آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

 

نام مسجد جامع گلپایگان
کشور  ایران
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۹۱
تاریخ ثبت ملی ۹ مرداد ۱۳۱۲

 

مسجد جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی و از مساجد بزرگ ایران زمین است که با توجه به تاریخ ساخت آن شاید بتوان گفت معماری ایرانی – اسلامی این مسجد الگویی بوده‌است برای ساخت مسجدهای بزرگ دیگر بویژه مناطقی که در قلمرو حکومت سلجوقیان بودند. این مسجد در شهر گلپایگان و خیابان مسجد جامع قرار گرفته است.

تاریخ بنای مسجد جامع گلپایگان

مسجد جامع گلپایگان در سال ۵۰۸ هجری قمری، در دوران حکومت ابوشجاع محمدبن ملکشاه سلجوقی بنا شده‌است.

پیش از آن به استناد نام ابوشجاع که در کتیبه دور گنبد است، زمان ساخت مسجد گلپایگان را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۲ هجری قمری، یعنی دوران حکومت وی، می‌دانستند تا این که باستان شناسان با خواندن کتیبه‌های محراب دریافتند که بخشی از کتیبه‌ها در زیر کف شبستان مسجد است و به احتمال قوی تاریخ بنا هم روی آن نوشته شده‌است. چنین بود که تاریخ دقیق ساخت مسجد روشن شد.

مسجد جامع گلپایگان به دستور ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بابا عبدالملک ساخته شده و نام این شخص در ۲ جای مسجد، یکی در کتیبه دور گنبد و دیگری در حاشیه محراب درج شده‌است.

معماری مسجد

این مسجد را یک معمار قزوینی به نام ابوعمر بن محمد القزوینی (معروف به بواسار کسرار) ساخته و نام او نیز در بالای محراب در زیر کتیبه دور گنبد، در ۲ سطح نقش بسته‌است.

از دیگر آثاری که نام سلطان ابوشجاع محمد بن ملکشاه سلجوقی به یادگار روی آنها نقش بسته‌است، عبارتند از:

منار مسجد جامع ساوه به تاریخ ۵۰۴ هجری، مسجد جامع قزوین به تاریخ ۵۰۸ هجری، ۲ حجره در مسجد جامع دیار بکر ترکیه به تاریخ ۵۱۱ هجری و دیوار روبه روی شبستان مسجد اموی در دمشق به تاریخ ۵۰۳ هجری قمری.

وقتی تاریخ ساخت مسجد گلپایگان را با تاریخ ساخت مسجدهایی دیگر که در دیار بکر، سوریه، قزوین و ساوه می‌سنجیم، می‌فهمیم که در یک دوره کوتاه چند ساله از سال ۵۰۳ تا ۵۱۱ هجری قمری چند مسجد در دوره حکومت سلجوقی و مناطق دور از هم بنا شده‌است که با توجه به این نکته از یک سو در می‌یابیم که حکومت‌ها، در طول تاریخ، برای کسب مشروعیت و نشان دادن اقتدار و وسعت قلمرو خود به مسجد به عنوان یک رکن اساسی نگریسته‌اند. از سوی دیگر شاید بررسی‌های دقیق در شیوه معماری این مسجدها تشابهات قابل توجهی را نشان دهد.

کتیبه‌های مسجد

این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری می‌باشد و متعلق به زمان محمد بن ملکشاه سلجوقی می‌باشد. ازخصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه‌های آجری متعدد و تزئینات فراوان دوره سلجوقی است. در متن کوفی گنبد، نام محمد بن ملک شاه خوانده می‌شود و اطراف محراب بزرگ زیر گنبد در متن کتیبه‌ای نام بانی آن بنای عظیم را، ابونصربن محمد بن ابراهیم آورده‌اند. همچنین بر بدنه‌های مختلف شبستان نام بزرگان دین و جملات مذهبی را به خط کوفی آجری نوشته‌اند.

در زمان فتحعلی شاه قاجار شبستان‌های ساده طرفین گنبد و بناهای شرقی و غربی مسجد را احداث نموده و بر ساختمان‌های گنبد عهد سلجوقی افزوده‌اند.

ساختمان گنبد عهد سلجوقی متعلق به اوایل قرن ششم هجری قمری است. صحن مسجد جامع گلپایگان بدون احتساب هشتی‌ها، حجره‌ها و رواق‌ها حدود ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و ارتفاع گنبد مسجد ۲۲ متر و ابعاد گنبد از داخل ۱۲ در ۱۲ متر است.

