفیه پشت سر نهاد و در سال ۱۳۵۸ موفق به اخذ دیپلم شد و پس از آن لباس مقدس سربازی را به تن کرد و در خنثی کردن توطئه‌های نوکران و جیره خواران استکبارجهانی در منطقه گنبد، حضوری دلاورانه داشت. هنوز دوره سربازی را به اتمام نرسانده بود که عضو بسیج شد.

با معنویتی که در سردار خوش‌سیرت وجود داشت مهر و محبتش در اولین وهله دیدار هر بیننده‌ای در دلش می‌نشست، کمال عشق، معرفت و خداشناسی مهدی بود که بچه‌های رزمنده خود را مرید او می‌دانستند و پروانه وار گرد شمع وجودش می‌گشتند.

سردار خوش‌سیرت از روزی که گام در جبهه‌های حق علیه باطل نهاد و در مدرسه عاشقان روح‌الله ثبت نام کرد هرگز تسویه حساب نگرفت و دنبالش هم نرفت، در زمان حضورش در جبهه‌ها همیشه تلاش داشت در عملیات‌ها شرکت کند و اگر به دلیل حضور در منطقه‌ای دیگر موفق به شرکت در عملیاتی نمی‌شد غم تمامی چهره‌اش را فرا می‌گرفت و تا چند روز حال خوشی نداشت.

او با تلاش بی وقفه‌اش در عملیات‌های افتخارآفرین و غرورآمیز طریق‌القدس، فتح‌المبین، بیت‌المقدس، فتح خرمشهر، رمضان، مسلم ابن عقیل، محرم، والفجر ۴، والفجر ۶، هورالعظیم، قدس، بدر، والفجر ۸، کربلای ۲، کربلای ۵ و نصر ۴ حضور پیدا کرد.

اعتقاد راسخش به اسلام، امام و انقلاب و شاگردی این مکتب انسان‌ساز هدفی را برایش ترسیم کرده بود که برای رسیدن به آن سر از پا نمی‌شناخت و بهترین دلیل اینکه پس از ۱۳ بار مجروحیت در عملیات‌های مختلف، هیچگاه در استراحت کامل بسر نبرد، بلکه پس از بهبودی مختصر، دوباره خود را به صحنه مبارزه و جهاد رساند و در جمع لشکریان اسلام قرار گرفت.

خوش‌سیرت مسئولیت‌های خویش را در جبهه از فرماندهی دسته آغاز کرد و پس از گروهان و گردان، با رشادت و مدیریتی که از خود نشان داده بود به فرماندهی تیپ دوم محرم و معاونت فرماندهی لشکر قدس گیلان برگزیده شد.

وی که در فراق دوستانش هماره می‌سوخت و در دل و بر لب آرزوی شهادت داشت، سرانجام پس از سال‌ها حضور مستمر و مداوم در جبهه‌های جنگ و رزم بی امان و مجاهدت در دو جبهه جهاد اصغر و جهاد اکبر، ششم تیرماه ۱۳۶۶ شهد شهادت را نوشی.

فرازی از وصیت‌نامه شهید خوش‌سیرت:

«پدرم و مادرم و همه اعضای خانواده مفتخر و خرسند باشید که امروز خداوند به شماها افتخار می‌کند و اگر در طی این راه مقدس خونم بر زمین ریخت و به رود پر خروش شاهدان پیوست پس خوشا به حال شما که خود را با زهرا(س) همدرد کردید و من هم آن وقت روحم در آرامش است که طوری زندگی کنید که انگار فرزندی به انقلاب تقدیم نشده و همیشه خود را بدهکار انقلاب و اسلام و امام بدانید».

بیوگرافی موزا ملکه اشکانی سردیس ملکه موزا - اواخر قرن اول قبل از میلاد   موزا / تراموزا لقب(ها) ملکهٔ اشکانی زادروز ۲ (پیش از میلاد) مرگ ۴ (می...
بیوگرافی ابوالفتح‌ خان زند ابوالفتح‌ خان زند سومین پادشاه دودمان زند ایران بود. پادشاهی ابوالفتح‌خان در سال ۱۱۵۸ خورشیدی و فقط در حدود ۷۰ روز بود. ابوالفتح‌خان فرزند کریم‌...
بیوگرافی مهرمردان باوندی   مهرمردان باوندی فرمانروای سلسله باوندیان دوران ۷۲۸-۷۵۲ (میلادی) پیش از سهراب دوم باوندی پس از سهراب یکم باوندی ...
بیوگرافی فخرالدوله دیلمی زندگی نامه فخرالدوله دیلمی بیوگرافی کامل فخرالدوله دیلمی همسر و فرزندان فخرالدوله دیلمی تحقیق در مورد فخرالدوله دیلمی مرگ فخرالدوله دیلمی عکس فخر...
بیوگرافی سلوکوس یکم   سلوکوس یکم ملقب به نیکاتور (در یونانی: Σέλευκος Νικάτωρ، تلفظ: سِلِئوکُس نیکاتُر) از افسران مقدونی اسکندر مقدونی بود. پس از مرگ اسکند...
بیوگرافی داریوش سوم آخرین پادشاه هخامنشی   نگاره‌ای از جنگ داریوش سوم و اسکندر   داریوش سوم دوران ۳۳۶ تا ۳۳۰ پیش از میلاد (۶ سال) تاجگذاری ۳۳۶ پیش از میلاد...
بیوگرافی نادر شاه افشار لقب و القاب نادر شاه افشار زندگی نامه نادر شاه افشار مرگ نادر شاه افشار عکس نادر شاه افشار مقاله در مورد نادر شاه افشار تحقیق درباره نادر شاه افش...
بیوگرافی خشایارشای دوم هخامنشی   خَشایارشا ی دوم ششمین پادشاه هخامنشی بود. به گفته تاریخ نویسان وی تنها پسر اردشیر یکم از ملکه داماسپیا بوده که پس از مرگ پدر به پادشاهی م...
بیوگرافی اوزون حسن   بیوگرافی و زندگینامه اوزون حسن آق‌قویونلو  یکی از مقتدرترین سلاطین سلسله آق قویونلو  وی پدر بزرگ شاه اسماعیل بود.   اوزون حسن آ...
بیوگرافی آنتیوخوس دوم   آنتیوخوس دوم تئوس (به یونانی: Αντίοχος Β' Θεός)(۲۸۶-۲۶۴ (پیش از میلاد)) پادشاه سلوکی از ۲۶۱ تا سال مرگش بود (۲۵ سال). لقب او تئوس در زبان یو...
بیوگرافی وردان اشکانی   وَردان یا بردان (اشک نوزدهم) نوزدهمین شاه ایران از خاندان اشکانی بود. او پسر اردوان سوم بود و پس از مرگ او بین وردان و برادرش اردوان (احتمال...
بیوگرافی رستم یکم   رستم یکم فرمانروای سلسله باوندیان دوران ۸۶۷-۸۹۶ (میلادی) مرگ رمضان ۲۸۲ (قمری) نوامبر ۸۹۵ (میلادی)   بعد...
بیوگرافی ابومسلم خراسانی زندگی نامه ابومسلم خراسانی بیوگرافی کامل ابومسلم خراسانی مرگ ابومسلم خراسانی نام اصلی ابومسلم خراسانی همسر و فرزندان ابومسلم خراسانی ابومسلم...
بیوگرافی تگودار (احمد)   تگودار (احمد) سومین ایلخان مغول دوران ۶۸۰ - ۶۸۳ ه. ق. ۱۲۸۲ - ۱۲۸۴ م. مرگ ۶۸۳ ه. ق. ۱۲۸۴ م. پیش از ارغون ...
بیوگرافی زکی خان زند    زکی خان زند دوران دومین پادشاه زندیه از صفر تا جمادی الاول ۱۱۹۳ تنها حدود ۱۰۰ روز زادگاه ملایر مرگ جمادی الاول ۱۱۹۳...

بیوگرافی اردشیر پنجم

 

اردشیر پنجم که بسوس نیز نامیده شده، ساتراپ (والی) باختر و سردار داریوش سوم در جنگ با اسکندر مقدونی بود.

وی از نزدیکان داریوش و فرمانده سپاه باختریها، سغدیها، و هندیهای مجاور باختر بود. این سردار به دستیاری نبرزن سردار دیگر داریوش و برازاس والی رُخَج و سیستان عهد و پیمان بسته و نقشه‌ای را پی‌ریزی کرده بودند که داریوش را دستگیر کنند و اگر اسکندر آنها را تعقیب کرد برای جلب ملاطفت وی ولینعمت خود را باو سپارند و اگر توانستند از دسترس اسکندر بدور مانند، ممالک داریوش را بین خود تقسیم کنند و بجنگ با اسکندر ادامه دهند.

بنابراین چون شاهنشاه را در ده ملن تنها دیدند او را بزنجیر کشیدند و خزانه و اثاثهٔ شاهی را غارت کردند و به راه افتادند. و برای اینکه شاه شناخته نشود ارابه‌اش را با پوستهای کثیف پوشاندند و اشخاص ناشناس را به گرداگرد او گماشتند. اردشیر پنجم چون اسکندر و سپاهیانش را نزدیک دید بشاه تکلیف کرد که بر اسب نشیند و با آنها بگریزد و چون شاه پیشنهاد آنان را نپذیرفت دو تن از غلامان وی را کشتند و اسبانش را زخمی ساختند و زخمهای کشنده بر وی وارد آوردند.

پس از انجام این کار، خود شاه را رو به مرگ رها کردند و یکی بسوی باختر و دیگری بسوی گرگان گریختند. اسکندر زمانی بر بالین داریوش رسید که وی مرده بود.

هنگامی که اسکندر بر بسوس دست یافت، فرمان داد تا اعضای وی را به شاخه‌های چند درخت که به نیرو بهم نزدیک ساخته بودند بستند و آنها را ناگهان رها کردند، بدینسان هر شاخهٔ درختی عضوی از اعضای او را با خود برد. و بنا بروایتی وی را در همدان به دار آویختند.

 

بیوگرافی نوح دوم سامانی   نوح دوم سامانی امیر سامانی دوران ۳۶۵-۳۸۷ (قمری) نام کامل ابوالقاسم نوح بن منصور لقب(ها) امیر رضی مرگ رجب ۳۸...
بیوگرافی بلاش دوم اشکانی   بلاش دوم یا وَلَگش دوم یکی از مدعیان سلطنت شاهنشاهی اشکانی است که از سال ۷۷ تا ۸۰ میلادی حکومت کرده است. زمان حکومت او مقارن با پاکور دوم بو...
بیوگرافی شهریار پنجم   نصرالدوله شهریار پنجم پور تاج‌الدوله یزدگرد از پادشاهان سلسله‌باوندیان طبرستان بود که در هزارجریب ۲۵ سال حکومت کرد. حکومت پس از مرگ یزدگرد...
بیوگرافی سلوکوس هفتم   سلوکوس هفتم فیلومتور پادشاه سلوکی بود. لقب او به زبان یونانی معنای مادردوست می‌دهد. این پادشاه به درستی شناخته‌ شده نیست و از روی سکه‌های...
بیوگرافی فرهاد یکم اشکانی   فرهاد یکم (اشک پنجم) پنجمین شاه اشکانی (ح۱۷۶- ح۱۷۱ پ.م.) و جانشین و پسر فریاپت بود. وی تپورستان را تسخیر کرد و طایفه مردها را مجبور نمود ...
بیوگرافی رستم یکم   رستم یکم فرمانروای سلسله باوندیان دوران ۸۶۷-۸۹۶ (میلادی) مرگ رمضان ۲۸۲ (قمری) نوامبر ۸۹۵ (میلادی)   بعد...
بیوگرافی منوچهر پسر قابوس ابومنصور منوچهر بن قابوس وشمگیر پنجمین فرمانروای زیاری بود(۴۰۳ تا ۴۲۰ ه.ق.). او پسر قابوس بود. او در سال ۴۰۳ هجری پس از اینکه پدرش قابوس به دست سرد...
بیوگرافی دارا باوندی   دارا یکی از شاهان سلسلهٔ باوندیان طبرستان بوده‌است. اقوام دارا پس از مرگ شهریار، چون پسرش قبل از وی درگذشته بود، برادر زاده‌اش دارا به حکو...
بیوگرافی رستم فرخزاد مقاله درباره رستم فرخزاد مرگ رستم فرخزاد دلیل مرگ رستم فرخزاد رستم فرخزاد در چه قرنی می زیست؟ همسر و فرزندان رستم فرخزاد مجسمه رستم فرخزاد آرامگ...
بیوگرافی سلطان حسین بایقرا   بیوگرافی و زندگینامه سلطان حسین بایقرا  پسر امیر منصور پسر بایقرا پسر عمر شیخ پسر تیمور گورکانی معروف به «خاقان منصور»   سلطان حس...
بیوگرافی مهرمردان باوندی   مهرمردان باوندی فرمانروای سلسله باوندیان دوران ۷۲۸-۷۵۲ (میلادی) پیش از سهراب دوم باوندی پس از سهراب یکم باوندی ...
بیوگرافی بلاش یکم اشکانی   بَلاش یکم یا وَلَگش یکم (اشک بیست ودوم) بیست و دومین شاه ایران از خاندان اشکانی است. او در سال ۵۱ میلادی پس از مرگ پدرش ونن دوم بر تخت شاهی ...
بیوگرافی عمادالدوله دیلمی زندگی نامه عمادالدوله دیلمی زندگی نامه کامل عمادالدوله دیلمی مقاله در مورد عمادالدوله دیلمی آرامگاه عمادالدوله دیلمی عکس عمادالدوله دیلمی عمادال...
بیوگرافی تیرداد سوم اشکانی   تیرداد سوم شاهزاده‌ای اشکانی بود که در سال ۳۶ میلادی برای مدت کوتاهی توانست سلطنت کند. او را بزرگان ایران به جای اردوان سوم که در نبرد با رو...
بیوگرافی ملکشاه   ملک‌ شاه جای حکومت ایران دودمان سلجوقیان لقب سلطان ملکشاه بزرگ درگذشت ۴۶۵ (قمری) بغداد نام پدر آلب ارسلان ...

بیوگرافی داریوش سوم آخرین پادشاه هخامنشی

 

بیوگرافی داریوش سوم آخرین پادشاه هخامنشی
نگاره‌ای از جنگ داریوش سوم و اسکندر

 

داریوش سوم
دوران ۳۳۶ تا ۳۳۰ پیش از میلاد (۶ سال)
تاجگذاری ۳۳۶ پیش از میلاد
زادروز ۳۸۰ پیش از میلاد
زادگاه ایران، پارسه
مرگ ۳۳۰ پیش از میلاد (۵۰ سالگی)
محل مرگ بین سمنان ودامغان درپای جبال البرز
پیش از اسکندر مقدونی
پس از ارشام دوم
دودمان هخامنشیان
پدر آرشام
مادر سی‌سی‌گامبیس
فرزندان استاتیرای دوم، دری‌په‌تیس
دین مزدیسنا

 

داریوش سوم یا دارا ، دوازدهمین و آخرین پادشاه شاهنشاهی هخامنشی بود. او فرزند آرشام (نوهٔ داریوش دوم)، و سی‌سی‌گامبیس، دختر اردشیر دوم بود.

