بیوگرافی کامل عبید زاکانی

بیوگرافی کامل عبید زاکانی

 

عبید زاکانی
نام اصلی خواجه نظام‌الدین عبیدالله زاکانی
زمینهٔ کاری شاعر و نویسنده
زادروز ۷۰۱ هجری قمری توابع قزوین
مرگ ۷۷۲ ه. ق ذکر شده
اصفهان یا بغداد
ملیت ایرانی
محل زندگی قزوین، بغداد
در زمان حکومت شاه شیخ ابواسحق اینجو
شاه شجاع مظفری
لقب ارباب الصدور
سال‌های نویسندگی قرن هشتم هجری قمری
سبک نوشتاری طنزپرداز
تخلص عبید

 

خواجه نظام‌الدین عبیدالله زاکانی معروف به عبید زاکانی شاعر و نویسندهٔ طنزپرداز فارسی‌زبان قرن هشتم هجری است که طبق قراین موجود* در اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم ه. ق. در یکی از توابع قزوین چشم به جهان گشود .

علت شهرت به زاکانی

علت مشهور بودن او به زاکانی نسبت داشتن او به خاندان زاکان است که این خاندان تیره‌ای از «عرب بنی خفاجه» بودند که بعد از مهاجرت به ایران به نزدیکی رزن از توابع قزوین در تقسیم بندی گذشته وهمدان درتقسیم بندی کنونی رفتند ودر آن ناحیه ساکن شدند. وی درقزوین به دانش اندوزی پرداخته ودراین شهرپرورش یافته وتاپایان عمردراین شهربود. در این خاندان دو شعبه از دیگران مشهورتر بودند، شعبهٔ یکم که به گفتهٔ حمدالله مستوفی (معاصر و همشهری عبید) اهل دانش‌های معقول و منقول بودند و شعبهٔ دوم که این مورخ آنها را ارباب الصدور (یعنی وزیران و دیوانیان) می‌نامد. حمدالله مستوفی، عبید را نظام‌الدین عبیدالله زاکانی یاد می‌کند و او را از شعبهٔ دوم می‌داند. با این همه اطلاع دقیقی از مقام صدارت یا وزارت برای عبید در دست نیست و همین‌قدر می‌دانیم که در دستگاه پادشاهان فردی محترم بوده.

عبید در نگاه تاریخ

بنا به گفتهٔ تاریخ نویسان عبید در طول حیات خود لقب‌هایی را از امراء و حکام زمان خود گرفته‌است؛ و اشعار خوب و رسائل بی‌نظیری دارد.

عباس اقبال در مقدمه دیوان عبید می‌نویسد:

از شرح حال و وقایع زندگانی عبید زاکانی اطلاع مفصل در دست نیست. اطّلاعات ما در این باب منحصر است به معلوماتی که حمدالله مستوفی معاصر و همشهری قزوینی عبید و پس از او دولتشاه سمرقندی در تذکره خود، تألیف شده در قرن ۸۹۲ ه. ق. در ضمن شرحی مخلوط به افسانه در باب او به دست داده و مؤلف ریاض العلماء در باب بعضی از تألیفات او ذکر کرده‌است. معلومات دیگری نیز از اشعار و مؤلفات عبید به‌دست می‌آید. از مختصری که مؤلف تاریخ گزیده راجع به عبید نوشته‌است، مطالب زیر استنباط می‌شود:

۱- اینکه او از جمله صدور وزرا بوده، ولی در هیچ منبعی به آن اشاره نشده‌است.

۲- نام شخص شاعر نظام الدین بوده‌است، در صورتی که در ابتدای غالب نسخ کلیات و در مقدمه‌هایی که بر آن نوشته‌اند وی را نجم الدین عبید زاکانی یاد کرده‌اند.

۳- نام شخصی شاعر عبیدالله و عبید تخلص شعری او است. خود او نیز در تخلص یکی از غزلهای خود می‌گوید:

گر کنی با دیگران جور و جفا با عبیدالله زاکانی مکن

۴- عبید در هنگام تألیف تاریخ گزیده که قریب چهل سال پیش از مرگ اوست به اشعار خوب و رسائل بی نظیر خود شهرت داشته‌است. در تذکره دولتشاه سمرقندی چند حکایت راجع به عبید و مشاعرات او با جهان خاتون شاعره و سلمان ساوجی و ذکر تألیفی از او به‌نام شاه شیخ ابواسحاق در علم معانی و بیان و غیره هست.

عبید در تألیفات خود از چندین تن از پادشاهان و معاصران خود مانند علاالدین محمد، شاه شیخ ابوالحسن اینجو، رکن الدین عبدالملک وزیر سلطان اویس جلایری و شاه شجاع مظفری را یاد کرده‌است. وی از نوابغ بزرگان است. می‌توان او را تا یک اندازه شبیه به نویسنده بزرگ فرانسوی ولتر دانست.

  • وفات عبید زاکانی را تقی الدین کاشی در تذکره خود سال ۷۷۲ دانسته و صادق اصفهانی در کتاب شاهد صادق آن را ذیل وقایع سال ۷۷۱ آورده‌است. امر مسلم این که عبید تا اواخر سال ۷۶۸ ه. ق. هنوز حیات داشته‌است… و به نحو قطع و یقین وفات او بین سنوات ۷۶۸ و ۷۶۹ و یا ۷۷۲ رخ داده‌است
  • از تألیفاتی که از او باقی است معلوم است که بیشتر منظور او انتقاد اوضاع زمان به زبان هزل و طیبت بوده‌است. مجموع اشعار جدی که از او باقی‌است و در کلیات به طبع رسیده‌است از ۳۰۰۰ بیت تجاوز نمی‌کنند.

