آشنایی کامل با باغ فین کاشان

آشنایی کامل با باغ فین کاشان

 

باغ فین کاشان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت (i)(ii)(iii)(iv)(vi)
شمارهٔ ثبت ۱۳۷۲
منطقه آسیا و اقیانوس آرام
تاریخچهٔ ثبت (طی نشست سی‌وپنجم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۲۳۸
تاریخ ثبت ملی ۱۵ آذر ۱۳۱۴

 

باغ فین کاشان، نام یک باغ ایرانی است که حمام فین نیز در آن قرار دارد. مکان نامبرده جایی است که ناصرالدین‌شاه، در سال ۱۸۵۲ میلادی صدراعظم خود امیرکبیر را در آن به قتل رساند. سابقه و قدمت باغ فین و بناهای آن به دوره صفویه بازمی‌گردد. وسعت باغ بالغ بر ۲۳ هزار مترمربع و شامل یک حیاط مرکزی است که به وسیله دیوار، بارو و برجهای استوانه شکل محصور شده‌است. در مقایسه با بسیاری از باغ‌های ایرانی مشابه، باغ فین با آب قابل توجهی مشروب می‌شود.

باغ فین و مجموعه بناهای آن در کاشان، باغ فین واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.و چند سال است که به ثبت جهانی یونسکو نیز رسیده است.

تاریخچه

برخی منابع تاریخی قدمت این باغ را به دوران سلطنت آل‌بویه می‌رسانند. به استناد این منابع، زلزله مهیب سال ۱۵۷۳ میلادی باعث تخریب کلی باغ شد. بقایای باغی در چند صد متری باغ فین(باغ نو) موجود است که به باغ کهنه معروف است. باغ کهنه در دوره ایلخانان مغول بیشترین گسترش را یافته بوده‌است. به هرحال ساختمان باغ فین فعلی به دوران شاه عباس بزرگ نسبت داده شده و میراث فرهنگی ایران طراح باغ را غیاث‌الدین جمشید کاشانی می‌داند. با این وجود منابع دانشگاهی طراح باغ را شیخ بهایی معرفی می‌کنند.

کار ساخت و توسعه عمرانی باغ در دوره شاه صفی و شاه‌عباس دوم نیز ادامه یافت و به اوج رسید. بناهای سردر ورودی، کوشک صفوی و یکی از حمام‌ها محصول این دوره بوده‌اند. همچنین شاه سلیمان صفوی صفه‌ای پیرامون چشمه فین بنا نمود که احتمالاً موجب تغییر نام چشمه فین به چشمه سلیمانیه بوده‌است. از اواخر دوره صفویه تا دوره زندیه و همزمان با حمله افغان و لشکرکشی‌های نادر شاه، توجهی به باغ نشده‌است. در دوره کریمخان زند و همزمان با وقوع چند زلزله پیاپی، باغ و ابنیه موجود در آن مورد مرمت قرار گرفت و بنای خلوت کریمخانی به آن افزوده گشت.

در دوره سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار، بخش‌هایی زیادی به ابنیه باغ افزوده شد. تقریباً مابقی ابنیه موجود در باغ، همگی محصول این دوران است. ولی با مرگ فتحعلی‌شاه، کار رسیدگی به باغ و درختان آن رها شد و حتی بخش‌هایی از باغ از میان رفت. با ثبت ملی این اثر در هفتاد سال پیش، رسیدگی و توجه به آن اهمیت بیشتری یافت. در دوره پهلوی، بنای موزه ملی کاشان بر خرابه‌های خلوت نظام‌الدوله و همچنین بنایی در حدفاصل کتابخانه و حمامها ساخته شد و سایر ابنیه نیز مورد مرمت قرار گرفت. سوء مدیریت و بی‌توجهی در چند سال اخیر، موجب خسارات جبران ناپذیری به باغ شده‌است.