او در سال ۳۸۰ پیش از میلاد در پارسه متولد شد و در سال ۳۳۰ پیش از میلاد در دامغان بدست اردشیر پنجم کشته شد. در شاهنامهٔ فردوسی و تاریخ سنتی ایرانیان، داریوش سوم با نام «دارا» شناخته می‌شود و پدر او داراب معرفی شده‌است.

در سال ۳۳۳ پیش از میلاد در نبرد ایسوس ارتش اسکندر، قوای هخامنشیان به فرماندهی داریوش سوم را شکست می‌دهد.

در سال ۳۳۱ پیش از میلاد قوای داریوش سوم به وسیله اسکندر مقدونی در جنگ گوگمل در شرق موصل امروزی شکست سنگینی متحمل می‌شوند.

در سال ۳۳۰ پیش از میلاد داریوش سوم کشته شده و هگمتانه فتح می‌شود، همچنین تخت جمشید به وسیله اسکندر مقدونی ویران شده و حکمرانی هخامنشیان بر ایران پایان می‌پذیرد.

منبع‌شناسی برای زندگانی داریوش

فقدان منابع برای سده پایان حکومت هخامنشی، مشکل اصلی برای تاریخ‌نگاری زندگانی و حکمرانی داریوش سوم است. هیچ متن یا بنای تاریخی پادشاهی در دسترس نیست و تنها دانش ما برگرفته از تاریخ‌نگاران یونانی است که دوره زندگی اش را در مقایسه با دوران آغازین عالی اسکندر مقدونی شرح داده اند. تعداد محدودی اسناد در بابل شامل فهرست شاه اوروک یافت شده است؛ دفتر گزارش نجومی که تاریخ جنگ گوگاملا و تاریخ ورود اسکندر به بابل را ثبت کرده است. و برخی گزارش های جمع آوری شده توسط آبراهام ساش (به انگلیسی: Abraham Sachs) که در آن نام شخصی داریوش، در جای دیگر ذکر نشده است، در دو رونوشت کمی متفاوت داده شده است. منبع اصلی شفاهی، که سده های بعد از دوران داریوش به صورت کتبی در آمده اند، گزارش همراهان اسکندر و مشتقات آنها است: تاریخ عمومی دیدوروس سیکولوس (قرن یک میلادی). آناباسیس آریان (قرن دوم میلادی) و در زبان لاتین، کورتیس روفوس (احتمالاً قرن اول میلادی) هر دو به طور کلی از گزارش های خیالی معاصرینشان که توسط کلیتارخوس، «اسکندر» نوشته پلوتارخ و برخی منابع در مورالیا (سال سدم میلادی) و تاریخ جهان تروگ پمپه‌ای که به صورت مختصر توسط ژوستین در قرن سوم میلادی نقل شده است. تنها بنای یادبود تاریخی مفید، موزائیک اسکندر مقدونی در پمپئی است.

بر تخت نشستن

هنگامی که در زمان اردشیر سوم دربارهٔ خاندان هخامنشی و شاهزادگان آن سخن می‌رفت نام داریوش بر زبان نمی‌آمد و اردشیر سوم وقتی که می‌خواست برای استقرار حکومت خود شاهزادگان مزاحم را براندازد، او را به یاد نیاورد و این نشان از آن دارد که در آن دوره عنوان ممتازی نداشته‌است. داریوش در جنگ با کادوسیان در روزگار اردشیر سوم رشادتی از خود نشان داد که اردشیر او را «دلیرترین پارسیان» نامید و او را ساتراپ ارمنستان کرد.

دربارهٔ اینکه او چرا به تخت شاهنشاهی نشست، سخن بسیار گفته‌اند اما آنچه به حقیقت نزدیک‌تر می‌نماید این است که باگواس خواجه وزیر بزرگ دربار اردشیر سوم او را با هر حیله‌ای بود، به روی کار آورد تا عملاً خودش فرمانروای مطلق باشد. زیرا باگواس گمان کرده بود که داریوش شاهزادهٔ زرنگی نیست و شاه نیرومندی نخواهد شد. داریوش سوم در هنگام جلوس تقریباً چهل و پنج سال داشت و کسی نبود که در آن سن و سال بازیچهٔ دست یک خواجهٔ حرم واقع شود. داریوش به اشارات و نظرات باگواس توجهی نمی کرد و وزیر بزرگ که به خطای خود آگاهی یافته بود، برآن شد که داریوش را از میان بردارد. داریوش از این تصمیم باخبر شد و او را فراخواند و جام زهری به او نوشانید.

وقایع دوران سلطنت داریوش

آغاز پادشاهی داریوش سوم با شروع حکومت اسکندر پسر فیلیپ در مقدونیه تقریباً مقارن است و در سیر تاریخ، او مانند رقیبی است که سرنوشت برای اسکندر تراشیده‌است. داریوش سوم در سال ۳۳۶ پیش از میلاد بر تخت نشست و سلطنتی را آغاز کرد که دوران کوتاه آن پر از رویدادهای بزرگ بود. پایان زندگی او در حقیقت پایان شاهنشاهی بزرگ هخامنشیان بود.

طغیان مجدد در مصر

قتل باگواس خواجه داریوش را با یک طغیان مجدد در مصر مواجه‌کرد. درست در همان اوقات اسکندر بیست ساله در مقدونیه به آرام کردن طوایف شمالی سرزمین خویش سرگرم بود، داریوش در صدد تسخیر مجدد مصر برآمد. در اوایل سال ۳۳۴ پیش از میلاد داریوش طغیان مصر را فرو نشاند و از آنجا به پارس بازگشت تا جهت خویش قصرهایی بسازد و حتی در آسایش و فراغت، بنای مقبره ای را هم برای خود بنیاد نهد طرحی که بروز حوادث آن را ناتمام گذاشت.

درخواست کمک آتنی‌ها برای مقابله با اسکندر

در بازگشت از مصر داریوش به آتنی‌هایی که از وی کمک مالی درخواست کردند تا با پسر فیلیپ مقدونی به مبارزه برخیزند، از روی بی اعتنایی جواب رد داد. چرا که بخاطرش نمی‌رسید، یک جوان بیست ساله بتواند، نقشه‌هایی را که فیلیپ مقدونی از آن دم می زد، دنبال کند. وقتی هم اهمیت خطر را دریافت و مبلغی هم ازین بابت به یونان فرستاد، دیگر خیلی دیر شده‌بود و مقاومت آتن هم نمی توانست، از اینکه یونان از زیر سلطهٔ اسکندر درآید، جلوگیری کند.

اسکندر و عبور از دروازه‌های بدون نگهبان

از زمانی که اردشیر دوم و اردشیر سوم خشونت و فساد را همچون وسیله‌ای برای نیل به قدرت بکار برده‌بودند، امپراتوری هخامنشی در نزد عامهٔ رعایا به یک دستگاه تعدی و فشار تبدیل شده‌بود که دیگر برای حفظ آن تقریباً هیچکس حاضر نبود، حیات خود را به خطر بیندازد. تسامح کوروش بزرگ مدت‌ها پیش جای خود را به تعصب و تجاوز داده بود و دیگر در نزد اقوام تابع که سرراه خطر بودند، علاقه‌ای به حفظ پیوند با امپراتوری باقی نمانده بود. اسکندر در بهار سال ۳۳۴ پیش از میلاد با حدود سی یا چهل هزار جنگجوی یونانی و مقدونی، قصد گذر از دروازه‌های آسیا را کرد، دروازه‌هایی که در این زمان نگهبان واقعی نداشتند.

نخستین نبرد اسکندر و ایرانیان یا نبرد گرانیک

در بهار سال ۳۳۴ پیش از میلاد، در حوالی آسیای صغیر، در کنار رود گرانیکوس که آنسوی تنگهٔ داردانل به دریای مرمره می‌ریزد، اولین تلاقی جدی بین دو سپاه ایران و اسکندر بنام نبرد گرانیک یا گرانیکوس رخ داد. در حین این نبرد و یک برخورد تن به تن خود اسکندر، به زحمت از آسیب زوبین مهرداد، داماد داریوش، جان بدر برد که برادر مهرداد، برای انتقام مرگ برادرش با شمشیر به اسکندر حمله کرد که اگر کلیتوس دوست صمیمی اسکندر، درینجا دست ضارب را از شانه قطع نکرده بود، زندگی اسکندر در خطر قطعی بود. جنگ در نهایت به پیروزی اسکندر تمام شد. پس از شکست، سپاه ایرانیان که در صفوف مقدم جا گرفته‌بودند، فرار کردند ولی اسکندر به تعقیب آنها نرفت بلکه به سپاهیان یونانی که در سپاه ایران خدمت می‌کردند و در در این جنگ، در قسمت ذخیره بودند، تاخت و به استثنای دو هزار نفری که اسیر گردیدند، همهٔ این یونانیان به دست سپاه اسکندر کشته شدند.

با این پیروزی، آسیای صغیر به تسخیر اسکندر درآمد و شهرهای یونانی‌نشین این ناحیه، غالباً وی را همچون رهاننده‌ای تلقی کردند و به آسانی دروازه‌هایشان را بر روی او گشودند.

دومین نبرد اسکندر و ایرانیان یا نبرد ایسوس

بعد از پیروزی در نبرد گرانیک اسکندر به آسانی توانست سایر ولایات آسیای صغیر را یک به یک تسخیر کند و تا نزدیک به سوریه به سرعت پیش برود. فقط در حوالی شهر کوچک ایسوس در سوریه بود که لشکر وی برای ورود به خاک سوریه با مقاومت تازه‌ای مواجه شد. در سال ۳۳۳ پیش از میلاد، دومین جنگ بین اسکندر و سپاهی که داریوش در بابل تجهیز و آماده کرده‌بود، به نام نبرد ایسوس درگرفت.

داریوش که عنوان فرماندهی سپاه را هم خود، برعهده گرفته‌بود، نتوانسته‌بود این نکته را درک کند که کثرت و تنوع سپاه او ممکن است در جنگ با یک سپاه منظم و محدود و در تنگنایی بین کوه و دریا دست و پا گیر باشد و چنان جای نامناسبی را برای نبرد انتخاب کرده بودند که سواره نظام ایران، میدان عمل نیافت. کم مانده بود که خود داریوش در هنگام نبرد اسیر شود ولی ایرانی‌ها خیلی فداکاری کرده نگذاشتند، اسکندر به شاه برسد و او فرصت یافته، بر اسب نشسته فرار کرد. یکی از سردارهای اسکندر، چادرهای داریوش را که خانوادهٔ داریوش شامل مادر و زن و دختر و خواهر او در آن بودند، همراه با غنائم فراوان تصرف کرد.

بعد از این شکست داریوش به اسکندر تقاضای صلح داد و شرائط صلح، پرداخت غرامت از طرف ایران و ازدواج با خانوادهٔ سلطنتی ایران و واگذاری آسیای صغیر به اسکندر بود و درازای این گذشت‌ها از اسکندر خواسته شده‌بود که خانوادهٔ داریوش را مسترد دارد. این شرائط را اسکندر نپذیرفت.

تسخیر فنیقیه و مصر توسط اسکندر

اسکندر تصمیم گرفت اول فنیقیه (لبنان) را تسخیر کند تا داریوش نتواند از طریق دریا برای او مشکلی بوجود بیاورد و بعد به تسخیر مصر بپردازد. شهر صیدا که سابقاً شدیداً توسط ایرانی‌ها سرکوب شده بود، بدون خونریزی تسلیم شد اما در صور مقاومت ناوگان‌های ایرانی و فنیقی هفت ماه طول کشید و اسکندر را چنان عصبانی کرد که بعد از فتح هشت هزار نفر از اهالی آنجا را قتل‌عام کرد و سی هزار تن را به بردگی فروخت. غزه نیز که دروازهٔ آسیا محسوب می‌شد آنقدر در برابر فاتح مقاومت نشان داد تا تمام مردانش کشته شدند و زنانش به دست سربازان اسکندر افتادند. بیت المقدس نیز بدون مقاومت تسلیم شد.

در سال ۳۳۲ پیش از میلاد ساتراپ ایرانی مصر که از ناخرسندی مصری‌ها از حکومت پارسی‌ها واقف بود، تقریباً بدون کشمکش خود را کنار کشید و در تمام درهٔ نیل از اسکندر همچون یک منجی آسمانی استقبال شد. در مصر کاهن آمون سلطنت تمام روی زمین را به وی وعده داد و به یونانی‌ها و مقدونی‌ها که با اسکندر به معبد آمون آمده بودند، توصیه کرد، تا او را همچون خدا پرستش کنند. اسکندر بقول یوستن در اثر سخنان کاهن، دچار چنان نخوتی شد که حد نداشت. قسمت عمدهٔ دشواری‌هایی که او بعدها در بابل و هند با یونانیان همراه خویش پیدا کرد، ناشی از همین تلقینات کاهن آمون دانسته‌اند.

سومین نبرد اسکندر و ایرانیان یا نبرد گوگمل

در سال ۳۳۲ پیش از میلاد، همسر داریوش استاتیرای دوم که یونانیان از وی به عنوان زیباترین زن جهان، یاد کرده‌اند، در طی اسارت و در اثر زایمان درگذشت. و داریوش در این زمان در یک حالت یأس و درماندگی، به سبب اسارت خانواده‌اش در درست اسکندر فرو رفته بود. داریوش بجای هرگونه مجاهدهٔ جدی در جهت جلوگیری از پیشرفت یونانی‌ها، در بین النهرین آنسوی دجله منتظر اسکندر شد و جنگی را که می بایست جنگ سرنوشت باشد، به داخل ایران کشاند.

در سال ۳۳۱ پیش از میلاد، در نبرد گوگمل اسکندر برای سومین بار با سپاه داریوش برخورد. وقتی جنگ در گرفت کثرت سپاه ایران در ابتدا باعث وحشت و دغدغهٔ اسکندر شد و به نظر می آمد که این بار ایرانیها فاتح می شوند اما اسکندر که پافشاری ایرانیان را دید، حمله را بر شخص داریوش، متمرکز کرد و جراحتی بر وی وارد آمد. داریوش فرار کرد و فرار او، باعث فرار قسمتی از قشون گردید و بابل بلافاصله به دست اسکندر افتاد. ورود اسکندر به بابل به سبب لطمه‌هایی که در دورهٔ خشایارشا به معابد بابل وارد شده بود نزد کاهنان و عامه با خوشحالی تلقی شد.