یک حوض آب بزرگ و کم عمق نیز در وسط صحن مسجد قرار دارد که علاوه بر مکانی برای وضو گرفتن نمازگزاران بر زیبایی این مسجد افزوده‌است.

مسجد جامع گلپایگان و شکارچیان گنج

سر در مسجد گلپایگان از سمت داخل محوطه رو به صحن با آجرهای آبی رنگ با جمله «یا علی» بصورت زیبایی مزین شده و شبستان اصلی مسجد جامع گلپایگان همچون سایر بناهای عصر سلجوقی فاقد کاشی کاری است.

در کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان که شرح نوشته‌ها به خط کوفی است، نام ابابکر صدیق، عمر بن خطاب، عثمان، علی ابن ابیطالب و طلحه و زبیر و عبدالرحمن بن عوف… آمده‌است.

البته بعدها عده‌ای خواسته‌اند در اصل کتیبه دست ببرند و جملاتی را در رد و لعن ابابکر و عمر و عثمان و… در کنار کتیبه افزوده‌اند و چند جا را خط زده‌اند.

محراب مسجد از دو بخش تشکیل شده‌است که در قسمت پایینی متصل به کف محراب و در قسمت بالای محراب کلمات «الله احد» و «الله صمد» به خط کوفی مشهود است.

آیاتی از قرآن کریم نیز در اطراف محراب بزرگ مسجد جامع گلپایگان به خط کوفی نقش بسته‌است.

شکارچیان گنج از جمله Lorenz korn و تیم همراهش (که به گلپایگان نیز آمده‌اند)، با شگفتی از کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان یاد کرده‌اند. (منبع: مقاله Schatzsuche unter der Moschee شکار گنج در مسجد)

مسجد جامع گلپایگان در تاریخ نهم مرداد سال ۱۳۱۲، به شماره ۱۹۱ در فهرست آثار ملی (ایران) ثبت شده‌است.

در سند مربوط به مسجد جامع گلپایگان چنین آمده است:
نمره ۱۷۵۳/۵۲۴۳۸
دولت شاهنشاهی ایران
وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه
نظر به فصل اول قانون عتیقات مصوبه ۱۲ آبان ۱۳۰۹ شمسی،
نظر به فصل اول نظامنامه اجرای قانون عتیقات مصوبه ۲۸ آبان ۱۳۱۱ شمسی،
و نظر به پیشنهاد مدیر کل عتیقات ـ وزارت معارف مقرر می‌دارد:
بنای مسجد جامع گلپایگان که (…) بنای مرکزی آن در سلطنت محمد ولد ملکشاه سلجوقی (۴۹۸ و ۵۱۱ هجری قمری) / و قسمتهای دیگر در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است، تحت نمره ۱۹۱ جزو آثار ملی به ثبت برسد.
سند را مدیر کل عتیقات و وزیر معارف امضاء کرده‌اند.
در کتاب «مرآت البلدان» یا «مرآت ناصری» تالیف «محمد حسن خان اعتماد السلطنه»، از این مسجد تاریخی یاد شده‌است.

نویسنده کتاب مرآه البلدان درباره مسجد جامع گلپایگان نوشته است:
«گنبدی رفیع و ایوانی منیع داشته. حالا ایوان خراب و گنبد باقی است»

دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.

دوپوش گنبد مسجد جامع گلپایگان مانند دوپوش گنبد مسجد جامع یزد و اغلب گنبدهای قرن هفتم به بعد، گسسته (و نه پیوسته) است.
دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.
گنبدهای پیش از اسلام (و همچنین گنبدهایی مانند گنبد سلطانیه و گنبد مسجد شیخ لطف الله و گنبد خاگی مسجد جامع اصفهان)، دو پوش پیوسته است. چنانکه گاهی دو پوسته بی هیچ واسطه‌ای به هم متصل می شده و گاهی هم فقط صندوقه یا کندو و شیاره‌ای میان آنها فاصله بوده است.

در گنبدهای گسسته (مثل گنبد مسجد جامع گلپایگان)، گاهی دو پوسته در کلاله از هم فاصله می‌گیرند.

مسجد جامع گلپایگان در سال ۱۳۱۰ ه. ش. به سرپرستی آندره گدار فرانسوی تعمیر شده است.

