آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

آشنایی کامل با آتشگاه اصفهان

 

نام آتشگاه اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری قلعه، آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۸۰
تاریخ ثبت ملی ۱۱ آذر ۱۳۳۰

 

آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمانهای گونه گونی از آن بهره برده‌اند. نام اصیل و کهن بنا «مهربین» بوده که اخیراً بدان آتشکده اطلاق شده است.

موقعیت

آتشگاه اصفهان در غرب اصفهان و ۸ کیلومتری مرکز شهر در خیابان آتشگاه قرار دارد. این بنا در نزدیکی رودخانه زاینده رود، بر روی کوهی قرار دارد. از بلندای این تپه، تا کیلومترها از هر چهار سوی اصلی را می‌توان به خوبی مشاهده کرد.

مشخصات تپه

این تپه از جنس سنگ‌های رسوبی است. تراز پایینی آن در ارتفاع ۱۶۱۰ متر از سطح دریا (حدود ۵۰ متر بالاتر از تراز مرکز شهر اصفهان) و فراز آن در ارتفاع ۱۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این تپه از نظر زمین‌شناسی در دوره کرتاسه تشکیل شده است.

مشخصات بنا

این بنای خشتی غریب که بر فراز کوهچه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر (نسبت به دشت اطراف) در بخش ماربین اصفهان جای دارد، نخستین بار از سوی اَوِستا شناس بزرگ «ویلیامز جکسن» در اوایل قرن بیستم میلادی، مورد توجه و بررسی علمی قرار گرفت.

«آندره گُدار» به سال ۱۹۳۸ میلادی، در یکی از مُجَلَّدات «آثار ایران» که اختصاص به بناهای آتش داشت، گفتاری کوتاه ولی اصولی و دقیق دربارهٔ آتشگاه اصفهان می‌آورد. سپس «ماکسیم سیرو» در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بررسی‌های دقیقی را در آتشگاه به انجام می‌رساند، و برای نخستین بار اقدام به تهیهٔ نقشه‌های معماری صحیح از آن می‌نماید. کمی بعدتر، «کلاوس شیپ مان» با حضور درآتشگاه، آن را از نزدیک مورد مطالعه قرار داده و گزارش خود را در کتابی دربارهٔ بناهای آتش ایران، به زبان آلمانی انتشار می‌دهد. از ایرانیان، نخستین بار «رشید شهمردان» (که یک موبد پارسی ایرانی تبار بود) در کتاب «پرستشگاه زرتشتیان»، ضمن برشمردن و توصیف اکثر آتشخانه‌های ایران، از پناه گرفتن اسماعیلیان اصفهان به آتشگاه در اواخر سده پنجم هجری خبر می‌دهد. «علیرضا جعفری زند» به سال ۱۳۸۱ خورشیدی مجموعهٔ گزارش‌ها و بررسی‌های ارزندهٔ خود دربارهٔ «اصفهان پیش از اسلام» را در قالب کتابی به همین نام منتشر می‌نماید. در این کتاب، بر کاربری مذهبی آتشگاه تأکید شده و با استناد به نتایج آزمایش سالیابی به روش کربن ۱۴، «آتشگاه» یک معبد ایلامی دانسته می‌شود که بعدها تبدیل به یک معبد مهری می‌گردد.

«میترا آزاد»، در رسالهٔ دکتری خود تحت عنوان «بررسی تحول بناهای مذهبی دورهٔ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیهٔ اسلامی ایران» (دانشگاه تربیت مدرس- سال ۱۳۸۴ خورشیدی) با تکمیل کردن گزارش موبد شهمردان در ذکر آتشخانه‌های ایران، و یاری گرفتن از مطالعات «دیتریش هوف» دربارهٔ گونه شناسی چهارتاق‌های ساسانی فارس و نیز مطالعات «شیپ مان» در روند دگرگونی و توسعهٔ آتشکده‌ها، به شرح بناهای مذهبی ایران پیش از اسلام می‌پردازد و در جایی که از آتشگاه اصفهان سخن می‌راند، بنای استوانه‌ای شکل فوقانی آن را از نظر دارا بودن پلان دایره‌ای شکل، با بنای موسوم به «آتشگاه چاهک» در استان قم مقایسه می‌کند.