آتش در کاخ

اسکندر در بابل فقط آن اندازه توقف کرد که لشکرش از خستگی راه بیاساید و بعد از یکماه استراحت فتح شوش و پرسپولیس را الزام کرد. فتح شوش پایتخت زمستانی هخامنشیان، بیست روز بعد میسر شد. اسکندر به دنبال تسخیر پایتخت دیگر داریوش پرسپولیس که بقول دیودور مؤرخ، در زیر آفتاب شهری ثروتمندتر از آن نبود بلافاصله راه سرزمین پارس را پیش گرفت.

پس از گریختن داریوش و سقوط شوش مقاومت در مقابل این بیگانه بیفایده بنظر می رسید، بااین‌وجود یک سردار پارسی به نام آریوبرزن در مقابل او مقاومتی جسورانه و شدید، در تنگه‌ای که موسوم به دربند پارس است، از خود نشان داد. او باعث شد که اسکندر نتواند از این تنگه بگذرد. سپاه اسکندر مجبور شدند، بهمان ترتیبی که ایرانی‌ها در جنگ ترموپیل اقدام کرده بودند، عمل کرده و از پشت سر ایرانی‌هایی که تنگه را بسته بودند، به آنها حمله کرده و راه را باز کند. بطوریکه می نویسند دفاع آریوبرزن، یگانه مدافعهٔ صحیح و درستی بوده که ایران در آن زمان، بعمل آورد.

اسکندر با اشغال پرسپولیس به مهمترین هدف فتوحات خود دست یافت و چون وی با کینه از پارسی ها در داستان به آتش کشیده شدن آتن بزرگ شده بود و از اینکه تختگاه یک امپراتور به نام خشایارشا که سالها پیش با تصرف آتن تمام دنیای یونان را عرضهٔ اهانت و تحقیر کرده بود اکنون به یک اشاره او می‌توانست در آتش انتقام بسوزد خود را فوق‌العاده مغرور و خرسند می‌یافت. از این رو برخلاف نصایح پارمنتون که او را از آتش زدن قصر سلطنتی پرسپولیس برحذر داشته بود قصر را طعمهٔ یک حریق عمدی کرد و بعد چون از این انتقام‌گیری خویش چنانکه پلوتارک می گوید پشیمان شد یا آنگونه که کورتیوس می‌گوید «چون مقدونی‌ها از اینکه شهری به عظمت پرسپولیس بر دست پادشاه آنها نابود گشت، شرمسار شدند و واقعه را به تأثیر شراب و تحریک یک روسپی منسوب کردند.» بعلاوه شهر نیز بر دست سربازان مقدونی که از پایان مأموریت خود و رسالت عظیم «ضد بربر» اسکندر خوشحال بودند، عرضهٔ غارت و تجاوز گشت.

مرگ داریوش سوم

در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، داریوش با وجود شکستهای پی در پی هنوز مأیوس نشده و درصدد بود قشون جدیدی در ماد تجهیز کند و یک چند در اکباتان (همدان) ماند اما وقتی اسکندر در تعقیب داریوش از پارس راه ماد را پیش گرفت و داریوش نیز برای تجهیز سپاه توفیقی نیافت. با بسوس ساتراپ باختر که خویشاوند داریوش سوم محسوب می شد و عده ای از بزرگان پارس، از جانب ری به ولایت باختر عزیمت کردند. در حدود دامغان بسوس، که از آمدن اسکندر مطلع شده بود، شاه را به قصد کشتن، زخم مهلکی زد و به سوی باختر گریخت و خود را اردشیر پنجم، شاه ایران خواند. اسکندر وقتی به بالین داریوش رسید او از آن زخم‌ها فوت کرده بود و فاتح جسد او را با تأثر و احترام به پارس فرستاد.

بسوس در باختر و آنسوی جیحون یک‌چند همچنان به دعوی خود ادامه داد. اسکندر او را تعقیب و سپس مجازات کرد. این اقدام اسکندر در واقع برای انتقام گرفتن از قاتل داریوش نبود بلکه بدان سبب بود که ادعای او ممکن بود در ولایات شرقی پایگاه تازه ای برای تجدید حیات امپراتوری هخامنشی ساخته شود. بدین ترتیب و با مجازات بسوس به عنوان یک قاتل و غاصب چهرهٔ داریوش سوم در هاله‌ای از قدس فرو رفت. با مرگ داریوش و پیروزی اسکندر بر بسوس امپراتوری هخامنشی، بعد از ۲۳۰ سال منقرض شد.

نام دختر داریوش سوم استاتیرای سوم بود. او یکی از سه زن ایرانی‌ای بود که اسکندر به عقد خود درآورد. روشنک یا رکسانا دختر والی باختر و پروشات دوم، دختر اردشیر سوم دو همسر دیگر او بودند.

علت سقوط هخامنشیان

داندامایف اظهار می دارد که هر کسی که گزارش های لشکرکشی اسکندر را می خواند، آرزو می کند که ای کاش پارسیان پیروز میدان می شدند. او می گوید که پارسیان با شجاعت جنگیدند، صفوف منظم از سربازان ماهر مزدور یونانی بود که به مافوق خود وفادار بودند. پارسیان در ناوگان دریایی برتر از مقدونی ها بودند و ذخایر مالی و اقتصادی بیشتری نسبت به مقدونی ها داشتند.

از نگاه داندامایف، امپراتوری هخامنشی به چند دلیل فروپاشید:

  1. کشتار خانوادگی و فامیلی.
  2. شورش های دائمی در ایالات.
  3. وضع مالیات های سنگین بر اتباع امپراتوری
  4. بی تمایلی ساتراپ های تابع امپراتور برای دفاع از امپراتوری.

آخرین دلیلی که داندامایف می آورد، علاقه ای است که ساتراپ ها به فاتح جدید نشان می دادند، چرا که فشار مالیاتی بر دوش آنها سنگینی می کرد. داندامایف سقوط هخامنشیان را با سعود آن (در زمان کوروش بزرگ) مقایسه می کند و می پندارد همانطور که بابلی ها با استحکامات محکم و لشکر مجهز در برابر ارتش کوروش ناتوان بودند، اکنون ارابه های جنگی و فیل های جنگی پارس ها هم مانع کشورگشایی اسکندر نشد.

داریوش در تاریخ اساطیری ایران

در متون اساطیری، داریوش سوم، همان دارای دوم، پسر دارای اول و آخرین پادشاه افسانه ای خاندان کیانیان است. نام او در ادبیات پهلوی و اکثریت منابع اسلامی به صورت دارا ثبت شده ولی در دارانامه ابوطاهر محمد طرسوسی و نسخه منثور فارسی اسکندرنامه به صورت داراب در آمده است. نام مادرش «ماه‌ناهید» دختر هزارمرد آمده است

ساختن شهر دارا یا داریا، بالای شهر نصیبین، به دارای دوم منصوب است. در برخی منابع، او همچنین شهر دارابگرد را ساخته است. به علاوه، گفته می شود که او دستور داد تا دو نسخه از کل کتاب اوستا و زند را کپی برداری کنند و در خزانه سلطنتی «گنج شاهیگان» و قلعه آرشیو «دژ نبشت» با احترام نگهداری شوند. افسانه «دارا و بت زرین» که ابن ندیم آن را گزارش کرده است، از جمله داستان های ایرانی است که به زبان عربی ترجمه شده و ممکن است مربوط به دارای دوم باشد. قسمت افسانه ای داراب نامه طرسوسی به رفتار داریوش می پردازد.

در یکی از رمان های ایرانی، اسکندر پسر دارای یکم و برادر ناتنی دارای دوم است. بنابراین روایت، دو افسر نظامی به دارای دوم خیانت می کنند و او را زخمی می کنند و دارا از اسکندر می خواهد تا انتقام خونش را بگیرد و با دخترش، روشنک، ازدواج کند. در خیلی از نسخه های فارسی، شامل فردوسی، اسکندر پسر داراب و دختر فیلیپ مقدونی است. .

سرنوشت خانواده داریوش سوم

استاتیرای دوم، دختر یا خواهر و همسر داریوش سوم است که در اسارت مرد. استیرای سوم، دختر بزرگ داریوش سوم است. اسکندر پس از تصرف تخت جمشید به شوش رفت و در این شهر برای آمیختن خون ایرانی و مقدونی عروسی بزرگی برای سرداران سپاه خود با زنان بلندپایه ایرانی ترتیب داد. خود او با روکسانا، دختر اکسارتس بلخی و با دختر داریوش سوم ازدواج کرد. پس از مرگ اسکندر، چون رکسانا بر استاتیرا رشک می برد، او را با نامه جعلی از اسکندر، نزد خود خواند و به کمک پردیکاس، او و خواهرش را کشت و به چاه انداخت.

 

بیوگرافی زکی خان زند    زکی خان زند دوران دومین پادشاه زندیه از صفر تا جمادی الاول ۱۱۹۳ تنها حدود ۱۰۰ روز زادگاه ملایر مرگ جمادی الاول ۱۱۹۳...
بیوگرافی ایشتوویگو آخرین شاه ماد   ایشتوویگو / ایختووویگو دوران احتمالاً در بین سال‌های ۵۸۵ تا ۵۵۰ (پیش از میلاد) تاجگذاری ۵۸۵ پ.م. نام کامل ایختووویگو ...
بیوگرافی قباد یکم ساسانی   قباد یکم شاهنشاه ساسانی دوران دور یکم ۴۸۸ میلادی - ۴۹۶ میلادی دور دوم ۴۹۹ میلادی - ۵۳۱ میلادی مرگ ۵۳۱ میلادی پیش ...
بیوگرافی سلوکوس یکم   سلوکوس یکم ملقب به نیکاتور (در یونانی: Σέλευκος Νικάτωρ، تلفظ: سِلِئوکُس نیکاتُر) از افسران مقدونی اسکندر مقدونی بود. پس از مرگ اسکند...
بیوگرافی اردوان چهارم اشکانی   اَردَوان چهارم یکی از کسانی است که پس از مرگ بلاش یکم بیست و دومین شاه اشکانی زمام امور بخشی از ایران را در دست داشت. به خاطر نبردهای داخلی ...
بیوگرافی مهرداد دوم (اشک نهم)  مقاله در مورد مهرداد دوم تحقیق درباره مهرداد دوم مجسمه مهرداد دوم مهرداد دوم کی بود؟ دین و مذهب مهرداد دوم تحقیق در مورد مهرداد دوم آیا مهرداد ...
بیوگرافی شاه اسماعیل دوم بیوگرافی و زندگی نامه کامل شاه اسماعیل دوم  پادشاه محبوب صفوی و سومین پادشاه سلسله صفوی پسر شاه تهماسب یکم     شاه اسماعیل دوم دور...
بیوگرافی ابومسلم خراسانی زندگی نامه ابومسلم خراسانی بیوگرافی کامل ابومسلم خراسانی مرگ ابومسلم خراسانی نام اصلی ابومسلم خراسانی همسر و فرزندان ابومسلم خراسانی ابومسلم...
بیوگرافی شاه محمد خدابنده سکه ضرب شده در زمان سلطنت شاه محمد خدابنده   زندگی نامه شاه محمد خدابنده دلیل مرگ شاه محمد خدابنده آیا شاه محمد خدابنده ازدواج کرده بود؟...
بیوگرافی شاه اسماعیل اول تحقیق درباره شاه اسماعیل اول بیوگرافی کامل شاه اسماعیل اول زندگی نامه کامل شاه اسماعیل اول شاه اسماعیل اول در چه قرنی می زیست؟ شاه اسماعیل اول اه...
بیوگرافی اردوان سوم اشکانی   اَردَوان سوم (اشک هجدهم) هجدهمین شاه ایران از خاندان اشکانی است (۱۲م - ۳۹یا۴۰م). او پیش از رسیدن به شاهی، فرمانروای آذربایجان و دست نشاندهٔ دو...
بیوگرافی گئومات مغ بیوگرافی کامل گئومات مغ مقاله در مورد گئومات مغ گئومات مغ بیوگرافی گئومات مغ زندگی نامه گئومات مغ لقب و القاب گئومات مغ همسر و فرزندان گئومات م...
بیوگرافی گیخاتو خان   گیخاتو خان پنجمین ایلخان مغول دوران ۶۹۰-۶۹۴ ه.ق. ۱۲۹۱-۱۲۹۵ م. تاجگذاری همدان مرگ ۱۲۹۵ م. محل مرگ دشت م...
بیوگرافی شمس‌ الدوله دیلمی سکه متعلق به شمس‌الدوله دیلمی   شمس‌ الدوله دیلمی دلیل مرگ شمس‌ الدوله دیلمی عکس شمس‌ الدوله دیلمی شمس‌ الدوله دیلمی در چه قرنی می زیس...
بیوگرافی شاه منصور   واپسین پادشاه سلسلهٔ آل مظفر که در سال ۷۹۵ (قمری) در نبرد با تیمور لنگ کشته شد و با مرگ وی، سلطنت آل مظفر به سرانجام خود رسید. زندگی نامه ...

بیوگرافی ارشک شاه هخامنشی

 

ارشک (شاه هخامنشی)
دوران ۳۳۸ تا ۳۳۶ پیش از میلاد (۲ سال)
تاجگذاری ۳۳۸ پیش از میلاد
زادگاه ایران
مرگ ۳۳۶ پیش از میلاد
پیش از داریوش سوم
پس از اردشیر سوم
دودمان هخامنشیان
پدر اردشیر سوم
مادر آتوسا (همسر اردشیر سوم)
دین مزدیسنا

 

ارشک یا ارسس یازدهمین پادشاه هخامنشی فرزند اردشیر سوم بود که پس از کشته شدن پدر به دست باگواس خواجه به سلطنت رسید و چون درصدد برآمد تا خود را از سلطهٔ خواجه رهاند، او نیز به دست باگواس خواجه به قتل رسید. پس از وی داریوش کودومانوس که پسر عموی اردشیر سوم بود و با خواجه دوستی قدیمی داشت، با نام داریوش سوم به سلطنت رسید.