مرمت

در سال ۱۹۳۵ و همزمان با ثبت ملی این اثر، ابتدا استخر مرکزی باغ مورد مرمت قرار گرفت. در سال ۱۳۳۶ بنای موسوم به خلوت نظام‌الدوله که به طور کامل تخریب شده بود، مجدداً بنا شد و به موزه ملی اختصاص یافت. مرمت سایر عناصر معماری ازجمله کوشکها در سال ۱۹۷۹ آغاز شد.

در سال ۱۳۸۷ ادامه ساماندهی کف فرش، تهیه پرونده طرح آسیب شناسی و درمان پوشش سبز گیاهی باغ فین، ساماندهی مجاری آب خروجی حوض‌ها و جوی‌های داخل باغ، مرمت در چوبی گره چینی شده عمارت سر در، آواربرداری و بام‌سازی کوشک صفوی و ساماندهی راه آب‌های آن به انضمام آواربرداری و بام سازی ضلغ غربی و همچنین نصب دوربین‌های مداربسته باغ انجام شد.

به دنبال تشکیل پرونده ثبت جهانی این اثر، در سال ۱۳۸۹ یونسکو دستور اعمال تغییراتی در سنگ‌فرش و پیاده‌روهای باغ صادر نمود که این تغییرات انجام شده‌است.

معماری باغ

وجود عناصر آب و درخت که عناصری پویا هستند در کنار ابنیه که عناصر ثابت معماری هستند، هویتی زنده به این اثر فرهنگی و تاریخی بخشیده‌است. باغ فین یکی از مهمترین نمونه باغ‌های ایرانی است که همچنان زنده و پابرجاست. همچنین این باغ به خوبی روش ایجاد منظر فرهنگی را معرفی می‌کند.

  • عنصر آب

در طراحی باغ فین، آب اساسی ترین عنصر بوده‌است. آب در باغ فین به صورت‌های راکد(در استخر مقابل کوشک و حوض خانه صفوی)، روان (در جوی‌ها)، فورانی (فواره‌ها) و جوششی (ظهور آب از حفره‌های منظم کف حوض در حوض جوش و حوضخانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه) حضور دارد. هریک از اشکال گوناگون آب در این باغ، مفهومی خاص را تداعی می‌کند. آب فراوان و جریان آن در جوی‌هایی با کاشی فیروزه‌ای، در محیطی که آب واقعاً کمیاب است و درختانی با سایه گسترده در تضادی بزرگ با کویر خشک و طبیعتی نامهربان است که در پشت دیوارهای باغ گسترده‌است.

آب جاری در جوی‌ها، استخرها و حوضهای باغ از چشمه سلیمانیه تامین می‌شود. آب این چشمه ابتدا در استخری در پشت باغ جمع می‌شود. اختلاف ارتفاع این استخر نسبت به سطح جوی‌ها، ایجاد فوارههایی را امکان‌پذیر کرده‌است که به روش ثقلی آب را به بالا پرتاب می‌کنند.

آب حوض اصلی از دوازده چشمه داخل آن می‌جوشد که به آن حوض جوش گفته می‌شود. از آن به بعد، آب در جوی‌هایی با کاشی‌های فیروزه‌ای جریان می‌یابد. رنگی که با رنگ خاکی صحراهای اطراف در تضاد است.

  • عنصر درخت

مهمترین گیاهان باغ فین، شامل ۵۷۹ اصله درخت سرو و ۱۱ اصله درخت چنار است. با توجه به قدمت این درختان، به نظر می‌رسد که درخت سایه گستر و همیشه سبز سرو در طراحی باغ نقش کالبدی داشته و کاشت معدود درختان خزان دار چنار موجود در باغ، فقط به منظور افزایش کیفیت بصری صورت گرفته‌است. به نظر می‌رسد که کاربرد درخت سرو در ادبیات فارسی به عنوان نماد زیبایی انسان در این انتخاب بی‌تاثیر نبوده‌است.

