آشنایی با مسجد جامع اصفهان

آشنایی با مسجد جامع اصفهان

 

 

مسجد جامع اصفهان
میراث جهانی یونسکو
اطلاعات اثر
کشور  ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت i| v| vi
شمارهٔ ثبت ۱۳۹۷
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۲ (طی نشست سی و ششم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۵
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

 

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمتهای مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مسجد اولی بر خرابه‌های ابنیه‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی برپا شده بود (دهباشی،۱۳۰:۱۳۸۳) .

مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است.

مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

تاریخچه

کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

بخش‌های گوناگون آن در طول نزدیک به هزار سال شکل گرفته‌اند و طی این سالها همواره در حال مرمت و بازسازی بوده‌است که آخرین آنها بازسازی بخش تخریب شده بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی در طول هشت سال جنگ ایران و عراق بوده‌است.

سنگاب‌های مسجد جامع

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.

۱- سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محلّ کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است. کتیبه بدنه این سنگاب به زبان‌های فارسی و عربی و به خطّ ثلث است. آن چه از متن کتیبه بجا مانده به شرح زیر است:

… و صل علی زین العباد علی و الباقر محمد و الصادق جعفر و الکاظم موسی و الرضا علی و التقی محمد و النقی…

کرد وقف شاه مظلومان حسین ابن علی هرکه نوشد آب گوید لعن بر ابن زیاد
شد تمام این جام در عهد شه ایران صفی ……

لبه این سنگاب دارای پنج جامگاه بوده‌است که شکستگی نیمی از سنگاب باعث شده که تنها دوتا از آنها باقی‌بمانند. نقشهای بدنه این سنگاب هم در اثر فرسایش تا حدودی از بین رفته‌اند.

۲- سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است. همچنین بر روی بدنه سنگاب، کتیبه‌ای به این مضمون نقش بسته‌است:

وقف شرعی نمود توفیق… استاد امین ولد اسمعیل… فی ۱۱۰۲

۳ و ۴ – دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جامع اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

خواندنی

آرتور پوپ (باستان شناس) می‌نویسد: «من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجّه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می‌توان به شاهکار فنا ناپذیر و خلّاقهٔ ایرانی‌ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا کرد. من از آن به بعد، بارها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقهٔ خود را به اصفهان و ایران، روزافزون دیدم. به همین جهت می‌خواهم، بعد از این که دیده برهم نهادم، جسدم را را در این خاک مقدّس دفن کنند.»

محراب‌ها

مسجد جامع اصفهان از مساجدی است که محراب‌های متعددی دارد. بلندآوازه ترین محراب آن در ضلع شمالی ایوان غربی آن، در شبستانی که بوسیله اولجایتو ساخته شد قرار دارد. این محراب نمونه نفیسی از تزئین گچبری است با گل و بته و شکل‌های هندسی. هشت محراب دیگر در این مسجد وجود دارند که تدریجا ساخته شده است (پیرنیا، ۱۳۸۳)

ثبت در میراث جهانی

این اثر در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت گردید.

 

عکس حدیث میر امینی با چشمان گریان همانطور که شاهد هستید حدیث منتظر بهانه است تا گریه کند و کاسه کوزه ها را بر سر ما بشکند. ...
تسکین درد زایمان، اپیدورال مناسب است؟ بی حسی اپیدورال رایج ترین نوع تسکین درد زایمان می باشد. ممکن است اپیدورال در هر بیمارستانی مقدور نباشد، زیرا نیاز به یک متخصص بیهوشی دوره دیده در...
بیوگرافی نرجس خاتون مادر امام زمان   چگونه نوه مسیحى قیصر روم ، مادر امام زمان شد؟ (نرجس خاتون) مادر امام عصر (عجل الله تعالی فرجه) یکى از ملکه هاى وجاهت وزیبایى است که از ...
دلایل گرفتگی بینی گرفتگی بینی دلایل مختلفی دارد. در این مطلب مروری سریع خواهیم داشت بر دلایل گرفتگی بینی. چرا بینی می گیرد در این مطلب مروری سریع خواهیم داشت بر علل ...
با کریر چطور نوزاد را جا‌ به‌ جا کنید؟ به محض این‌که کوچولو‌ی‌تان به دنیا می‌آید شما نیاز به تجهیزاتی برای حمل او خواهید داشت. از جمله این وسایل حمل،‌ کریر است که از همان روزهای اول هم...
تشخیص اوتیسم در بچه ها، سن مناسب غربالگری حسن حسامی معاون توان بخشی بهزیستی استان قزوین در مراسم افتتاح طرح غربالگری اختلال طیف اتیسم استان که عصر امروز در ساختمان مرکز توانبخشی و آموزشی ...
لارنژیت حاد یا التهاب حنجره |التهاب حنجره|التهاب حنجره (لارنژيت) چیست؟|التهاب حنجره حاد|التهاب حنجرة الاطفال|درمان التهاب حنجره|علائم التهاب حنجره|علل التهاب حنجره|بیماری التهاب ...
علت میکروسفالی چیست؟ علت میکروسفالی یا کوچکی سر نوزاد چیست؟میکروسفالی یک عارضه عصب‌شناختی نادر است که در آن سر نوزاد به‌طور قابل‌توجهی کوچکتر از سرهای کودکان دیگر با ...
طرز تهیه کیک شکلاتی بدون تخم مرغ وب سایت سوران: وقتی حرف از درست کردن کیک یا شیرینی به میان می آید، یکی از مواد حتمی و مورد نیاز، تخم مرغ است. اما در این مطلب ما به شما نشان خواهیم...
آشنایی با بزرگترین بیابان قاره‌ آسیا بیابان گـُبی (The Gobi Desert) با مساحتی نزدیک به ۱۳۰۰۰۰۰ کیلومتر مربع بزرگترین بیابان قاره‌ی آسیاست و در دو کشور چین و مغولستان گسترده شده است. Bence...
اثر آلودگی هوا بر کودکان آلودگی هوا سالانه به بیماری و مرگ هزاران تن در سراسر جهان می انجامد. اگر چه برخی کشور ها اقداماتی را در جهت به حداقل رساندن میزان آلاینده های محی...
آموزش کنسرو کردن نخود فرنگی در این بخش برایتان روش صحیح کنسرو کردن نخود فرنگی را اماده کرده ایم که بهترین روش برای حفظ خواص و رنگ آن است. همراه ما در آشپزی با پارسینه باشید.تحریر...
غذای ترش دوست دارید؟ ترشه سماق گیلانی بخورید مجله آشپزی مثبت: خورش سماق، سماق قاتوق یا خورش ترشه سماق یكی از معروف ترین غذاهای شمالی است كه در گیلان طرفداران زیادی دارد. خورشی ترش و خوشمزه كه...
آنچه باید در مورد چای های لاغری بدانید!! دمنوش و چای های لاغری یکی از روش های نوین و جدید برای لاغر شدن و کاهش وزن هستند. اما بهتر است قبل از استفاده از این دمنوش های لاغری این مقاله را بدا...
علت افسردگی کودکان، والدین بخوانند شاید بسیاری از ما هنوز طعم تلخ تنبیه را به خاطر داشته باشیم. این ناخوشایندی باعث شده برخی والدین با هر گونه تنبیه مخالف و برخی دیگر همچنان موافق ...