 

بیوگرافی منوچهر پسر قابوس ابومنصور منوچهر بن قابوس وشمگیر پنجمین فرمانروای زیاری بود(۴۰۳ تا ۴۲۰ ه.ق.). او پسر قابوس بود. او در سال ۴۰۳ هجری پس از اینکه پدرش قابوس به دست سرد...
بیوگرافی آریو برزن مجسمه آریو برزن مرگ آریو برزن زندگی نامه آریو برزن آرامگاه آریو برزن کجاست؟ همسر و فرزندان آریو برزن مقاله در مورد آریو برزن دلیل مرگ آریو بر...
بیوگرافی شاه صفی یکم شاه صفی یکم اهل کجا بود؟ مقاله درباره شاه صفی یکم تحقیق در مورد شاه صفی یکم دین و مذهب شاه صفی یکم دلیل مرگ شاه صفی یکم همسر و فرزندان شاه صفی یکم...
بیوگرافی دکتر محمد مصدق آرامگاه محمد مصدق کجاست؟ مجسمه محمد مصدق محمد مصدق در چه قرنی می زیست؟ آرامگاه محمد مصدق مرگ محمد مصدق دلیل مرگ محمد مصدق مقاله در مورد محمد مصدق...
بیوگرافی هایله سلاسی ، امپراتور دوران   تافاری ماکونن ولدمیکائل با نام رسمی هایله سلاسی (به انگلیسی: Haile Selassie I) آخرین امپراتور اتیوپی و آخرین شاه افریقا بود که نزدیک شصت...
بیوگرافی عزالدوله بختیار آفتابه زرین با نام عزالدوله، نگارخانه آرتور سکلر   عزالدوله بختیار دوران ۳۵۶ هجری قمری/ ۹۶۷ میلادی تا ۳۶۷ ه. ق / ۹۷۸ میلادی ...
بیوگرافی اردشیر پنجم   اردشیر پنجم که بسوس نیز نامیده شده، ساتراپ (والی) باختر و سردار داریوش سوم در جنگ با اسکندر مقدونی بود. وی از نزدیکان داریوش و فرمانده سپ...
بیوگرافی هرمز دوم ساسانی   هرمز دوم شاهنشاه ساسانی دوران ۳۰۲ میلادی - ۳۰۹ میلادی مرگ ۳۰۹ میلادی پیش از نرسه پس از آذرنرسی همسر ا...
بیوگرافی سلوکوس دوم   سلوکوس دوم کالی‌نیکوس (به یونانی: Σέλευκος Β' Καλλίνικος) پادشاه سلوکی میان سال‌های ۲۴۶-۲۲۵ (پیش از میلاد) بود. لقب وی کالی‌نیکوس در یونانی ...
بیوگرافی خلیل سلطان   بیوگرافی و زندگینامه میرزا خلیل یا خلیل سلطان تیموری پادشاه خوشگذران  و فرزند امیر تیمور گورکانی معروف به تیمور لنگ   میرزا خلیل ...
بیوگرافی ارد سوم اشکانی   اُرُد سوم یا ورُد سوم (اشک شانزدهم) شانزدهمین شاه ایران از خاندان اشکانی است. وی از سال ۴ تا ۷ میلادی سلطنت کرد. اُرد سوم شاهزاده‌ای اشکانی ...
بیوگرافی بهرام چوبین دلیل مرگ بهرام چوبین همسر و فرزندان بهرام چوبین مجسمه بهرام چوبین بهرام چوبین کیست؟ آیا بهرام چوبین ازدواج کرده بود؟ بیوگرافی بهرام چوبین تحق...
بیوگرافی اسپهبد خورشید   خورشید بن دادمهر اسپهبد طبرستان دوران ۷۴۸ تا ۷۶۱ میلادی (۱۳ سال) تاجگذاری ۷۴۸ میلادی برابر ۱۳۱ هجری قمری، ۱۱۷ یزدگردی و...
بیوگرافی شهریار دوم   اسپهبد شهریار بن شروین یا شهریار دوم یازدهمین حاکم از سلسله باوندیان بین سنوات ۹۳۰-۹۶۴ میلادی بود. او پسر و جانشین شروین دوم بود. پس از ض...
بیوگرافی حسن بن زید ( داعی کبیر ) نام اصلی داعی کبیر |  لقب و القاب داعی کبیر |  دلیل مرگ داعی کبیر |  دین و مذهب داعی کبیر | داعی کبیر کیست؟ |  دلیل مرگ حسن بن زید |  بیوگرافی کامل حسن بن زید |  ت...

بیوگرافی داریوش دوم هخامنشی

 

داریوش دوم
دوران ۴۲۳ تا ۴۰۴ پیش از میلاد (۱۹ سال)
تاجگذاری ۴۲۳ پیش از میلاد
زادگاه ایران
مرگ ۴۰۴ پیش از میلاد
محل مرگ ایران
آرامگاه کوه رحمت، نقش رستم
پیش از اردشیر دوم
پس از سغدیانوس
دودمان هخامنشیان
پدر اردشیر یکم
فرزندان اردشیر دوم
آمستریس دوم
کوروش جوان
اُستَن
دین مزدیسنا

 

داریوش دوم یا اُخُس یا وهوکه یا وَهاوکا ، سومین پسر اردشیر یکم، هشتمین پادشاه هخامنشی بود.

ظاهراً به سبب نژاد یا نسبت مادر بابلی خویش “سوریائی” هم خوانده می‌شد. او پس از شورش بر ضد برادرش سغدیانوس که برادر خود خشایارشای دوم پادشاه قانونی شاهنشاهی را به قتل رسانده بود در سال ۴۲۳ (پیش از میلاد) به تخت نشست و نام “داریوش” را برای خود برگزید. داریوش دوم نوزده سال بر ایران حکومت کرد. او با توجه به تاریخ سنتی ایران با داراب همسان دانسته می‌شود.

بر پایهٔ آنچه یونانیان در تاریخ نوشته‌اند، داریوش دوم، “اخس (به یونانی)” به معنی فرزند غیرعقدی اردشیر یکم بود. اگرچه در مغرضانه بودن چنین صفاتی از سوی یونانیان که اصلی‌ترین دشمن ایرانیان بوده‌اند، جای شک و شبهه باقیست.

منبع‌شناسی برای زندگانی داریوش

به دلیل تکیه بر اسناد یونانی، به خصوص کتسیاس و فقدان واقعی اسناد خاورنزدیک، نگاه به دوران حکومت داریوش دوم را یکطرفه و جانبدارانه کرده است.

نام و خانواده

نام فارسی باستان داریوش، وئوکه (*Vauka) یا وَهوش (*Va(h)uš) است. نام اصلی او در منابع کلاسیک (یونانی) اُخُس (بابلی: Ú-ma-kušor Ú-ma-su) است. پدر او اردشیر یکم و مادر او یک بانوی بابلی است. از اینرو منابع بابلی او را یک حرامزاده (یونانی: nóthos) مطرح کردند؛ گرچه این صفت، بعدها آورده شد.

جانشینی

اردشیر یکم بین دسامبر ۴۲۴ پ.م. و فوریه ۴۲۳ پ.م. درگذشت. در همان روز هم، همسرش داماسپیا درگذشت. هر دو شان در نقش رستم دفن شدند. خبر مرگ این دو به کندی در سراسر امپراتوری پخش شد. برای مثال، در ناحیه نیپور بابل، کاتبان تا مدتی بعد از مرگ اردشیر یکم، در اسناد، هنوز به نام حکومت او تاریخ می زدند.
داریوش ساتراپ هیرکانیا بود. بنابر گفته کتسیاس، داریوش دوم بعد حکمرانی دو برادر ناتنی خود، خشایارشا دوم (۴۲۴-۴۲۵ پ.م.) و سغدیانوس (یا سکیندیانوس؛ ۴۲۴ پ.م)، بر تخت پادشاهی نشست. با این وجود، در اسناد کتیبه‌ای بازرگانی بابلی، از این پادشاهان نامی آورده نشده است و داریوش دوم، بی‌درنگ جانشین اردشیر یکم شد.

شرح حال

نخستین همسر داریوش پروشات یا “پریزاتس” و یا “پریزاد”، به روایتی خواهر ناتنی وی بود و این دو صاحب دو پسر به نام‌های اردشیر دوم و کوروش جوان بودند که بعد از داریوش پسرش اردشیر دوم به شاهی رسید. پریزاتس همچنین یک دختر به نام “آمستریس” داشت. قدرت واقعی در زمان او، از آن پریزاتس ملکهٔ داریوش بود.

از سوی دیگر او پدر اوستانوس پدر آرشام پدر داریوش سوم (دارا) بوده‌است، و بنابراین داریوش سوم نسبش با سه نسل فاصله به داریوش دوم می‌رسد، و به‌همین جهت در تاریخ سنتی، داراب را پدر دارا (نام داریوش سوم در شاهنامه فردوسی) دانسته‌اند.

وقایع در زمان پادشاهی داریوش دوم

با جلوس داریوش دوم انحطاط خاندان هخامنشی که منازعات داخلی، برادرکشی، و تسلیم به توطئه‌های حرم نشانه‌اش بود بطور بارزی امپراتوری هخامنشی را به سوی ورطهٔ نابودی کشانید. کتزیاس طبیب و مؤرخ یونانی در همین زمان در دربار هخامنشی خدمت می‌کرده‌است.

سیاست داریوش دوم در قبال یونان

در آسیای صغیر و یونان آنچه بیش از یک سپاه واقعی برای ایران کار می‌کرد، طلا بود. در این هنگام جنگ معروف به جنگ پلوپونز بین آتن و اسپارت به اوج خود رسیده بود. داریوش دوم می‌دانست که از طلاهای خویش چگونه باید همچون یک حربهٔ سیاسی استفاده کند و حفظ نوعی موازنه بین حریفان جنگ و به درازا کشاندن این جنگ را تا جایی که هیچ طرف غالب یا مغلوب نشود، سیاست خود قرار داد.

داریوش دوم به دولت اسپارت که علیه دولت آتن می‌جنگید، کمک‌های شایانی نمود و در اثر همین منازعات و اشتغال حریفان در جنگ پلوپونز بود که یونانیان آسیای صغیر و برخی از جزایر یونانی‌نشین که از زمان صلح کالیاس مستقل شده بودند، دوباره فرمانبردار ایران گردیدند. این پیروزی‌های به اصطلاح دیپلماتیک این عیب را هم داشت که سپاه ایران را بیکار می‌گذاشت و تجربه نشان می‌دهد که در تاریخ امپراتوری‌های بزرگ، وقتی ارتش یکچند بیمصرف بماند، مانند تیغی در غلاف مانده، زنگ می‌زند و طولی نکشید که داریوش سوم، در زمان حملهٔ اسکندر تلخی این واقعیت را چشید.

جنگ پلوپونزوس بین آتن و اسپارت، ۲۶ سال ادامه داشت و بالاخره در سال ۴۰۴ پیش از میلاد خاتمه یافت.

استقلال مصر از ایران

در زمان داریوش دوم در سال ۴۱۱ پیش از میلاد، مصر به بهانهٔ جانبداری ساتراپ مصر، از یهودیان مصر، اعلام شورش کرد. مصری‌ها با وجود اختلاف داخلی و عدم قدرت و مهارت نظامی، این بار توانستند، سرزمین خود را تا نزدیک به شصت سال بعد از تصرف ایران بیرون آورند. مصر دوباره در زمان اردشیر سوم به تصرف ایران در آمد.

مرگ و جانشینی

داریوش در سال ۴۰۴ در بابل درگذشت. پَریساتیس (Parysatis) جانشین او شد که بعدها از پسر جوانترش، کوروش جوان برای جانشینی در مقابل برادر تنی خود، اردشیر دوم (حکومت ۴۰۵-۳۵۹)، حمایت کرد که گزارش آن توسط گزنفون در کتاب اول آناباسیس داده شده است. اسناد ایرانی برای حکمرانی داریوش دوم کمیاب است. تمام کتیبه ها به فعالیت های ساختمان‌سازی اشاره دارند.

سازندگی

او در شوش و نقش رستم (یکی از ۳ معبدهای بدون کتیبه که به او منسوب است) ساختمان‌هایی را ساخته بود. او آخرین پادشاه هخامنشی است که در نقش رستم دفن شده است.

 

بیوگرافی فرهاد چهارم اشکانی   فرهاد چهارم (اشک چهاردهم) (درگذشت ۲ پیش از میلاد) چهاردهمین شاه ایران از خاندان اشکانی است. پدر وی ارد دوم از سلطنت کناره‌گیری کرد و مقام شا...
بیوگرافی اوزون حسن   بیوگرافی و زندگینامه اوزون حسن آق‌قویونلو  یکی از مقتدرترین سلاطین سلسله آق قویونلو  وی پدر بزرگ شاه اسماعیل بود.   اوزون حسن آ...
بیوگرافی سلطان مسعود غزنوی نقاشی از نبرد دندانقان   سلطان مسعود غزنوی فرزند سلطان محمود، از پادشاهان غزنوی بود که به سال ۴۳۲ به دست لشکریانش ابتدا زندانی و سپس کشته ...
بیوگرافی جیمز کوک   جیمز کوک (به انگلیسی: James Cook)، دریانورد و پوینده‌ای بریتانیایی بود. او سه سفر اکتشافی مهم را فرماندهی کرد که در طی آنها، بسیاری از ج...
بیوگرافی ابوکالیجار مرزبان   ابوکالیجار مرزبان پسر سلطان‌الدوله دیلمی، هفتمین تن از پادشاهان دیلمی فارس، ملقب به عزالملوک، عمادالدین، عماد لدین اﷲ و عمادالدوله بود. پ...
بیوگرافی هرمز سوم ساسانی   هرمز سوم شاهنشاه ساسانی دوران ۴۵۷ میلادی - ۴۵۹ میلادی مرگ ۴۵۹ میلادی پیش از پیروز یکم پس از یزدگرد دوم ...
بیوگرافی ارشک اول ( اشک ) دین و مذهب ارشک یکم ارشک یکم کیست؟ مقاله در مورد ارشک یکم لقب و القاب ارشک یکم همسر و فرزندان ارشک یکم مجسمه ارشک یکم بیوگرافی کامل ارشک یکم زن...
بیوگرافی شروین یکم   شروین یکم فرمانروای سلسله باوندیان دوران ۷۷۱-۷۹۷ (میلادی) مرگ ۷۹۷ (میلادی) پیش از شهریار پسر شروین پس از ...
بیوگرافی رکن‌الدوله دیلمی بیوگرافی کامل رکن‌الدوله دیلمی تحقیق در مورد رکن‌الدوله دیلمی مرگ رکن‌الدوله دیلمی رکن‌الدوله دیلمی کیست؟ عکس آرامگاه رکن‌الدوله دیلمی عکس رکن‌ال...
بیوگرافی شاه عباس دوم   بیوگرافی و زندگینامه کامل شاه عباس دوم هفتمین پادشاه دودمان صفوی ایران  فرزند و جانشین شاه صفی   شاه عباس دوم صفوی جای حکومت ...
بیوگرافی لطفعلی‌ خان زند   لطفعلی‌ خان زند دوران واپسین فرمانروای زند تاجگذاری ۱۱۶۸ تا ۱۱۷۳ خورشیدی ۱۲۰۳ تا ۱۲۰۹ قمری) زادروز ۱۱۴۸ خورشیدی ...
بیوگرافی شاه عباس اول صفوی شاه عباس اول در چه قرنی می زیست؟ همسر و فرزندان شاه عباس اول تحقیق درباره شاه عباس اول زندگی نامه شاه عباس اول لقب و القاب شاه عباس اول آرامگا...
بیوگرافی شهربراز شاه ساسانی   شهربراز شاهنشاه ساسانی دوران ۲۷ آوریل — ۱۷ ژوئن ۶۲۹ نام کامل فرُخان لقب(ها) شهربَراز یا شهروَراز مرگ ۱۷ ژوئ...
بیوگرافی نوح یکم سامانی |  تحقیق در مورد نوح یکم سامانی |  نوح یکم سامانی در چه قرنی می زیست؟ |  نوح یکم سامانی اهل کجا بود؟ |  بیوگرافی کامل نوح یکم سامانی |  تحقیق درباره نوح یکم سا...
بیوگرافی شهریار دوم   اسپهبد شهریار بن شروین یا شهریار دوم یازدهمین حاکم از سلسله باوندیان بین سنوات ۹۳۰-۹۶۴ میلادی بود. او پسر و جانشین شروین دوم بود. پس از ض...