اغلب درختان باغ، بین ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن دارند. طی پانزده سال گذشته و بخصوص بعد از سال ۱۳۸۶، مجموعه‌ای از عوامل موجب بروز فاجعه خشکی و بیماری درختان شد. عواملی همچون مهار فیزیکی غیراصولی، دخالت غیر کارشناسانه، سرمازدگی شدید، عبور سیم و کابل برق و لوله‌گذاری‌های تاسیساتی، ایجاد پیاده‌روهای آهکی و سیمانی و محصور کردن درختان با آن، آبیاری نادرست و غیراصولی، آفت شپشک، نادیده گرفتن دستور غذایی درختان، مشکلات مدیریتی و نادیده گرفتن نظرات کارشناسان موجب گردید تا حداقل ۱۱۲ درخت تاریخی به طور کامل خشک شده و تعداد زیادی هم بین ۳۰ تا ۵۰ درصد آسیب ببینند. مسئولین میراث فرهنگی پایان یافتن «عمر مفید» درختان را دلیل خشک شدن آن‌ها می‌دانند.

  • عنصر ابنیه

در طراحی اولیه باغ، حفظ تقارن اهمیت ویژه‌ای داشته‌است. به تدریج و با دخالت شاهان، از این تقارن کاسته شده‌است. این خروج از تقارن هم در محورهای تردد در باغ و هم در ابنیه اضافه شده پس از دوره صفویه به چشم می‌خورد.

در مرکز باغ، کوشک صفوی قرار دارد. حمام کوچک و عمارت سردر سایر ابنیه دوره صفوی را تشکیل می‌دهند. کوشک قاجاری با نقاشی‌های زیبای سقفی و دیواری نیز در انتهای باغ و خارج از محور تقارن باغ واقع است. حمام سلطنتی، موزه ملی، خلوت کریمخانی و اتاق شاه‌نشین ابنیه‌ای هستند که پس از دوران صفویه به ابنیه باغ افزوده شده‌اند

ثبت ملی و جهانی

مجموعه باغ فین در سال ۱۹۳۵ میلادی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. کار ثبت جهانی این اثر که از سال ۲۰۰۷ میلادی آغاز شده بود، چندین سال به طول انجامید و سرانجام در زمستان ۱۳۸۹، مرحله اول ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو به انجام رسید.

موقعیت و کاربرد فعلی

باغ فین در ۹ کیلومتری مرکز شهر کاشان و در انتهای خیابان امیرکبیر فعلی و روستای فین کوچک قدیم قرار دارد. این باغ در مجاورت چشمه سلیمانیه و بالادست دشتی با شیب ملایم قرار دارد. در حال حاضر بخشی از ابنیه موجود به چای‌خانه و کباب‌خانه اختصاص دارد. دسترسی به باغ فین از طریق خیابان امیرکبیر صورت می‌پذیرد. وسایل نقلیه عمومی از جمله مینی‌بوس از مرکز شهر کاشان این دسترسی را تامین می‌کنند.

موزه ملی کاشان واقع در این باغ از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۸۹ تعطیل بوده و در بهمن‌ماه ۱۳۸۹ مجدداً دایر شده‌است. امروزه بازدید از بخش‌های گوناگون باغ امکان‌پذیر است. این مجموعه، در کنار میدان نقش‌جهان و کاخ چهلستون، بیشترین بازدید کننده و گردشگر استان اصفهان را به سوی خود جلب می‌نماید.

 