طنز عبید

صرفنظر از این‌که عبید شاعر بوده‌است، همگان نام او را با طنز و هزل عجین و اغلب عامه او را به لطایفش می‌شناسند. در این میان منظومه موش و گربه شهرت بسیار داشته و ریش نامه و صد پند از همه لطیف ترند. مانند بسیاری از طنزپردازان متقدم مانند سعدی شیرازی، طنز و هزل به یکسان در لطایف او راه یافته‌است. دیوان لطایف او شامل بخش‌های زیر است:

  • رسالهٔ اخلاق الاشراف
  • ریش نامه
  • صد پند
  • ترجیع بند ج…
  • تضمینات و قطعات
  • رباعیات
  • رسالهٔ دلگشا
  • تعریفات ملا دو پیاز
  • منظومه موش و گربه
  • منظومه سنگتراش
  • رسالهٔ تعریفات ملا دو پیازه

 

بیوگرافی ذبیح‌ الله ذبیح‌ پور + عکس     ذبیح‌ الله ذبیح‌ پور زمینه فعالیت بازیگر ملیت  ایران سال‌های فعالیت ۱۳۵۰ - ۱۳۷۸   ذ...
بیوگرافی حسن رفیعی حسن رفیعی ملیت  ایران زمینه فعالیت نویسنده، بازیگر و کارگردان   حسن رفیعی یک فیلمساز ایرانی است. فیل...
بیوگرافی کامل یغما گلرویی   یغما گلرویی زادروز ۶ مرداد ۱۳۵۴ ۲۸ ژوئیهٔ ۱۹۷۵ ارومیه محل زندگی تهران ملیت ایرانی پیشه شاعر، ترانه‌سرا ...
بیوگرافی کامل نشاط اصفهانی   عبدالوهاب نشاط اصفهانی اولین وزیر خارجه ایران مشغول به کار ذیحجه ۱۲۳۶ – ۱۲۴۰ قمری پادشاه فتحعلی‌شاه قاجار تولد ...
بیوگرافی کامل ایرج جنتی عطایی     ایرج جنتی عطایی نام اصلی ایرج جنتی عطایی تولد ۱۹ دی ۱۳۲۵ مشهد ملیت  ایرانی   ایرج جنتی عط...
بیوگرافی کامل شیرزاد آقایی   شیرزاد آقایی نویسنده و شاعر ایرانی متولد سال ۱۹۳۸ در شیراز، ایران، در ۱۴ اوت سال ۲۰۰۵ برابر با ۲۳ مرداد ۱۳۸۴ در استکهلم، درگذشت. شیرزاد آ...
بیوگرافی مهدی رئیس فیروز مهدی رئیس فیروز زاده ۱۳۰۶ تهران ملیت  ایران تحصیلات فارغ‌التحصیل هنرستان هنرپیشگی زمینه فعالیت کارگردان فیلم‌نام...
بیوگرافی کامل سید محمد حسین شهریار   سید محمد حسین شهریار نام اصلی محمدحسین بهجت تبریزی زادروز ۱۲۸۵ خورشیدی تبریز پدر و مادر حاج میرآقا خشگنابی ...
بیوگرافی کامل ابان لاحقی   ابان بن عبدالحمید بن لاحق بن عُفیر رقاشی شاعر و مترجم ایرانی عربی‌سرای سدهٔ دوم هجری بود. وی پیرو شعوبیه و ستایندهٔ برمکیان بود. اثرها ا...
بیوگرافی کامل مسعود سعد سلمان   مسعود سعد سلمان شاعر دورهٔ غزنوی که در نیمهٔ دوم قرن پنجم و آغاز قرن ششم هجری می‌زیسته‌است. زندگی مسعود سعد سلمان، در سال ۴۳...
بیوگرافی کامل هلالی جغتائی   هلالی جغتائی زادروز میانه‌های سدهٔ ۹ خ. استرآباد درگذشت ۹۰۸ خ./۹۳۵ ق. چهارسوق شهر هرات محل زندگی استرآباد، هرات م...
بیوگرافی کامل قابوس بن وشمگیر   ابوالحسن قابوس بن وشمگیر بن زیار دیلمی ملقب به شمس المعالی، از امیران سلسلسهٔ زیاری، شاعر و خوشنویس بود. وی صاحب گرگان و طبرستان و فرزند...
بیوگرافی کامل ابوطاهر خاتونی   ابوطاهر خاتونی حسین بن حیدر بن حسین ابوطاهر خاتونی زادروز نیمه قرن پنجم هجری قمری درگذشت بعد از ۵۳۲ هجری قمری ملیت ای...
بیوگرافی سیامک اشعریون + عکس   سیامک اشعریون زمینه فعالیت سینما و تلویزیون تولد ۱۳۲۵ تهران ملیت ایرانی پیشه بازیگر سال‌های فعالیت ۱۳۴...
بیوگرافی کامل آصف قهفرخی علی محمد، معروف به کربلایی میرزا و متخلص به آصف قهفرخی (زاده ۱۲۷۳ ه. ق در قهفرخ (فرخ شهر کنونی) در استان چهارمحال و بختیاری - ۱۳۳۸ ه. ق، در مح...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.