بیوگرافی خشایارشای دوم هخامنشی

 

خَشایارشا ی دوم ششمین پادشاه هخامنشی بود.

به گفته تاریخ نویسان وی تنها پسر اردشیر یکم از ملکه داماسپیا بوده که پس از مرگ پدر به پادشاهی می‌رسد و چهل و پنج روز بعد توسط برادرش سغدیانوس که به اعتقاد برخی از همسر غیر عقدی اردشیر بود به قتل می‌رسد. جنازه او را همراه با جنازه پدر و مادرش، داماسپیا که درست همزمان و در روز وفات اردشیر یکم فوت کرده بود، در یک روز در پارس دفن کردند. «سغدیانوس» نیز از سلطنت چندان بهره‌ای نبرد بلکه برادر دیگر وی به نام «وَهاوکا» یا «وَهوکه» بر وی شورید و به فرمانروایی شش هفت ماههٔ او پایان داد. وهوکه بعد از او به تخت پادشاهی نشست و خود را داریوش دوم نام نهاد.

 

بیوگرافی بلاش پنجم اشکانی   بَلاش پنجم یا وَلَخش پنجم (اشک بیست و هفتم) بیست و هفتمین شاه ایران از خاندان اشکانی است که از سال ۱۹۱ تا ۲۰۹ میلادی شاهی کرد. وی جانشین و پ...
بیوگرافی نرسه شاه ساسانی   نرسه شاهنشاه ساسانی دوران ۲۹۳ میلادی - ۳۰۲ میلادی مرگ ۳۰۲ میلادی پیش از هرمز دوم پس از بهرام سوم همسر ...
بیوگرافی کمبوجیه اول پدر کوروش کبیر نام اصلی کمبوجیه اول مرگ کمبوجیه اول مقاله در مورد کمبوجیه اول کمبوجیه اول اهل کجا بود؟ دلیل مرگ کمبوجیه اول دین و مذهب کمبوجیه اول زندگی نامه ک...
بیوگرافی سلوکوس یکم   سلوکوس یکم ملقب به نیکاتور (در یونانی: Σέλευκος Νικάτωρ، تلفظ: سِلِئوکُس نیکاتُر) از افسران مقدونی اسکندر مقدونی بود. پس از مرگ اسکند...
بیوگرافی پیروز دوم ساسانی   پیروز دوم شاهنشاه ساسانی دوران (حدوداً در سال ۶۳۰ میلادی) نام کامل گشتاسب لقب(ها) پیروز دوم زادگاه میشان ...
بیوگرافی انوشیروان پسر منوچهر انوشه روان شرف المعالی یکی از حکمرانان زیاریان بود. وی فرزندِ منوچهر پسر قابوس بود. وی پس از مرگ پدرش، حکمران زیاریان شد و حکمرانیِ وی بوسیله سلطان مح...
بیوگرافی ناصرالدین‌ شاه قاجار تحقیق درباره ناصرالدین‌ شاه نام اصلی ناصرالدین‌ شاه عکس ناصرالدین‌ شاه همسر و فرزندان ناصرالدین‌ شاه بیوگرافی ناصرالدین‌ شاه آرامگاه ناصرالدی...
بیوگرافی محمد شاه قاجار تحقیق در مورد محمد شاه محمد شاه محمد شاه در چه قرنی می زیست؟ محمد شاه کیست؟ بیوگرافی محمد شاه مقاله درباره محمد شاه زندگی نامه محمد شاه مقاله ...
بیوگرافی غازان خان   غازان محمود هفتمین ایلخان مغول دوران ایلخانان تاجگذاری ۶۹۴ ه.ق.، تبریز - شنب غازان نام کامل سلطان محمود غازان...
بیوگرافی آدولف هیتلر مقاله در مورد آدولف هیتلر لقب و القاب آدولف هیتلر عکس آدولف هیتلر آیا آدولف هیتلر ازدواج کرده بود؟ آدولف هیتلر کیست؟ آرامگاه آدولف هیتلر آدولف ه...
بیوگرافی زکی خان زند    زکی خان زند دوران دومین پادشاه زندیه از صفر تا جمادی الاول ۱۱۹۳ تنها حدود ۱۰۰ روز زادگاه ملایر مرگ جمادی الاول ۱۱۹۳...
بیوگرافی فرهاد دوم اشکانی   فرهاد دوم (اشک هفتم) (به لاتین:Phraates II) هفتمین شاه ایران از دودمان اشکانی است (ح۱۳۸ یا ۱۳۷- ح۱۲۸ ق.م). وی پس از پدرش مهرداد یکم به تخت ن...
بیوگرافی ناپلئون بناپارت لقب و القاب ناپلئون بناپارت دلیل مرگ ناپلئون بناپارت مقاله در مورد ناپلئون بناپارت تحقیق درباره ناپلئون بناپارت آرامگاه ناپلئون بناپارت کجاست؟ نا...
بیوگرافی شاهرخ تیموری   بیوگرافی و زندگینامه معین الدین شاهرخ تیموری چهارمین پسر تیمور گورکانی یکی از بزرگترین پادشاهان سلسله تیموریان   معین‌الدین ش...
بیوگرافی مظفرالدین‌ شاه قاجار   مظفرالدین‌شاه قاجار تاجگذاری ۱۲۷۵ خورشیدی، عمارت بادگیر تهران زادروز ۳ فروردین ۱۲۳۲ زادگاه تهران، ایران مرگ ...

بیوگرافی ایشتوویگو آخرین شاه ماد

 

ایشتوویگو / ایختووویگو
دوران احتمالاً در بین سال‌های ۵۸۵ تا ۵۵۰ (پیش از میلاد)
تاجگذاری ۵۸۵ پ.م.
نام کامل ایختووویگو
پیش از کوروش بزرگ
پس از هوخشتره
همسر آرینیس
دودمان ماد
پدر هووخشتره
فرزندان ماندانا
دین مزدیسنا

 

ایشتوویگو (به اکدی:Iš-tu-me-gu) یا به شکل یونانی‌شده، آستیاگ (Astuágēs)، آخرین پادشاه ماد بود که از سال ۵۸۵ تا ۵۵۰ پیش از میلاد حکومت کرد. او شوهر خواهر کرزوس، فرمانروای لیدیه و همچنین پدربزرگ کوروش بزرگ بود. او ۳۵ سال حکومت کردن که اطلاعات زیادی در مورد آن در دست نیست. از اقدام‌های ایشتوویگو، لشکرکشی به قفقاز و جنگ با لیدیه بود که در نهایت، موجب پیمان صلح او با پادشاه لیدیه و ازدواج او با آرینیس، خواهر کرزوس شد. منابع بابلی می‌گویند که ایشتوویگو به کوروش حمله کرد، ولی سپاهش بر او شورید و او را دستگیر کرده، به کوروش تحویل داد. بدین ترتیب حکومت ۱۲۸ ساله ماد پایان یافت و امپراتوری هخامنشی بنیان نهاده شد. کوروش مادها را مغلوب کرد، اما به آن لباس پارسی پوشاند. به‌طوری که خیلی از مقامات مادی، در حکومت هخامنشیان دارای جایگاه والایی بودند و استان ماد هم، دومین استان هخامنشی پس از استان پارس بود. روایات مختلفی در مورد تبار کوروش و چگونگی جنگ او با ایشتوویگو توسط یونانی‌ها گفته شده که تماماً رنگ و بوی فولکلور می‌دهند. از نظر دانشمندان امروزی، هیچ رابطهٔ خویشاوندی بین کوروش و ایشتوویگو وجود ندارد.

ریشهٔ نام

ایشتوویگو در یونانی Astuágēs (در تاریخ هرودوت) و Astuígas و Astuigâs (در فوتیوس به نقل از کتسیاس) و در متون بابلی به صورت Iš-tu-me-gu ضبط شده است. این واژه‌ها به صورت مشترک بازتابی از کلمه ایرانی باستان *Ṛšti-vaiga- به معنی «نیزه‌انداز» هستند. صورت ایلامی این کلمه، Iš-ti-/Ir-iš-ti-man-ka، چندین بار در لوح‌های استحکامات پرسپولیس دیده می‌شود که وابسته بودن آن‌ها به نام ایشتوویگو، مورد مناقشه است.

منبع‌شناسی زندگانی ایشتوویگو

منابع کلاسیک تقریباً گزارشی در مورد حکومت ایشتوویگو ارائه نمی‌دهند. از آنجایی که گزارش منفی هرودوت (که ایشتوویگو را حاکمی بی‌رحم و مستبد معرفی کرده است) و مثبت کتزیاس، هیچ کدام بی‌طرف نیستند، قضاوت دربارهٔ شخصیت ایشتوویگو ناممکن است. آیسخولوس هیچ ذکری از نام آخرین پادشاه قبل از کوروش نمی‌آورد، تنها منابع کلاسیکی که دربارهٔ نبرد ایشتوویگو و کوروش گزارش داده‌اند، نیکولاس دمشقی (به پیروی از کتزیاس) و ژوستین هستند. گزنفون در کوروش‌نامه، هیچ اشاره‌ای به نبرد میان کوروش و ایشتوویگو نمی‌کند. با این وجود، دو گزارش موثق معاصر با این رخدادها، در کتیبه‌های بابلی شاه نبونعید داده شده است، که خیلی جزئی و مختصرند.

منابع از حوادث و رخدادهای سال‌های نخستین حکومت ایشتوویگو چیزی نمی‌گویند. تنها از کم و کیف سقوط او خبر می‌دهند. اطلاعات حاصل از متون بابلی کوتاه است. و این در حالی است که منابع یونانی (هرودوت و کتسیاس)، روایاتی را با منشا افسانه‌ای مطرح می‌سازند. روایاتی که به دشواری می‌توان از آنها حقایق تاریخی را استخراج کرد. طبق معمول، از میان این دو مورخ، باید هرودوت گزیده شود. چرا که تاریخ ماد هرودوت، حداقل در مهمترین ویژگی‌هایش از سوی منابع بابلی تائید شده است. حال آنکه کتسیاس، از اسامی یاد می‌کند که محتملاً در تاریخ ماد وجود داشته‌اند و از این طریق، یک سلسله کاملاً خیالی و دور از واقعیت را به دست می‌دهد. هدف او، وارونه کردن حقیقتی است که هرودوت مطرح می‌سازد. با این حال، کتسیاس هویت آخرین پادشاه مادی در تاریخ خود، یعنی «اسپنداس» را با «آستیاگس» یا «آستیگاس» هرودوت بازمی‌شناسد. آنچه گزنفون در کوروش‌نامه مطرح می‌سازد، یک داستان عاشقانه است. در اثر او، تاریخ و جغرافیا هیچ وجه مشترکی با حوادث و مکانهای واقعی ندارند. صرف نظر از اینکه وی در برخی موارد هم، اطلاعاتی را از هرودوت یا کتسیاس به عاریت می‌گیرد. دیگر نگارندگان یونانی همچون دینون نیز وجود داشته‌اند که در باب تاریخ ماد و ایران بنویسند، اما از آثار ایشان هیچ اطلاعی نداریم. سه منبع اصلی درباره جنگ بین پارس و ماد وجود دارد: تاریخ هرودوت (و همچنین برخی منابع متاخرتر دیگر شامل استرابو)، گاهشماری بابلی و متون رویایی پادشاه نبونئید بابلی. ظاهراً تاریخ هرودوت بر پایه تاریخ شفاهی مادی پایه‌گذاری شده است و گاهی نمی‌شود آن را با گزارش تاریخی بابلی منطبق کرد. صرف‌نظر از عناصر واقع‌گرایانهٔ موجود در افسانه‌های بنیانگذار گزارش‌های کلاسیک (هرودوت، کتسیاس، قطعه‌های پراکنده در آثار دیودوروس سیسیلی و ژوستین)، یگانه اطلاعات ما درباره درگیری کوروش و ایشتوویگو از اسناد بابلی دوران فرمانروایی نبونئید (۵۳۹-۵۵۵/۶ پ. م) به دست آمده است.

رویدادنامه نبونئید (یا رویدادنامه نبونئید و کوروش) از رویدادهای آغازین به تخت نشستن نبونئید در ۵۵۶ پیش از میلاد. شروع می‌شود و اندک زمانی پس از فتح بابل توسط پارسیان در ۵۳۹ پیش از میلاد، به پایان می‌رسد. حداقل بخشی از این رویدادنامه در دوران کوروش نگاشته شده است، چرا که لحن آن نسبت به نبونئید، پرخاشگرانه می‌شود. این متن همچنین از جنگی میان ایشتوویگو، شاه ماد، و کوروش و تسخیر شدن هگمتانه، پایتخت ماد، توسط ارتش پارسیان در ششمین سال تاج‌گذاری نبونئید، یعنی ۵۵۰ پیش از میلاد، سخن به زبان می‌آورد (خط های۱-۴).

پادشاهی

ایشتوویگو، فرزند هووخشتره است. وی پس از مرگ پدرش، به‌جای او بر تخت نشست و بنا به گفتهٔ هرودوت، به‌مدت ۳۵ سال یعنی احتمالاً در بین سال‌های ۵۸۴ تا ۵۵۰ پیش از میلاد حکومت کرد. در مورد نخستین حوادث حکومت ایشتوویگو (کتسیاس:اسپنداس، گزنفون:کیاکسارس) کتسیاس از لشکرکشی او به سرزمین «کادوسی» (در کوهستانهای جنوب رود ارس در آذربایجان) سخن به میان می‌آورد، در حالی که گزنفون از یک لشکرکشی به ارمنستان، آن هم به انگیزه پایان دادن به جنگ میان ارمنی‌ها و قبیلهٔ گرجی‌زبان «کلدایی» سخن می‌گوید (کلدایی یا کالیبس یا چانی یا لازی کنونی را نباید با اورارتویی‌ها، که خدای اعلی‌مرتبه‌شان «خَلَدی» بوده خلط کرد؛ همچنین با کلدانی‌ها یا بابل سامی زبان). مشکل بتوان از تاریخی بودن این اطلاعات سخن گفت. برخی از جزئیات ظاهراً افسانه‌ای هستند. هرودوت می‌گوید: «ایشتوویگو نسبت به مادی‌ها بی رحم بود»، ولی بی‌درنگ همانجا روشن می‌شود که منظور وی بزرگان ماد یا «نخستین کسان میان مادی‌ها»، یعنی بازماندگان شاهان و روسای دهکده‌ها بوده است. او ایشتوویگو را به عنوان فردی که مغان را طرف مشورت قرار می داده، توصیف می‌کند.