 

در مدت زمان کوتاه و سریع چگونه چاق شویم ؟ چگونه چاق شویم . دانشمندان در جدید ترین مطالعات خود نشان دادند چاق شدن در زمانی کوتاه بسیار راحت تر از لاغر شدن است. چاق ها و لاغرها دوست دا...
اولین نشانه های لقاح، اشتیاق مادر شدن 6ساله ازدواج کردیم و بچه ای نداریم. علائم لقاح چیه؟
سندروم پیش از قاعدگی، مشکل اساسیه! اگر شما هم قبل از شروع دوره قاعدگی، از سندرم پیش از قاعدگی (PMS) رنج می‌برید، بهتر است که علت این مشکل را در ژن‌های خودتان جست‌وجو کنید! دانشمندا...
علت فشارخون در کودکان چیست؟ پرفشاری خون برخی مولفان Silent Killer   نامیده اند زیرا اسلحه ایست که اعضاء حیاتی بدن مانند :چشم ، مغز ، قلب ، کلیه را نشانه گرفته است ومیتواند م...
معرفی هیأت داوران بخش اقلام تبلیغاتی جشنواره فیلم فجر هیأت داوران بخش اقلام تبلیغاتی جشنواره فیلم فجر معرفی شدند که در ادامه به بیان بیوگرافی کوتاهی از این داوران می پردازیم. هیأت داوران بخش اقلام تبلی...
زندگی زناشویی عالی، معرفی کتاب سوالسلام خسته نباشید من میخوام اطلاعاتم رو درباره ازدواج زیاد کنم و بدونم که چطور باید یه زندگی عالی رو داشته باشم... جواببا سلام کاربر گرامی برا...
دانلود رمان خیال رویایی ⋆ چهارشنبه ۶ بهمن ۱۳۹۵ 2 بازدید در دانلود رمان خیال رویایی رمان عاشقانه جدیدی برای شما به قلم سایه خانم قرار داده ایم که در مورد دخ...
مشکلات مادرزادی قلب نوزادان، روش تشخیص نواقص مادرزادی قلب عیوبی هستند در ساختار قلب هستند که در هنگام تولد بروز می‌یابند، این عیوب عبارت‌اند از:دیواره‌های داخلی قلبدریچه‌های داخلی قلبسرخرگ ...
مشکلات بینایی نوزادان، حرکتش کمه! نابینایی در کودکان ممکن است مادرزادی باشد یا بر اثر عوامل بسیار متنوعی به طور ناگهانی یا تدریجی ایجاد شود. کودکان دچار معلولیت دیداری ممکن است زب...
۹ دلیل برای اینکه شکم تان بزرگ است مضرات چاقی مضرات چاقی در کودکان مضرات چاقی و تغذیه نامناسب مضرات چاقی شکم مضرات چاقی و لاغری مضرات چاقی در بارداری مضرات چاقي مضرات پودر چاقی بومبا م...
ژورنال شیک ترین مدل مبلمان سلطنتی جدید ایرانی و ترک جدیدترین و شیک ترین مدل مبلمان سلطنتی جدید ایرانی و ترک  انواع مجموعه مدل مبلمان کلاسیک شیک و جدید پیشنهاد مدل دکوراسیون های جدید و شی...
غذای کمکی نوزاد، معرفی بهترین ها تغذیه کودک یکی از مسائل مهمی ست که باید به آن توجه شود .بیشتر نوزادان به صورت تکاملی آماده می شوند تا اولین طعم غذاهای جامد رو بین سنین ۴ تا ۶ ماه...
شهیار قنبری کیست؟ شهیار قنبری (زاده ۶ مرداد ۱۳۲۹ خورشیدی در تهران)، شاعر، ترانه‌سرا، آهنگساز، نمایش‌نامه‌نویس، مجری تلویزیونی و رادیویی، فیلم‌ساز، روزنامه‌نگار، برنامه‌...
پیشگیری از طلاق با این راهها   با در نظر گرفتن این مشکلات و عوامل ایجادکننده طلاق می توانیم از این معضل اجتماعی پیشگیری کنید. عطیه رضایی، دانشجوی کارشناسی ارشد روان...
شیردادن به نوزاد، نکاتی برای روزهای اول فرزند دلبند خود را در همان ساعت اول عمر با شیر مادر تغذیه کنید. تماس پوست با پوست مادر و نوزاد از لحظه تولد و شروع تغذیه در طی ساعت اول زندگی ، س...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.