از آتشگاه اصفهان در متون کهن، به نام «دژ ماربین/مهرین» یاد شده و اشاراتی دربارهٔ شهرک باستانی «مهرین» رفته است. یافته شدن سفال‌های گورتان و نام‌های باستانی روستاهای ماربین، گواه بسنده‌ای است بر وجود فرهنگ و تمدنی دیرسال در این بخش، که متأسفانه بسیار مورد بی توجهی واقع شده است. بافتِ ساختمانیِ این مجموعه از لایه‌های خشتی است. میانِ دو ردیف خشت را هم یک لایه نازکِ نِی (که از رودخانه آورده می‌شده) قرار می‌دادند تا بر استحکامِ آن بیفزایند. پایه‌های بزرگ و خشتیِ بنا تقریباً از میانهٔ تپهٔ آتشگاه آغاز می‌شوند و در بالا به ستونهایی محکم و قابلِ اعتماد تبدیل می‌شدند که در گذشته اتاقهایی نیز بر رویِ آنها قرار داشته‌است. در برخی جاها نیز بقایایی از راه پله‌هایی منظم و کنده شده در دلِ سنگ بچشم می‌خورد که تا بالا ادامه داشته‌است اما امروزه از میان رفته‌اند. در بالای تپه بنایی گِرد ساخته شده که می‌توان آنرا نقطه نهاییِ معماریِ این بنا معرفی کرد. بر رویِ تپه، هیچ بنایی بلندتر از آن ساخته نشده‌است. این اتاق دارای هشت گوشه‌است و در هر گوشه یک پنجره هم رو به بیرون دارد. گفته می‌شود موبدانِ زرتشتی، آتشِ مقدس را در درونِ این اتاق قرار می‌داده‌اند.

این مجموعه دارای اتاقها و ساختمانهایی در چهار جهتِ تپه بوده که تا زیرِ اتاقکِ آتشگاه ادامه می‌یافته‌اند و البته اکنون تنها سازه‌های بخشِ شمالی و بخشی از قسمتِ شرقی سالم مانده‌اند و به‌نظر می‌رسد مربوط به بازسازیِ این بنا در دوره پهلوی باشند. بر رویِ برخی از خشت‌های بکار رفته در سازه‌های بخشِ شمالی می‌توان عددِ ۱۳۵۲ را دید که در قالبِ خشت‌ها تعبیه شده‌است.

وضعیت کنونی

امروزه در نگهداری از این مجموعه توجهی صورت نمی‌گیرد. در بافتِ ساختمان‌های این بنا می‌توان سوراخ‌های زیادی را دید که به دستِ گنج یابان کنده شده‌است. بازدید کنندگان نیز خود باید راهِ بالا رفتن را انتخاب کنند و با توجه به ساختار تپه و خشتی بودنِ این سازه، سرعتِِ تخریب بوسیله بازدیدکنندگان -بویژه در روزهای بارانی- بیشتر می‌شود.

دیدگاه‌ها

از تاریخ نویسان و جغرافیانویسان قدیم، برخی راجع به آتشگاه اصفهان مطالبی نوشته‌اند. از آن جمله:

  • ابن خردادبه در قرن سوم هجری در کتاب المسالک والممالک می‌گوید:

    در قریه مارابین، قلعه‌ای از بناهای طهمورث موجود است و در آن آتشکده‌ای ست.

  • حمزه اصفهانی در قرن چهارم هجری در کتاب سنی ملوک‌الارض والانبیا پس از نام بردن از آتشکده‌های اصفهان می‌نویسد:

    کی‌اردشیر در شهر اصفهان، به یک روز سه آتشکده بنیاد گذاشت. یکی را به هنگام برآمدن آفتاب در جانب «قلعه ماربین» (ماربین، مهربین یا آتشگاه امروزی) به نام آتشکدهٔ شهر اردشیر، دوم آتشکده‌ای به نام زروان اردشیر به هنگام ظهر در دارک از روستاهای خوار (برخوار فعلی) و سوم، آتشکدهٔ مهر اردشیر در روستای “اردستان».

  • صادق هدایت در کتابِ اصفهان نصف جهان درباره آن چنین نوشته‌است:

    کوه آتشگاه، روز آبادیش، شکوه مخصوص داشته‌است. این پرستشگاه مانند مسجد و کلیسا دورش دیوار نداشته و چیزی را از کسی نمی‌پوشانیده. مانند آتش؛ سره و پاکیزه بوده. همان آتش جاودان نماینده پاکیزگی و زیبایی که به سوی آسمان زبانه می‌کشیده و در شب‌های تار، از دور، دل‌های افسرده را قوت می‌داده و از نزدیک، با پیچ و خمِ دلربا، با روانِ انسان گفتگو می‌کرده.