مهم‌ترین اقدام سیاسی ایشتوویگو، ادامهٔ جنگ‌های زمان هووخشتره با کشور لیدیه بود که آن نیز به نتیجه‌ای نرسید و سرانجام به دنبال این نبردهای بی‌حاصل، معاهده صلحی بین دو طرف منعقد شد که طی آن، دختر فرمانروای لیدیه، به همسری ایشتوویگو درآمد. بدین ترتیب، دشمنی‌ها تبدیل به دوستی شد. این خویشاوندی سبب شد که مادها در مورد حاکمیت بر لیدیه، حقی برای خود قائل شوند. کرزوس، برادر همسر ایشتوویگو، در آینده‌ای نه چندان دور، فرمانروای لیدیه شد که این موضوع، در نبردهای بعدی بین پارس‌ها و لیدیایی‌ها تاثیر گذاشت.

تولد و جوانی کوروش در متون کلاسیک

در منابع کلاسیک یونانی (هرودوت، گزنفون، دیودوروس)، کوروش فرزند کمبوجیه اول و ماندانا است. بدین ترتیب فرزندشان (کوروش) نوه ایشتوویگو است. تاریخ‌دان‌هایی چون کامرون، پیانکوف و وایس‌باخ این گزارش را صحیح و قابل اعتماد می‌دانند. اما والتر هینتس این گزارش را مشکوک می‌داند و می‌گوید که کوروش زمانی که به پانزده سالگی رسید، ایشتوویگو هنوز به تاج و تخت ماد دست نیافته بود. بدین ترتیب می‌توان ادعا کرد که کوروش نمی‌توانسته نواده ایشتوویگو باشد. هینتس می‌گوید کوروش در سن چهل سالگی به پادشاهی رسید و در نتیجه سی سال فرمانروایی کرد. از آنجا که منابع بابلی نشان داده‌اند که کوروش در سال ۵۳۰ پ. م درگذشت، بنابراین می‌بایستی حدود سال ۶۰۰ پ. م. به دنیا آمده باشد. بریان می‌گوید که پیوند خانوادگی کوروش و ایشتوویگو محل تردید است، چون این ادعا می‌تواند توجیه ایدئولوژیکی هلنی از قدرت کوروش در ماد و حتی در لیدیا باشد. این بن‌مایه‌ای است که آن را می‌توان نزد هرودوت باز یافت، وقتی که می‌کوشد نخستین تماس کوروش و احمس و سپس علل فتح مصر به دست کمبوجیه را توجیه کند. در بیشتر موارد، توجیهات دودمانی‌ای مطرح است که پس از وقوع رویدادها ابداع شده است. فرای می‌گوید که تولد کوروش با افسانه‌های دینی هندواروپایی درآمیخته است.

نبرد کوروش و ایشتوویگو

به تاریخ ۵۵۸ پ. م، کوروش دوم شاه اقوام و طوایف پارسی شد. مرکز فرماندهی او در پاسارگاد، به سایر سرزمین‌ها احاطه داشت. کوروش نیز مانند پدرش کمبوجیه اول، نسبت به شاهان ماد وفاداری داشت. در این دوران، ماد خود را برای حمله‌ای به بابل آماده می‌کرد. ارتباط بین این دو امپراتوری تند و پرآشوب بود. با مطالعهٔ متون بابلی آن زمان، می‌توان متوجه این موضوع شد. نشانه‌هایی از این تیرگی روابط بین این دو حکومت در گفته‌های ارمیای نبی، مشهود است. گفته‌های وی چندین دهه پیش از حمله کوروش به ایشتوویگو تدوین شده بود. ارمیا پیشگویی کرد که مادها به همراه سیستیان‌ها و همچنین مانیان‌ها به بابل حمله کرده، آنجا را تسخیر خواهند کرد (به گفته او، مانیان‌ها جنگجویانی بی‌رحم و با تیر و کمان و نیزه بودند) و پس از تسخیر، بابل را زیر و رو خواهند نمود و این سرزمین را از انسان‌ها تهی خواهد شد و جولانگاه شغال‌ها خواهد گردید. در آغاز قرن شش پیش از میلاد، ارمیای نبی پیشگویی کرد که تعداد فراوانی از مادها و مردمان اورارو (آرارات)، مانوی‌ها و بالأخره ستیانی‌ها (آشکنازها) انتقام یهوه را خواهند گرفت و بابل را ویران خواهند کرد. ارمیا با خوشحالی چنین اظهار داشت: «سلاح خود را تیز کنید، سپرها را برگیرید. خداوند روح پادشاهان ماد را به تلاطم درآورده‌است. زیرا ارادهٔ وی بر این قرار گرفته‌است که بابل را ویران کند… یک دونده می‌دود تا به دیگری برسد یک قاصد می‌رود تا به قاصد دیگر برسد برای گفتن این نکته به شاه بابل که شهر تو از هر گوشه‌ای به تصرف درآمده‌است.» اندکی پس از آن اشعیای نبی چنین پیشگویی کرد: «مادها که هیچ چشم‌داشتی به طلا و نقره ندارند» علیه بابل به حرکت در خواهند آمد. این پیامبر اظهار امیدواری کرد که بابل مطلقاً ویران شود. به‌صورتی که حتی شبانان نیز نتوانند گوسفندان خود را در ویرانه‌های آن بچرانند. ولی بابل به دلیل نبرد کوروش و ایشتوویگو، از حمله مادها در امان ماند.

بنابر تاریخ بابلی، در سال ششم سلطنت نبونئید، ایشتوویگو سپاهیان خود را گردآوری کرد و علیه کوروش پادشاه اَنشان به جنگ پرداخت. سپاهیان ایشتوویگو علیه وی شوریدند و او را اسیر کردند. آنها وی را تحویل کوروش دادند. آنگاه کوروش به سوی پایتخت یعنی شهر آگام تانو (که همان اکباتان است) پیش رفت. نقره، طلا و سایر اجناس گرانبهایی را که وی به عنوان غنیمت جنگی در آن شهر تصاحب کرد به اَنشان منتقل نمود.

ایشتوویگو در اساطیر ایرانی

در شاهنامه، کوروش همان کیخسرو است و ایشتووگو، افراسیاب است. بنابر روایت شاهنامه، چند ماه پس از کشته شدن سیاوش در توران به فرمان افراسیاب، فرنگیس، زن سیاوش و دختر افراسیاب، فرزندی به نام کیخسرو می زاید. افراسیاب به علت پیش‌گویی هایی که درباره کیخسرو کرده‌اند، از او بیمناک است، ولی سرانجام از کشتن کودک چشم می پوشد، بدین شرط که پیران او را به شبانان سپارند تا در میان آنان بزرگ شود تا مگر از نژاد خود چیزی نداند. چون کودک به هفت سالگی می رسد، پیران او را به نزد افراسیاب می آورند و کیخسرو به سفارش پیران خود را در حضور افراسیاب به دیوانگی می زند و بدین ترتیب از مرگ می رهد. سپس گیو به توران می رود و کیخسرو و مادرش را به ایران می آورد. پس از آن که کیخسرو در ایران به پادشاهی می رسد، به توران لشکر می کشد و پس از جنگ های دراز، سرانجام بر افراسیاب دست یافته و او را به کین پدر خود می کشد.

ایشتوویگو در اساطیر ارمنی

اژدَهَک Aždahak فرم ارمنی وام‌واژه پارتی ʾjdhʾg از نام دیو اوستایی آژی دَهاکَ است در اساطیر ایرانی گفته شده که در کوه دماوند به بند کشیده شده است. در شاهنامه، ضحاک (معرب آژی دهاک) به عنوان یک حاکم بیگانه ستمگر ایران با جنبه‌های شیطانی توصیف شده است: از کتف‌هایش مار روییده است. در اساطیر ارمنی، گفته شده همانند آژی‌دهاک در دماوند، شاه اَرتَوَزد در کوه آرارات زندانی شده است. تاریخ‌نویس ارمنی موسی خورنی در ضمیمهٔ کتاب اول تاریخ ارمنستان، افسانهٔ مشابه شاهنامه (ظاهراً در نوع ایرانیان شمال‌غربی Θraētaona، فارسی میانه: Frēdōn، که به صورت Hṙudēn آمده است) را بازگو می کند. او اَژدَهَک را با صفت Biwrasp (پهلوی: Bēwarasp،به معنی صاحب ده هزار اسب در بندهشن) با آستیاگ، شاه مادی همانند می کند. شاه ارمنی تیگران، علیه آستیاگ شورش کرده بود.

کاخ ایشتوویگو

بنابر نوشته‌های هرودوت، این کاخ توسط هفت دیوار تو در توی دفاعی محافظت می‌شد، هر دیواری تا کنگره و باروی دیوار دیگر بالا می‌آمد، و کنگره‌های هر دویاری رنگ خاصی داشت. دو دیوار درونی که محافظ کاخ بودند، با ورقه‌های طلا و نقره پوشانده شده بودند. بنا بر نوشته‌های پولی‌بیوس، محیط کاخ به هفت استادیا (حدود یک کیلومتر) می رسیده است، سقف کاخ با چوب سرو ساخته شده و رویش را با ورقه‌های طلا و نقره پوشانده بودند.

جانشینی

به نظر می‌رسد که کوروش پادشاهی ماد را منسوخ نکرد. در عوض، انتقال قدرت از خاندانی به خاندان دیگر بود. به هر حال، کوروش و جانشینانش، عنوان‌های رسمی شاهان ماد و سیستم مدیریتی آنها را پذیرفتند.

در امپراطوری هخامنشی، ماد موقعیتش را به عنوان دومین استان بعد از پارس به دست آورد. اشراف‌زادگان مادی در همان جایگاهشان در حکومت کوروش و جانشینانش (به رغم شورش علیه داریوش یکم در ۵۲۱ پ. م. توسط گوبریاس باقی ماندند.) اولین حکمران بابل بعد از فتح توسط پارس‌ها، یک مادی بود. در گاهشماری نبونئید، او به عنوان «حکمران دیار گوتیم» گواهی داده شده است که بابل را بدست آورده است. در اول هزاره پ. م. گوتیم نام ماد، یا حداقل، قسمت غربی‌اش بود. همچنین ذکر شده که علاوه بر پارسی‌ها و عیلامی‌ها، مادی‌ها هم در گارد جاویدان ۱۰ هزار نفری هخامنشی خدمت می‌کردند. یهودیان، یونانیان و مصریان، و دیگر مردم‌های دنیای باستان، پارس‌ها را مادی خواندند و حکومت پارس‌ها را ادامه ماد شمردند.

به استناد برخی مدارک بابلی که بعد از فتح میانرودان توسط پارس‌ها، نوشته شده است، خیلی از مادها در مقام‌های عالی‌رتبه استانی، افسران نظامی، سربازهای سلطنتی، در بابل اشتغال داشتند. به علاوه، به نظر می‌رسد که مادها در بابل و دیگر شهرهای بزرگ به عنوان افراد خصوصی زندگی می‌کردند. اسناد میخی همچنین تائید می‌کنند که تاجرهای بابلی با داد و ستدهای مختلفی در اکباتان و دیگر شهرهای مبادرت می‌ورزیدند.

کوروش پس از تسخیر سرزمین ماد، رسماً خود را فرمانروای ماد خواند و لقب شاهان ماد را به خود اختصاص داد: «شاه ماد (شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه سرزمین‌ها)». اما در عمل، سرزمین ماد توسط یک فرماندار پارسی اداره می‌شد. گرچه هرودوت در بخش‌های پژوهشی کارهایش با کمال دقت بین آداب و رسوم مادها و پارس‌ها تفاوت قائل می‌شود، ولی در فصولی که به افسانه‌ها و داستان‌ها می‌پردازد، شیوه‌های این را با یکدیگر مخلوط می‌کند و درهم می‌آمیزد. تئوگنیس و سیمونید و سایر شاعران یونانی نیز پارسی‌ها را اهل ماد خواندند.

 

بیوگرافی ابوالفتح‌ خان زند ابوالفتح‌ خان زند سومین پادشاه دودمان زند ایران بود. پادشاهی ابوالفتح‌خان در سال ۱۱۵۸ خورشیدی و فقط در حدود ۷۰ روز بود. ابوالفتح‌خان فرزند کریم‌...
بیوگرافی دابویه   دابویه بنیان‌گذار دودمان دابویگان (گاوبارگان) و فرزند گیل گاوباره بود. این خاندان به مدت ۱۰۱ سال در طبرستان حکومت کردند. و از سلسله‌هایی بود...
بیوگرافی تیرداد یکم دومین شاه اشکانی تیرداد یکم در چه قرنی می زیست؟ تیرداد یکم کیست؟ تیرداد یکم کی بود؟ زندگی نامه تیرداد یکم عکس تیرداد یکم مرگ تیرداد یکم مقاله در مورد تیرداد یکم ...
بیوگرافی خسرو اشکانی   خسرو یا اشک بیست و چهارم یکی از شاهان ایران از خاندان اشکانی بود. وی بیست‌ و چهارمین شاه اشکانی بود و از حدود سال ۱۱۰ تا ۱۲۹ میلادی پادشاهی ...
تبارنامه و شجره نامه شاهان زندیه تبارنامه و شجره نامه شاهان زندیه لیست پادشاهان سلسله زندیه جانشینان کریم خان زند بنیانگذار سلسله زندیان   ...
بیوگرافی سالوادور آلنده   سالوادور آلنده ۲۹مین رئیس‌جمهور شیلی مشغول به کار ۱۹۷۰ – ۱۹۷۳ پس از ادواردو فرئی مونتالا پیش از آگوستو پینوشه...
بیوگرافی میخائیل کلاشنیکف   میخائیل کلاشنیکف زادروز ۱۰ نوامبر ۱۹۱۹ کوریا، سرزمین آلتایی درگذشت ۲۳ دسامبر ۲۰۱۳ میلادی (۹۴ سال) ایژوسک، اودمورتیا ...
بیوگرافی رضا خان ( رضا پهلوی ) همسر و فرزندان رضا شاه دین و مذهب رضا شاه مجسمه رضا شاه دلیل مرگ رضا شاه تحقیق درباره رضا شاه مقاله در مورد رضا شاه رضا شاه مرگ رضا شاه ز...
بیوگرافی مؤیدالدوله دیلمی   مؤیدالدوله ابومنصور پسر سوم رکن‌الدوله حسن و از پادشاهان آل بویه در دیالمه ری و همدان و اصفهان بود. وی در این دوران از مشورت‌های وزیر با کفا...
بیوگرافی شمس‌ الدوله دیلمی سکه متعلق به شمس‌الدوله دیلمی   شمس‌ الدوله دیلمی دلیل مرگ شمس‌ الدوله دیلمی عکس شمس‌ الدوله دیلمی شمس‌ الدوله دیلمی در چه قرنی می زیس...
بیوگرافی بلاش پنجم اشکانی   بَلاش پنجم یا وَلَخش پنجم (اشک بیست و هفتم) بیست و هفتمین شاه ایران از خاندان اشکانی است که از سال ۱۹۱ تا ۲۰۹ میلادی شاهی کرد. وی جانشین و پ...
بیوگرافی کمبوجیه پسر کوروش  تحقیق در مورد کمبوجیه پسر کوروش مقاله درباره کمبوجیه پسر کوروش دین و مذهب کمبوجیه پسر کوروش تحقیق درباره کمبوجیه پسر کوروش زندگی نامه کمبوجیه پسر...
بیوگرافی اسپهبد خورشید   خورشید بن دادمهر اسپهبد طبرستان دوران ۷۴۸ تا ۷۶۱ میلادی (۱۳ سال) تاجگذاری ۷۴۸ میلادی برابر ۱۳۱ هجری قمری، ۱۱۷ یزدگردی و...
بیوگرافی خسرو پنجم ساسانی   خسرو پنجم شاه ساسانیان سلطنت ۶۳۱ زادگاه ساسانیان بعد از آزرمی‌دخت قبل از آزرمی‌دخت دودمان House of Sa...
بیوگرافی یزدگرد یکم ساسانی   یزدگرد یکم شاهنشاه ساسانی دوران ۳۹۹ میلادی - ۴۲۰ میلادی مرگ ۴۲۰ میلادی پیش از بهرام گور پس از بهرام چهارم ...

