آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

آشنایی با مسجد جامع گلپایگان

 

نام مسجد جامع گلپایگان
کشور  ایران
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۹۱
تاریخ ثبت ملی ۹ مرداد ۱۳۱۲

 

مسجد جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی و از مساجد بزرگ ایران زمین است که با توجه به تاریخ ساخت آن شاید بتوان گفت معماری ایرانی – اسلامی این مسجد الگویی بوده‌است برای ساخت مسجدهای بزرگ دیگر بویژه مناطقی که در قلمرو حکومت سلجوقیان بودند. این مسجد در شهر گلپایگان و خیابان مسجد جامع قرار گرفته است.

تاریخ بنای مسجد جامع گلپایگان

مسجد جامع گلپایگان در سال ۵۰۸ هجری قمری، در دوران حکومت ابوشجاع محمدبن ملکشاه سلجوقی بنا شده‌است.

پیش از آن به استناد نام ابوشجاع که در کتیبه دور گنبد است، زمان ساخت مسجد گلپایگان را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۲ هجری قمری، یعنی دوران حکومت وی، می‌دانستند تا این که باستان شناسان با خواندن کتیبه‌های محراب دریافتند که بخشی از کتیبه‌ها در زیر کف شبستان مسجد است و به احتمال قوی تاریخ بنا هم روی آن نوشته شده‌است. چنین بود که تاریخ دقیق ساخت مسجد روشن شد.

مسجد جامع گلپایگان به دستور ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بابا عبدالملک ساخته شده و نام این شخص در ۲ جای مسجد، یکی در کتیبه دور گنبد و دیگری در حاشیه محراب درج شده‌است.

معماری مسجد

این مسجد را یک معمار قزوینی به نام ابوعمر بن محمد القزوینی (معروف به بواسار کسرار) ساخته و نام او نیز در بالای محراب در زیر کتیبه دور گنبد، در ۲ سطح نقش بسته‌است.

از دیگر آثاری که نام سلطان ابوشجاع محمد بن ملکشاه سلجوقی به یادگار روی آنها نقش بسته‌است، عبارتند از:

منار مسجد جامع ساوه به تاریخ ۵۰۴ هجری، مسجد جامع قزوین به تاریخ ۵۰۸ هجری، ۲ حجره در مسجد جامع دیار بکر ترکیه به تاریخ ۵۱۱ هجری و دیوار روبه روی شبستان مسجد اموی در دمشق به تاریخ ۵۰۳ هجری قمری.

وقتی تاریخ ساخت مسجد گلپایگان را با تاریخ ساخت مسجدهایی دیگر که در دیار بکر، سوریه، قزوین و ساوه می‌سنجیم، می‌فهمیم که در یک دوره کوتاه چند ساله از سال ۵۰۳ تا ۵۱۱ هجری قمری چند مسجد در دوره حکومت سلجوقی و مناطق دور از هم بنا شده‌است که با توجه به این نکته از یک سو در می‌یابیم که حکومت‌ها، در طول تاریخ، برای کسب مشروعیت و نشان دادن اقتدار و وسعت قلمرو خود به مسجد به عنوان یک رکن اساسی نگریسته‌اند. از سوی دیگر شاید بررسی‌های دقیق در شیوه معماری این مسجدها تشابهات قابل توجهی را نشان دهد.

کتیبه‌های مسجد

این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری می‌باشد و متعلق به زمان محمد بن ملکشاه سلجوقی می‌باشد. ازخصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه‌های آجری متعدد و تزئینات فراوان دوره سلجوقی است. در متن کوفی گنبد، نام محمد بن ملک شاه خوانده می‌شود و اطراف محراب بزرگ زیر گنبد در متن کتیبه‌ای نام بانی آن بنای عظیم را، ابونصربن محمد بن ابراهیم آورده‌اند. همچنین بر بدنه‌های مختلف شبستان نام بزرگان دین و جملات مذهبی را به خط کوفی آجری نوشته‌اند.

در زمان فتحعلی شاه قاجار شبستان‌های ساده طرفین گنبد و بناهای شرقی و غربی مسجد را احداث نموده و بر ساختمان‌های گنبد عهد سلجوقی افزوده‌اند.

ساختمان گنبد عهد سلجوقی متعلق به اوایل قرن ششم هجری قمری است. صحن مسجد جامع گلپایگان بدون احتساب هشتی‌ها، حجره‌ها و رواق‌ها حدود ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و ارتفاع گنبد مسجد ۲۲ متر و ابعاد گنبد از داخل ۱۲ در ۱۲ متر است.