مرجانه گلچین از دغدغه هایش گفت مرجانه گلچین به بیان دغدغه هایش پرداخت و اینکه این روزها پیشنهادی برای انجام فعالیت هنری ندارد. مرجانه گلچین این روزها چه می کند؟ بسیاری از بازیگرا...
درمان پای پرانتزی، والدین توجه کنند پای پرانتزی و پای ایکس‌شکل یکی از عارضه‌هایی است که در برخی از کودکان دیده می‌شود. خیلی از خانواده‌ها تصور می‌کنند در دوران نوزادی و کودکی، این ا...
صاف شدن سر نوزاد، راهکار چیست؟ سوالبا عرض سلام و خسته نباشید حدود 66روز پیش صاحب فرزندان دوقلوی پسر شدم حدود بیست روز اول از بالشت های طبی استفاده کردم اما متاسفانه سرشون خوب ش...
مقایسه پراید ۱۱۱ با ام وی ام ۱۱۰ اگر قصد خرید پراید 111 یا ام وی ام 110 را دارید قبل از تصمیم گیری به مقاله زیر توجه کرده و با توجه به آن اقدام به خرید خودروی مورد نظر خود بکنید. ...
علائم یائسگی در زنان، اعصاب ندارم! آیا احساس می کنید با نوسان های شدید هورمونی مواجه هستید؟ دوره های قاعدگی شما نامنظم شده اند یا با مشکلات جدی درباره آنها مواجه هستید؟ اگر شرایطی ...
هشدارهای تشدید استرس در بدن برخی نشانه ها در بدن خبر از ابتلای ما به استرس میدهند بهتر است با علائم و نشانه های وجود استرس در بدنتان آشنا شوید برخی پیشنهادات مفید در این زمینه بر...
رابطه جنسی بهتری را با این حرکات بدنی تجربی کنید یک متخصص فیزیولوژی ورزش از تاثیر ورزش بر کیفیت رابطه جنسی سخن می گوید. برای داشتن یک رابطه جنسی بهتر این مطلب را بخوانید. بهبود رابطه جنسی با این ح...
زندگی نامه هنری پرویز مشکاتیان   پرويز مشكاتيان یکی از برترین نوازندگان سنتور در تاریخ موسیقی ایران می باشد   پرویز مشکاتیان پرویز مشکاتیان اهل نیشابور یکی از بر...
روند رشد نوزاد، چرا غلت نمی زنه؟ سوالباسلام. پسرم شش ماهشه واکسنشم دیروز زدم. وزنش موقع تولد۲:۸۰۰بودحالا۷:۲۰۰سوالم اینه،آی ارشدش نسبت به سنش خوبه؟ ضمناچرا هنوز نمیتونه غلت بزنه؟ ...
اعلام یک دقیقه سکوت در اجلاس ژنو به مناسبت درگذشت آیت‌الله هاشمی اعلام یک دقیقه سکوت در اجلاس کشورهای عضو گروه ٧٧ در ژنو به مناسبت درگذشت آیت‌الله هاشمی   یک دقیقه سکوت در اجلاس ژنو به یاد هاشمی رفسنجانی در روز س...
توهین بی بی سی به هاشمی/ کرباسچی مجری شبکه انگلیسی را به لکنت انداخت  در BBC شرافتمندانه برخورد کنید و انقدر به این شخصیت ملی(آقای هاشمی) توهین نکنید. به هاشمی رفسنجانی توهین نکنید بی بی سی فارسی پس از اعلام درگذشت آ...
جراحی پولیپ رحم، ساده است؟ سوال:برای جراحی پولیپ رحم بیهوشی عمومی انجام می شود یا بی حسی نخاعی یا بی حسی موضعی؟ جواب:بیهوشی عمومی. ولی عمل بسیار کوتاه و ساده ای است و مدت ب...
علائم گردش خون ضعیف  احساس خستگی می تواند عوامل دیگری نیز داشته باشد که یکی از مهم ترین آنها گردش خون ضعیف است. گردش خون ضعیف علائم آشکاری دارد که در این مطلب به 7 ...
تنبلی چشم در کودکان، نشانه های خاموش توصیه می کنیم این مقاله را بخوانید و علائمش را بیاموزید تا بتوانید در صورت وجود مشکل، هرچه سریع تر به کودک خود کمک کنید.تنبلی چشم چیست؟یک بیمار ب...
آشنایی با کیخسرو و طهمورث پورناظری   نام فامیل پورناظری به گوش همه دوستداران موسیقی ایرانی آشناست. پدر (کیخسرو) پایه گذار گروه موسیقی شمس و از برجسته ترین نوازندگان و آهنگسا...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.