بیوگرافی فرورتیش پادشاه ماد

 

فرورتیش
دوران ۶۷۵ تا ۶۵۳ پیش از میلاد
تاجگذاری ۶۷۵ پیش از میلاد
مرگ ۶۵۳ پیش از میلاد
پیش از هووخشتره
پس از دیاکو
دودمان ماد
پدر دیاکو
فرزندان هووخشتره

 

فرَوَرتیش (فارسی باستان: فْرَوَرتی، اوستایی: فْرَوَشی، یونانی: فرااُرتِس، بابلی: پَرومَرتیش، عیلامی پیرومَرتیش) دومین شاه ماد بود. به گفتهٔ هرودوت فرورتیش پسر دیاکو بود و قبایل مادی را متّحد و به یک کشور تبدیل کرد.

وی که به همراه دیاکو و خانواده‌اش به آشور تبعید شده بود، به احتمال قوی در خاک آشور تربیت شد. بعدها وی خداوند ده ایالت بیت کاری  در ناحیهٔ همدان کنونی، به مرکزیت کار-کشی شد. گمان می‌رود آشوریان خود از روی عمد وی را به این مقام منصوب کرده‌باشند تا اولاً وی را از جایی که نفوذ و ریشهٔ محلی داشته‌است دور کرده باشند، ثانیاً بر این باور بودند که فرورتیش که دست‌پرورده و دست‌نشاندهٔ خودشان است — مانند سایر پیشوایان، شاهکان و شاهان دست‌نشانده — در ادامه سیاست‌هایی را دنبال خواهد کرد که به نفع آشوریان باشد.

فرورتیش با آنکه سرنوشت اسارت پدرش دیاکو را دیده بود، همان راه پدرش را دنبال کرد و به آشور اعلان جنگ داد. برای این کار ابتدا پارس‌ها را تحت انقیاد خود درآورد و سپس با جلب یاری خداوندان پیشین‌ده دو ایالت مجاور خود قیامی را علیه آشور ترتیب داد. قیام به سرعت گسترش یافت و آشوریان قست اعظم سرزمین ماد را که در تصرف خود داشتند، از دست دادند. با مذاکرات آشور با سکاها — که متحد مادها در این قیام بودند — و خروج آن‌ها از اتحاد با مادها به نفع آشوریان، جریان قیام ناتمام ماند.

از آن تاریخ به بعد فرورتیش توانست مهم‌ترین نواحی ماد را از زیر یوغ آشور نجات دهد و در سه ایالت بیت کاری، مادای و ساپاردا دولت واحدی تأسیس کند و پادشاهی مستقل ماد را برپا کند.

در جریان یک کشمکش داخلی در آشور، فرورتیش فرصت را برای حملهٔ دوباره به آشور مناسب دید و بدین ترتیب در سال ۶۵۳ پیش از میلاد مجدداً به آشور یورش برد ولی کشته شد. بدین ترتیب ۲۲ سال حکومت وی بر مادها پایان یافت. برخی از مورخین معتقدند علی‌رغم شکست فرورتیش از آشوریان، این جنگ زمینه‌ساز نبردی شد که پسرش هووخشتره آن را تا سقوط دولت آشور در پیش گرفت. پس از فرورتیش، هووخشتره جانشین او شد و مدت ۴۰ سال حکومت کرد.

نام

نام فرورتیش در زبان اوستایی فْرَوَشی  و در زبان فارسی باستان فْرَوَرتی  آمده است. در پارسی میانه (زبان پهلوی) هم فْرَوَرد  و فْرَوَهْر   خوانده می‌شده‌است.

هرودوت تاریخ‌نگار معروف یونانی نام وی را به صورت فرااُرتِس  ضبط کرده‌است. از آن‌جا که در زبان یونانی f و -va- را به ترتیب به صورت ph و -o- ادا می‌کرده‌اند، لذا فرورتیش دقیقاً با فرااُرتس یونانی مطابق است. در متون بابلی از وی به نام پَرومَرتیش یاد شده‌است و در عیلامی هم به صورت پیرومَرتیش آمده‌است چرا که در زبان‌های بابلی و عیلامی f و v به ترتیب به صورت p و m ادا می‌شدند.

هرلد والتر بیلی، ایران‌شناس انگلیسی ریشهٔ این واژه را از ریشهٔ ایرانی –var (پوشش، محافظت) و –fra (پس راندن) می‌داند و معنی اصلی اولیهٔ واژهٔ را «دلاور حفاظت‌کننده» عنوان می‌کند. لازم به ذکر است نام فرورتیش هیچی ارتباطی با نام فرهاد ندارد.

در متنی از زبان داریوش بزرگ در سنگ‌نبشتهٔ بیستون در توصیف فردی با نام فرورتیش که علیه وی قیام کرده‌بود، چنین آمده است: «مردی مادی به نام فرورتیش در ماد شورش کرد. او به مردم چنین گفت: من خْشَثریتَه از خاندان هووخشتره هستم.» از این متن درمی‌یابیم فردی به نام فرورتیش برای جلب یاری مادها خود را از بازماندگان هووخشتره می‌خواند و به جای نام اصلی‌اش فرورتیش، نام خْشَثریتَه را بر خود گذاشته‌است. از آن‌جا می‌توان نتیجه گرفت نام فرورتیش نمی‌بایست در خاندان دیاکو رایج بوده‌باشد ولی نام خشثریتَه وجود داشته و نام سلطنتی و متداولی بوده‌است و احتمالاً هرودوت در مورد نام فرورتیش مرتکب اشتباه شده‌است. از آن‌جا که در زبان بابلی خوشهٔ -xš- اغلب به صورت -kš- ادا می‌شده، لذا در این زبان خشثریتَه باید به صورت کشتریتی یا کشتریتو خوانده می‌شده است. در سنگ‌نبشته‌های آشوری هم ذکری از فردی به نام کشتریتی — به عنوان فرمانروای کار-کشّی — آمده است به همین دلایل فرورتیش غالباً با نام کشتریتی-خشثریتَه شناخته می‌شود و این دو یکی گرفته می‌شوند، هرچند برخی از پژوهشگران این هویّت را قابل‌تردید می‌دانند.

خشثریتَه واژه‌ای ایرانی — مأخوذ از خْشَثرَه  — به معنی «مقتدر»، «قدرت» و «قلمرو» است. واژهٔ «شهر» در فارسی نو از همین واژهٔ مادی گرفته شده‌است.

تبار و خانواده

فرورتیش فرزند دیاکو و دومین شاه ماد بود که همهٔ اطلاعات مربوط به او، از هرودوت به ما رسیده‌است. به گفتهٔ هرودوت، فرورتیش پسر دیاکو بود و همهٔ قبایل مادی را متّحد و به یک کشور تبدیل کرد. از شواهد چنین پیداست که پس از مرگ دیاکو، وی رهبری قبایل مادی را برعهده گرفت. برخی منابع بر این باورند نام فرورتیش در خاندان دیاکو رایج نبوده و نام وی را همان خشثریتَه می‌دانند و ادعای هرودوت را در مورد نام فرورتیش و نیز نام پدر دیاکو و پدربزرگ فرورتیش رد می‌کنند. از میان فرزندان وی، تنها نام هووخشتره در منابع آمده‌است که پس از او جانشینش شد و توانست یک سلطنت سراسری را در ایران تشکیل دهد.

دوران حکومت

بسیاری از پژوهشگران، با توجه به تقویم‌ها و اسناد و محاسبات میان‌رودان و به‌ویژه آشوریان، زمان سلطنت فرورتیش را بین سال‌های ۶۷۵ تا ۶۵۳ پیش از میلاد می‌دانند ولی بعضی دیگر از پژوهشگران زمان حکومت او را بین سال‌های ۶۵۵ تا ۶۳۳ پیش از میلاد می‌دانند. با اینحال برخی از دانشمندان بکلی این نظرات را رد می‌کنند و بر این باورند که فرورتیش از سال ۶۷۸ تا ۶۲۵ پیش از میلاد، یعنی به‌مدت پنجاه و سه سال حکومت کرده‌است.

در نخستین سال‌های سلطنت فرورتیش، سکاها که در ناحیهٔ بین دریای مازندران و قفقاز زندگی می‌کردند از طریق گذر دربند قفقاز، به سرزمین ماد وارد شدند و بخش‌هایی از خطهٔ ماد را به اشغال خود درآوردند.

جنگ با پارس

هرودوت می‌گوید: «فرورتیش پس از به‌دست گرفتن قدرت، به حکمرانی بر مادها بسنده نکرد و به سرزمین پارس‌ها حمله برد و توانست آن‌ها را شکست دهد که موجب نیرومندی بیشتر مادها شد و به او این امکان را داد تا آسیا را نیز مطیع خویش سازد؛ از این روی سرزمین‌های مشرق و جنوب ماد را تصرف کرد و به همهٔ ملل و اقوام، یکی پس از دیگری حمله کرد و اقوام بسیاری را فرمانبردار و همراه مادها کرد و زمینه را برای حمله به حکومت‌های نیرومندی از جمله سرزمین آشور و امپراتوری قدرتمند و گستردهٔ آن فراهم نمود.»

برخی از مورخان، امر انقیاد پارس‌ها توسط فرورتیش را نادرست می‌دانند و آن را به هووخشتره نسبت می‌دهند. با این‌حال فرورتیش برای جنگ با آشور ابتدا می‌بایست اظهار انقیاد و یا حداقل اتحاد پیشوایان پارس را هم کسب کرده‌باشد. وی با استفادە از گرفتاری‌ها آشور و عیلام و هم‌چنین به یاری دسته‌هایی از سکاها که متحد وی شده‌بودند، توانست چیش‌پیش پسر هخامنش و سایر پیشوایان پارس را نسبت به فرمانروایی ماد به اظهار انقیاد و یا اتحاد وادارد.

جنگ با آشور

فرورتیش با آنکه سرنوشت اسارت پدرش دیاکو را دیده بود، همان راه پدرش را دنبال کرد و به آشور اعلان جنگ داد. وی که «خداوند ده» کار-کشی بود، توانست با جلب یاری مامی‌تیارشو خداوند پیشین‌ده ایالت مادای  و دوساننی خداوند پیشین‌ده ایالت ساپارد  واقع در جنوب خط زنجان-قزوین کنونی که پیشوایان آن ایالات از جانب آشور بودند، در ماه نیسان (مارس-آوریل) سال ۶۷۳ پیش از میلاد، پیرامون نوروز آشوری قیامی را علیه آشور ترتیب دهد و ریاست این قیام را برعهده بگیرد.

از آن‌جا که این سه نفر در آن واحد وارد عمل شدند و با پادشاهی سکاها و منّا متحد بودند، قیام به سرعت گسترش یافت و از مرز سه ایالت اولیه هم گذشت، به‌طوری که در اویل ماه ایار (آوریل-مه) لشکریان فرورتیش توانستند به ایالت مجاور کیشه‌سو  برسند و دژ اصلی آن ایالت را که به همان نام «کیشه‌سو» معروف بود، محاصره کنند. در این رویداد، کیمری‌ها و افراد مامی‌تیارشو هم متحد فرورتیش بودند.

امر محاصرهٔ قلعه‌ها و دژها هم‌چنان ادامه داشت و دژهای دیگری به نام‌های کاربیتو، دژ دیگری که نامش معلوم نیست، دژ سو در ناحیهٔ زنجان کنونی و دژ خارخاریان در ایالت خارخار در ناحیهٔ غرب همدان کنونی و مرز عیلام به محاصرهٔ فرورتیش و متحدانش درآمد. قیام‌کنندگان به درهٔ دیاله رسیدند و فرورتیش آخرین گردنه‌های منتهی به جلگهٔ میان‌رودان را هم مورد تهدید قرار داده‌بود و آشور تمام سرزمین ماد به جز زاموآ و پارسوآ را از دست داد.

محاصرهٔ این دژها از جانب مادها بسیار مهم است چرا که علاوه بر این‌که نمایان‌گر یک روش جنگی جدید مادها است، از تحول و انقلابی بزرگ در زمینهٔ استراتژی و فنون جنگی مادها حکایت می‌کند و بی‌شک مادها در طی سالیان جنگ‌های پیوسته با آشوری‌ها، این تجربیات را آموخته بودند.

از اوایل سال ۶۷۲ پیش از میلاد آشوریان کوشیدند تا با فرورتیش مذاکره کنند و بدین ترتیب چندین پیک را به نزد رهبر قیام‌کنندگان فرستادند. آن‌ها هم‌چنین با سکاها که اتحاد بعضی از طوایف آن‌ها با فرورتیش موجب تهدید قلمرو آشور شده بود، وارد مذاکره شدند. پارتاتوآ پادشاه سکاها هم مذاکرات را پذیرفت و اسرحدون پادشاه آشور هم ناچار شد دختر خود را با وی نامزد کند. بدین ترتیب و با خارج شدن سکاها از اتحاد با مادها، قیام مادها ناتمام ماند.

تأسیس پادشاهی مستقل ماد

پس از خیانت پارتاتوآ به امر قیام و ناتمام ماندن آن، آشوریان توانستند ایالات کیشه‌سو و خارخار را حفظ کنند اما قدرت آشور در سه ایالت اولیهٔ قیام، یعنی ایالت‌های بیت کاری، مادای و ساپاردا برانداخته شد و از آن تاریخ به بعد در منابع تاریخی به جای ذکر نام این سه ایالت، از پادشاهی مستقل ماد یاد می‌شود و در منابع آشور هم نام پادشاهی ماد به عنوان یک کشور مستقل ذکر شده‌است.