یک حوض آب بزرگ و کم عمق نیز در وسط صحن مسجد قرار دارد که علاوه بر مکانی برای وضو گرفتن نمازگزاران بر زیبایی این مسجد افزوده‌است.

مسجد جامع گلپایگان و شکارچیان گنج

سر در مسجد گلپایگان از سمت داخل محوطه رو به صحن با آجرهای آبی رنگ با جمله «یا علی» بصورت زیبایی مزین شده و شبستان اصلی مسجد جامع گلپایگان همچون سایر بناهای عصر سلجوقی فاقد کاشی کاری است.

در کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان که شرح نوشته‌ها به خط کوفی است، نام ابابکر صدیق، عمر بن خطاب، عثمان، علی ابن ابیطالب و طلحه و زبیر و عبدالرحمن بن عوف… آمده‌است.

البته بعدها عده‌ای خواسته‌اند در اصل کتیبه دست ببرند و جملاتی را در رد و لعن ابابکر و عمر و عثمان و… در کنار کتیبه افزوده‌اند و چند جا را خط زده‌اند.

محراب مسجد از دو بخش تشکیل شده‌است که در قسمت پایینی متصل به کف محراب و در قسمت بالای محراب کلمات «الله احد» و «الله صمد» به خط کوفی مشهود است.

آیاتی از قرآن کریم نیز در اطراف محراب بزرگ مسجد جامع گلپایگان به خط کوفی نقش بسته‌است.

شکارچیان گنج از جمله Lorenz korn و تیم همراهش (که به گلپایگان نیز آمده‌اند)، با شگفتی از کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان یاد کرده‌اند. (منبع: مقاله Schatzsuche unter der Moschee شکار گنج در مسجد)

مسجد جامع گلپایگان در تاریخ نهم مرداد سال ۱۳۱۲، به شماره ۱۹۱ در فهرست آثار ملی (ایران) ثبت شده‌است.

در سند مربوط به مسجد جامع گلپایگان چنین آمده است:
نمره ۱۷۵۳/۵۲۴۳۸
دولت شاهنشاهی ایران
وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه
نظر به فصل اول قانون عتیقات مصوبه ۱۲ آبان ۱۳۰۹ شمسی،
نظر به فصل اول نظامنامه اجرای قانون عتیقات مصوبه ۲۸ آبان ۱۳۱۱ شمسی،
و نظر به پیشنهاد مدیر کل عتیقات ـ وزارت معارف مقرر می‌دارد:
بنای مسجد جامع گلپایگان که (…) بنای مرکزی آن در سلطنت محمد ولد ملکشاه سلجوقی (۴۹۸ و ۵۱۱ هجری قمری) / و قسمتهای دیگر در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است، تحت نمره ۱۹۱ جزو آثار ملی به ثبت برسد.
سند را مدیر کل عتیقات و وزیر معارف امضاء کرده‌اند.
در کتاب «مرآت البلدان» یا «مرآت ناصری» تالیف «محمد حسن خان اعتماد السلطنه»، از این مسجد تاریخی یاد شده‌است.

نویسنده کتاب مرآه البلدان درباره مسجد جامع گلپایگان نوشته است:
«گنبدی رفیع و ایوانی منیع داشته. حالا ایوان خراب و گنبد باقی است»

دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.

دوپوش گنبد مسجد جامع گلپایگان مانند دوپوش گنبد مسجد جامع یزد و اغلب گنبدهای قرن هفتم به بعد، گسسته (و نه پیوسته) است.
دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.
گنبدهای پیش از اسلام (و همچنین گنبدهایی مانند گنبد سلطانیه و گنبد مسجد شیخ لطف الله و گنبد خاگی مسجد جامع اصفهان)، دو پوش پیوسته است. چنانکه گاهی دو پوسته بی هیچ واسطه‌ای به هم متصل می شده و گاهی هم فقط صندوقه یا کندو و شیاره‌ای میان آنها فاصله بوده است.

در گنبدهای گسسته (مثل گنبد مسجد جامع گلپایگان)، گاهی دو پوسته در کلاله از هم فاصله می‌گیرند.

مسجد جامع گلپایگان در سال ۱۳۱۰ ه. ش. به سرپرستی آندره گدار فرانسوی تعمیر شده است.