 

علت تاخیر رشد، والدین چاق؟ یک مطالعه جدید نشان می دهد کودکانی که پدر و مادر چاق دارند، ممکن است در سن ۳ سالگی، علامت هایی از تأخیر رشدی، مانند مهارت های اجتماعی ضعیف، نشان ...
بارداری پوچ، چرا بعضی دچارش می شوند؟ علائم اولیه حاملگی رخ میدهد، قاعدگی به تاخیر میافتد و تست حاملگی مثبت می شود. حتی سونوگرافی طی هفته های اولیه نشان از تشکیل کیسه حامل جنین (ساک حاملگی...
تعویض تامپون، پشت گوش نیندازید تامپون را به‌طور منظم عوض کنید سندرم شوک سمی (TSSS)، نوعی عفونت باکتریایی نادر اما خطرناک است که به‌علت فعالیت باکتری‌های استافیلوکوکوس اورئوس و ...
تغذیه کودکان، چه چیزهایی خوبه؟ تغذیه کودک بر روی رشد و روند یادگیری او اثر بسزایی دارد. والدین باید بر صبحانه، ناهار، شام و میان وعده مدرسه کودک اهمیت زیادی دهند. خواندن این مق...
ناباروری در مردان، در کمین کیست؟ آمارهای جهانی‌ نشان می‌دهد 15 درصد از زوج‌های جوان از مشکلی به نام ناباروری رنج می‌برند. تحقیقاتی که در ایران انجام شده، شیوع ناباروری در ایران را بین...
لوازم ایمنی اتاق کودک داشتن کودکی که مدام در خانه از این اتاق به آن اتاق می‌رود،‌ در حین اینکه لذت‌بخش و پر از شادی است، می‌تواند با خطراتی همراه باشد. به همین دلیل آم...
مبتلا شدن به سرطان سینه با مصرف پیراشکی و دونات آغاز سرطان سینه از بافت پستان است و جود یک توده در پستان،از نوک پستان مایه ترشح شدن،تغییر شکل پستان و … از علائمی هستند که در هنگام سرطان سینه این...
ارگاسم خشک و علل آن ارگاسم خشک و علل آن ارگاسم ،حالت فرح‌بخش روانی و جسمانی است که در اثر تحریک جنسی به دست می‌آید و با انزال، سرخ شدن یا تشنج همراه است. ارگاسم خشک...
اعتیاد در حاملگی، تاثیرش چیست؟ خانم هایی که باردارند و اعتیاد دارند باید مراقبت جلوگیری می کنند، اینان آسیب پذیرتر از سایر زنان نسبت به عوارض زایمان و بارداری بوده و بدون توجه به مص...
دولت اوباما داعش را ایجاد کرد دونالد ترامپ :روسیه می‌تواند به ما کمک کند تا با داعش مبارزه کنیم.  ترامپ :خبرهای مهم و بزرگی برای اقتصاد خواهید شنید دونالد ترامپ در اولین نشست خب...
احتمال وقوع حملات قلبی در میان زنان مجرد احتمال وقوع حملات قلبی در میان زنان مجرد در مقایسه با زنان متاهل ۶۰ تا ۶۵ درصد بیشتر است....
عکس نوشته تنهایی میکشم ⋆ در عکس نوشته تنهایی میکشم متفاوت ترین عکس نوشته های عاشقانه را قرار داده ایم که شما با دیدن در یک نگاه …. عکس نوشته تنهایی میکشم عکس نوشته تنهایی می...
چرا کودکان لجباز می شوند؟ سوالباسلام دختری۳ساله دارم که لج بازی میکد و زمانی که پدرش. در خانه باشد بد تر میشود چون پدرش ازاو حمایت میکند هرکاری بخواهد انجام میدهد وپدرش می...
تاثیراتی که خاک بازی بر روی انسان دارد سرچشمه حیات و منابع حیاتی و همه زندگی از خاک میباشد و طبق گفته ها خداوند انسان را از خاک آفریده است.خاک یکی از مواد بسیار ضروری برای زندگی است،بعنوا...
درد شدید پریود، نمیتونم راه برم! سوال:21 سالمه و در دوران قاعدگی درد بسیار شدیدی دارم، درد شدید زیر شکم همراه با تهوع و استفراغ و ضعف شدید بدنی همراهه به طوری که حتی قادر به راه ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.