موفقیت قیام فرورتیش و تأسیس دولت واحد توسط وی تنها می‌توانسته بر اثر هواداری و پشتیبانی مردم عادی و تودهٔ قوم آزاد ماد از نهضت وی بوده باشد و نشان‌دهندهٔ این واقعیت است که فرورتیش و شاهان ماد به توده‌های وسیع مردم آزاد ماد متکی بوده‌اند.

پادشاهی ماد در زمان فرورتیش هنوز صورت یکپارچه‌ای به خود نگرفته بود و هنوز آن کشور مادی که در مرزهای خود مستقر شده‌باشد — به طوری که منابع باستانی در نظر دارند — نبوده است. تعیین وسعت پادشاهی ماد در این دوران بسیار مشکل است. مرز غربی ماد احتمالاً در مغرب خط میانه-همدان بوده است. تعیین سایر مرزها دشوارتر است به عنوان مثال معلوم نیست در آن زمان دولت الیپی جزو ماد بوده و یا مستقل بوده‌است.

حملهٔ مجدد به آشور و مرگ

پیرامون سال ۶۵۲ و ۶۵۳ قبل از میلاد، امپراتوری آشور درگیر یک کشمکش داخلی و بزرگترین بحران سیاسی تاریخی خود شد. شاماشوموکین برادر آشور بانی‌پال  پادشاه آشور علیه وی قیام کرد و توانست متحدان زیادی را — از جمله بابلیان، کلدانیان، آرامیان و عیلام — با خود همراه سازد. فرورتیش نیز فرصت را برای حملهٔ مجدد به آشور مناسب دید. او در اتحاد با پارس‌ها و کیمری‌ها در سال ۶۵۳ پیش از میلاد وارد جنگ با آشور شد و به شهر نینوا، پایتخت حکومت آشور حمله کرد و ظاهراً در ابتدا پیروزی‌های ضعیفی بدست آورده بود ولی در نبردی دیگر کشته شد.

روایت هرودوت از مرگ فرورتیش هم گویای همین مطالب است، وی می‌نویسد: «فرورتیش سرگرم مطیع ساختن آسیا گشت و قومی را بعد از قوم دیگر منقاد خویش ساخت، تا این‌که علیه آشوریان لشکر کشید و (همان) آشوریانی که در نینوا مسکن داشتند و پیش‌تر بر همه حکمروا بودند، تنها مانده بودند زیرا که متحدان از ایشان جدا شده‌بودند ولی با این حال وضعشان (از هر حیث) خوب بود. فرورتیش بعد از آن‌که ۲۲ سال سلطنت کرد در طی لشکرکشی علیه ایشان کشته شد و اکثر لشکریان وی نیز با او از پای درآمدند.» جورج کامرون بر این باور است هنوز شاید بتوان در میان قبرهایی که در نواحی شمال شهرزور در صخره‌های کوه کنده شده‌است، نشان قبر او را نیز یافت.

هرودوت دربارهٔ چگونگی شکست فرورتیش و مرگ او سخنی نمی‌گوید. برخی از مورخان می‌گویند فرورتیش به‌دست آشور بانی‌پال کشته شد لیکن در نوشته‌های آشور بانی‌پال هیچ مطلبی دال بر این پیروزی نیامده و از آن‌جا که آشوریان از کوچک‌ترین پیروزی‌های خود نیز همیشه یاد کرده‌اند، به همین خاطر این مطلب را نمی‌توان به راحتی پذیرفت. در توجیه آن می‌توان گفت شکست فرورتیش کار خود آشوریان نبوده بلکه می‌بایستی به یاری سکاها که متحد آشور بوده‌اند صورت گرفته‌باشد.

برخی از مورخین معتقدند علی‌رغم شکست فرورتیش از آشوریان، این جنگ زمینه‌ساز نبردی شد که پسرش هووخشتره آن را تا سقوط دولت آشور در پیش گرفت.

جانشین

مرگ فرورتیش و شکست مادی‌ها، منجر به استقرار فرمانروایی سکاها در ماد شد تا این‌که سرانجام هووخشتره پسر فرورتیش توانست به ۲۸ سال فرمانروایی آن‌ها پایان دهد. او تواناترین شاه ماد و اولین پادشاهی است که یک سلطنت سراسری را در ایران تشکیل داد و ایران را به‌عنوان یک قدرت مهم در جهان آن زمان مطرح کرد. هووخشتره را باید بنیانگذار واقعی دولت ماد و معمار حقیقی امپراتوری ایرانیان باستان دانست. وی ابتدا ارتش ماد را تجدید سازمان و نوسازی کرد و سپس با اتحاد با دولت بابل و حمله به نینوا پایتخت آشوریان، توانست به عمر امپراتوری آشور خاتمه دهد. فرورتیش با الیاتس شاه لیدیه جنگید و توانست سرزمین‌های فوقانی رود هالیس را تصرف کند. مورخان زمان حکومت او را بین سال‌های ۶۲۴ تا ۵۸۵ پیش از میلاد می‌دانند.

 

بیوگرافی طلحه بن طاهر   طلحه بن طاهر امیر طاهری دوران ۲۰۷-۲۱۳ (قمری) ۸۲۲-۸۲۸ (میلادی) مرگ ۲۱۳ (قمری) پیش از عبدالله بن طاهر پس از ...
بیوگرافی اسماعیل بن سبکتگین   اسماعیل بن سبکتگین شاهزادهٔ غزنوی و مدت کوتاهی هم میان سال‌های ۳۸۷-۳۸۸ هجری قمری/۹۹۷-۹۹۸ میلادی امیر غزنه بود. اسماعیل یکی از کوچکترین فر...
بیوگرافی بهرام سوم ساسانی   بهرام سوم شاهنشاه ساسانی دوران ۲۹۳ میلادی - ۲۹۳ میلادی مرگ ۲۹۳ میلادی پیش از نرسه پس از بهرام دوم پدر ...
بیوگرافی عزالدوله بختیار آفتابه زرین با نام عزالدوله، نگارخانه آرتور سکلر   عزالدوله بختیار دوران ۳۵۶ هجری قمری/ ۹۶۷ میلادی تا ۳۶۷ ه. ق / ۹۷۸ میلادی ...
بیوگرافی آریو برزن مجسمه آریو برزن مرگ آریو برزن زندگی نامه آریو برزن آرامگاه آریو برزن کجاست؟ همسر و فرزندان آریو برزن مقاله در مورد آریو برزن دلیل مرگ آریو بر...
بیوگرافی بلاش ششم اشکانی   بلاش ششم یا وَلَگش ششم (اشک بیست و هشتم) بیست و هشتمین شاه ایران از خاندان اشکانی است. در منابع تاریخی قدیم او را با نام بلاش پنجم می‌شناسند...
بیوگرافی آقا محمد خان قاجار   آقامحمدخان قاجار تاجگذاری ۱۵ ربیع‌الثانی ۱۱۹۵ (قمری) ۱ فروردین ۱۱۶۱ خورشیدی ۲۱ مارس ۱۷۸۲ (میلادی) در ساری لقب(ها) بنیا...
بیوگرافی بلاش یکم اشکانی   بَلاش یکم یا وَلَگش یکم (اشک بیست ودوم) بیست و دومین شاه ایران از خاندان اشکانی است. او در سال ۵۱ میلادی پس از مرگ پدرش ونن دوم بر تخت شاهی ...
بیوگرافی منصور یکم سامانی منصور یکم سامانی امیر سامانی دوران ۳۵۰-۳۶۵ (قمری) نام کامل ابو صالح منصور بن نوح لقب(ها) امیر موید امیر سدید مرگ ۱۱...
بیوگرافی ارغون‌ خان   ارغون‌ خان چهارمین ایلخان مغول دوران ۶۸۳ - ۶۹۰ ه. ق. ۱۲۸۴ - ۱۲۹۱ م. زادروز ۱۲۵۸ م. مرگ ۶۹۰ ه. ق. ۱۲۹۱ م. ...
بیوگرافی آدولف هیتلر مقاله در مورد آدولف هیتلر لقب و القاب آدولف هیتلر عکس آدولف هیتلر آیا آدولف هیتلر ازدواج کرده بود؟ آدولف هیتلر کیست؟ آرامگاه آدولف هیتلر آدولف ه...
بیوگرافی بیستون پسر وشمگیر   ابومنصور بیستون بن وشمگیر ملقب به ظهیرالدوله سومین فرمانروای زیاری بود که پس ار مرگ پدرش وشمگیر در سال ۳۵۶ هجری به این مقام رسید. او در دورا...
بیوگرافی اردشیر بابکان مقاله درباره اردشیر بابکان اردشیر بابکان در چه قرنی می زیست؟ مقاله در مورد اردشیر بابکان دین و مذهب اردشیر بابکان زندگی نامه اردشیر بابکان اردشی...
بیوگرافی بهرام گور زندگی نامه بهرام گور بهرام گور در چه قرنی می زیست؟ بهرام گور بهرام گور کی بود؟ بهرام گور اهل کجا بود؟ مقاله درباره بهرام گور آیا بهرام گور ا...
بیوگرافی شاه عباس دوم   بیوگرافی و زندگینامه کامل شاه عباس دوم هفتمین پادشاه دودمان صفوی ایران  فرزند و جانشین شاه صفی   شاه عباس دوم صفوی جای حکومت ...

بیوگرافی اونتاش ناپیریشا

 

اونتاش ناپیریشا یا اونتاش گال یا اونتاش هوبان (۱۲۷۵-۱۲۴۰ پیش از میلاد) پادشاه بزرگ عیلامی و بنیانگذار زیگورات چغازنبیل است. او در کتیبه‌ای نام خود را به عنوان بر پا دارنده این زیگورات جاودانه کرده‌است. اونتاش گال نوهٔ پاهیر ایشان بنیانگذار این سلسلهٔ شاهی در عیلام بود.

او در سال ۱۲۶۵ قبل از میلاد، به حکومت عیلام رسید و شهری جدید به نام اونتاش بنا کرد و در آن زیگورات برپا ساخت. اونتاش گال در این کتیبه به جز پرستش خدای اینشوشیناک اهداف دیگری را نیز برای ساخت زیگورات ذکر می‌کند، اما هنوز باستان شناسان نتوانسته‌اند به معنای دقیق جملات او پی‌ببرند. بسیاری معتقدند راز اهداف دیگر او از بنا کردن زیگورات در چهار بنای کوتاه استوانه‌ای شکل که در اطراف زیگورات قرار دارند نهفته‌است.

گیرشمن دوران حکمرانی او را به مدت ۲۰ سال (۱۲۶۵-۱۲۴۵ پیش از میلاد) بنا بر فرضیه ذکر کرده‌است. بر روی ۶۵۰۰ آجر کتیبه‌داری که در چغازنبیل یافت شده‌است به جز نام این شاه نام شاه یا شاهزادهٔ دیگری دیده نمی‌شود.

 

بیوگرافی اسماعیل بن سبکتگین   اسماعیل بن سبکتگین شاهزادهٔ غزنوی و مدت کوتاهی هم میان سال‌های ۳۸۷-۳۸۸ هجری قمری/۹۹۷-۹۹۸ میلادی امیر غزنه بود. اسماعیل یکی از کوچکترین فر...
بیوگرافی عمرو لیث   عمرو لیث امیر صفاری دوران ۲۶۵-۲۸۷ (قمری) مرگ ۲۸۹ (قمری) محل مرگ بغداد پیش از طاهر بن محمد بن عمرولیث پ...
بیوگرافی جعفر خان زند  جعفر خان زند دوران پادشاه زندیان ۱۲۰۱-۱۲۰۳ پیش از صیدمرادخان زند پس از علیمرادخان زند دودمان زندیان پدر صادق‌خان ...
بیوگرافی منصور یکم سامانی منصور یکم سامانی امیر سامانی دوران ۳۵۰-۳۶۵ (قمری) نام کامل ابو صالح منصور بن نوح لقب(ها) امیر موید امیر سدید مرگ ۱۱...
بیوگرافی محمد بن طاهر   محمد بن طاهر امیر طاهری دوران ۲۴۸-۲۵۹ (قمری) ۸۶۲ ۸۷۲ (میلادی) نام کامل محمد بن طاهر بن عبدالله بن طاهر بن علی بن طلحه ...
بیوگرافی انوشیروان عادل   عکس انوشیروان عادل انوشیروان عادل کی بود؟ همسر و فرزندان انوشیروان عادل انوشیروان عادل انوشیروان عادل در چه قرنی می زیست؟ مرگ انوش...
بیوگرافی بلاش ششم اشکانی   بلاش ششم یا وَلَگش ششم (اشک بیست و هشتم) بیست و هشتمین شاه ایران از خاندان اشکانی است. در منابع تاریخی قدیم او را با نام بلاش پنجم می‌شناسند...
بیوگرافی الغ‌ بیگ تمبر یادبود الغ‌ بیگ - انتشار در سال ۱۹۹۴ - ازبکستان   بیوگرافی و زندگی نامه اُلُغ‌بیگ فرزند شاهرخ و نوه تیمور لنگ پادشاه ستاره‌شناس ر...
بیوگرافی اردوان سوم اشکانی   اَردَوان سوم (اشک هجدهم) هجدهمین شاه ایران از خاندان اشکانی است (۱۲م - ۳۹یا۴۰م). او پیش از رسیدن به شاهی، فرمانروای آذربایجان و دست نشاندهٔ دو...
بیوگرافی جاماسپ ساسانی   جاماسپ فرزند هوگوه (Hvogva) وزیر گشتاسب شاه (از پادشاهان کیانی و فرزند لهراسپ که زرتشت در زمان او ظهور کرد) بوده‌است. جاماسب همسر پوروچیستا ...
بیوگرافی مرداویج تحقیق درباره مرداویج مرداویج در چه قرنی می زیست؟ عکس آرامگاه مرداویج بیوگرافی کامل مرداویج همسر و فرزندان مرداویج مرداویج نام اصلی مرداویج دلی...
بیوگرافی سلطان‌الدوله دیلمی   سلطان‌الدوله دیلمی (درگذشتهٔ شوال ۴۱۵ هجری قمری در شیراز) پسر بهاءالدوله دیلمی و از امیران آل بویه بود که پس از مرگ پدرش جانشین وی شد. زندگ...
بیوگرافی ساتی‌ بیگ   ساتی‌ بیگ ایلخان مغول، دختر محمد خدابنده الجایتو و خواهر ابوسعید بهادرخان و از زنان نامدار ایران در قرن هشتم ه. ق؛ و پانزدهمین و آخرین تن از...
بیوگرافی آریو برزن مجسمه آریو برزن مرگ آریو برزن زندگی نامه آریو برزن آرامگاه آریو برزن کجاست؟ همسر و فرزندان آریو برزن مقاله در مورد آریو برزن دلیل مرگ آریو بر...
بیوگرافی تیرداد یکم دومین شاه اشکانی تیرداد یکم در چه قرنی می زیست؟ تیرداد یکم کیست؟ تیرداد یکم کی بود؟ زندگی نامه تیرداد یکم عکس تیرداد یکم مرگ تیرداد یکم مقاله در مورد تیرداد یکم ...