 

مذاکره تلفنی منصوریان با ستاره سابق استقلال مدافع ملی پوش سابق استقلال به سرمربی آبی ها گفت نمی‌تواند به این تیم ملحق شود.  علیرضا منصوریان و پژمان منتظری مدافع الاهلی به صورت تلفنی با هم صح...
عکس حامد پهلان در کنار یک پیست کارتینگ عکس عجیب حامد پهلان در کنار یک پیست کارتینگ به همراه شعر معروف «عجب صبری خدا دارد» از استاد معینی کرمانشاهی. حالا کاری با شعر و عکس و ربطشان نداریم، و...
حالت خوابیدن نوزاد، طریقه صحیح سوال مخاطب نی‌نی‌بان: پسری پنجاه ماه هفده روزه. با وزن 9500. بیست روزی هست میچرخه روی شکم. شبا کلا روی شکم می چرخه. وقتی بلندش می کنیم جیغ ...
برای گرمایش خانه شومینه بهتر است یا بخاری ؟ با رسیدن فصل زمستان و سرد شدن خانه باید به فکر استفاده از وسایل گرمازا باشیم. شاید این سوال برای شما پیش آمده باشد که برای گرمایش خانه شو...
عکس پاییزی خاطره حاتمی عکس پاییزی خاطره حاتمی. چه عجب یک عکسِ معمولی و "هنجار نشکنانه" از خاطره جان دیدیم! توضیحات زیر عکس هم به اندازه کافی بیانگر این موضوع است که اصلاً...
مهدی هاشمی کی به زندان باز میگردد؟ وکیل‌مدافع مهدی هاشمی نسبت به اینکه موکلش تا چه زمانی در بیرون از زندان خواهد بود ابراز بی‌اطلاعی کرد و گفت: تا هر زمانی که آقایان عنایت داشته باشند...
سقط جنین، زایمان زودرس!/ صدای دکتر وقتی پزشک می گوید تهدید به سقط در مادری وجود دارد علی رغم همه روش های درمانی باز هم امکان سقط وجود دارد. مادرانی که تهدید به سقط دارند اگر هم بار...
ازدواج یک مانکن ۲۶ ساله با یک میلیاردر ۶۲ ساله ازدواج یک مانکن 26 ساله با یک میلیاردر 62 ساله سوژه رسانه ها شده است ازدواج مانکن جوان با یک پیرمرد ماجراهای عجیب و غریبی که از ازدواج افراد...
نقش ویتامین C را در رژیم غذایی مصرف ویتامین ها و قرار دادن مواد دارای ویتامین و مواد معدنی در ؤزیم غذایی روزانه باعث بهبود کلی عملکرد بدن و هم چنین سوخت ساز بدن می شود،یکی از ویتامی...
اهمیت میان وعده، والدین دقت کنند دادن یک میان‌وعده سالم به کودکان اهمیت بسیاری دارد. درخصوص اینکه کدام میان‌وعده ها برای کودکان مناسب است صحبت‌های دکتر سیدمرتضی صفوی، متخصص تغذیه...
جدیدترین کلکسیون جواهرات شنل Chanel     جدیدترین کلکسیون جواهرات شنل Chanel برای بهار و تابستان 2015 با جدیدترین کلکسیون جواهرات شنل Chanel در سال جدید بدرخشید. شنل ( Cha...
سوزش معده در بارداری، راهی برای تسکین درد دارید و نمی‌توانید بخوابید، کمرتان درد می‌کند و مچ پاهایتان ورم کرده است، دچار یبوست شده‌اید و تمام بدنتان باد کرده است. به عبارت دیگر باردار...
دین و مذهب اشکانیان امپراتوری اشکانی از فرهنگ‌ها، مذاهب و باورهای گوناگونی، بخصوص بطور عمده از آیین‌های ایرانی و یونانی تشکیل می‌شد.گذشته از اقلیت یهودیان و تازه مسیحیان،...
ترشحات زیاد واژن، عفونت دارم؟ علت ترشحات زیاد واژن چیست و چگونه درمان می شود؟ترشحات زنانه به طور کلی امری طبیعی است که در دوران مختلف کم و زیاد می شود اما گاهی این ترشحات با ز...
افزایش شانس باروری، تاثیر رژیم غذایی کارشناسان در جدیدترین پژوهش های خود دریافتند افرادی که رژیم غذایی گیاهخواری دارند از افرادی که رژیم غذایی عادی دارند جذابیت بیشتری برای همسر و نا...